βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα"

Ηλεκτρονικός χώρος ενημέρωσης και σχολιασμού

Archive for 5 Σεπτεμβρίου 2009

Σύγχρονες μορφές Ολοκληρωτισμού…

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 5 Σεπτεμβρίου 2009

Τι είναι Ολοκληρωτισμός;
Είναι το έσχατο όριο του Ιδεαλισμού: Η πεποίθηση ανθρώπων, ότι αυτοί γνωρίζουν την απόλυτη αλήθεια – αυτό που ΘΑ συμβεί κι αυτό που ΠΡΕΠΕΙ να συμβεί – και στο όνομα αυτής της «ακλόνητης βεβαιότητας» πιστεύουν ότι μπορούν να επιβάλουν στους άλλους τις άκαμπτες εμμονές τους.
Οι οπαδοί του Ολοκληρωτισμού επικαλούνται είτε την επίφαση της Φιλοσοφικής αναζήτησης (κυρίως στον αρχαιοελληνικό κόσμο), είτε το πρόσχημα της Μεταφυσικής οντολογίας (κυρίως στο Ευρωπαϊκό Μεσαίωνα) είτε το άλλοθι της «Επιστήμης» (στη σύγχρονη εποχή).
Σε κάθε ιστορική περίοδο οι οπαδοί ολοκληρωτικών αντιλήψεων επικαλούνταν είτε την «ανώτερη φιλοσοφική σκέψη» (την εξουσία των φιλοσόφων) είτε το «εξ αποκαλύψεως Θεϊκό θέλημα» (την εξουσία του Ιερατείου) είτε την «ακλόνητη επιστημονική αλήθεια» (την εξουσία της «πρωτοπορίας» – Πολιτικής ή Τεχνοκρατικής) για να επιβάλουν τη θέλησή τους. Και να υποτάξουν τη θέλησή – και την ψυχή – των οργανωμένων κοινωνιών…
Μετά την κατάρρευση των Κομμουνιστικών κοινωνιών, υπήρξαν νέες ολοκληρωτικές θεωρίες «επιστημονικής τελεολογίας» του κόσμου:
Οι οπαδοί της «παγκόσμιας διακυβέρνησης» επαγγέλλονται και ευαγγελίζονται τη «νομοτελειακή κατάλυση» των εθνικών κοινωνιών (όπως οι σοσιαλιστές προκάτοχοί τους ευαγγελίζονταν τη «νομοτελειακή κατάλυση» της ελεύθερης αγοράς) και την επικράτηση μιας «παγκόσμιας δημοκρατίας» (όπως οι προκάτοχοί τους ευαγγελίζονταν την «αναπόδραστη επικράτηση» μιας παγκόσμιας Κομμουνιστικής κοινωνίας). Και για να το επιτύχουν δεν διστάζουν να συγκρουστούν με τις τοπικές κοινωνίες…
Κι αυτή ακριβώς η σύγκρουση με τις τοπικές κοινωνίες είναι το κοινό χαρακτηριστικό όλων των ολοκληρωτικών ιδεαλισμών: Συγκρούονται μαζί τους, όχι για να τους επιβάλουν το κοινό καλό, αλλά για να τις υποτάξουν στις δικές τους ιδεοληπτικές εμμονές.
Το βλέπουμε σήμερα με πολλαπλούς τρόπους να εκδηλώνεται γύρω μας.
— Πότε οι «περιβαλλοντολόγοι», αποφασίζουν – χωρίς να ρωτήσουν κανένα – να «αποκαταστήσουν» την ισορροπία του οικοσυστήματος σε διάφορες απομονωμένες περιοχές της χώρας. Και πετάνε οχιές στην Άνδρο (κόντρα στη θέληση των κατοίκων), ή εγκαθιστούν αρκούδες στο βορειοδυτική Ελλάδα (προκαλώντας απόγνωση στους τοπικούς πληθυσμούς, γιατί καταστρέφουν καλλιέργειες και επιτίθενται σε ανυποψίαστους ανθρώπους, χώρια που προκαλούν σοβαρά ατυχήματα σε περιφερειακούς δρόμους), ενώ αλλού προσπαθούν να εγκαταστήσουν κοπάδια λύκων!
Όλα αυτά, βέβαια, δεν έχουν καμία σχέση με την αποκατάσταση του οικοσυστήματος. Γιατί ο άνθρωπος είναι μέρος του οικοσυστήματος και η εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας, αλλάζει αναπόφευκτα και τις ισορροπίες στη Φύση. Δεν μπορεί να απαιτούμε να υπάρχουν τα ίδια ζωικά είδη και με τις ίδιες μεταξύ τους αναλογίες και σχέσεις (στην τροφική αλυσίδα) σήμερα, με αυτές που υπήρχαν πριν εκατό, διακόσια ή τρεις χιλιάδες χρόνια…
Τι θα πει «αποκατάσταση» της οικολογικής ισορροπίας. Αποκατάσταση σε σχέση με πότε;
Πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια στην Αττική υπήρχαν λιοντάρια και ύαινες. Πρέπει, άραγε, να τα επαναφέρουμε;
Πριν μερικές δεκαετίες το αστικό συγκρότημα των Αθηνών έφτανε ως το «τέρμα Αμπελοκήπων» κι από κει άρχιζαν κήποι με οπωροφόρα δένδρα κι αμπέλια. Στην πανίδα της περιοχής αφθονούσαν τα φίδια. Θα ʼπρεπε, τάχα, να φέρουμε σήμερα και να εγκαταστήσουμε φίδια στους Αμπελοκήπους ή στο Νέο Ψυχικό ή στο Μαρούσι ή στην Κηφισιά;
Αυτό ασφαλώς ούτε που το διανοούνται οι «οικολόγοι» (διότι οι ίδιοι κατοικούν εκεί γύρω). Το κάνουν όμως στην Άνδρο και σε άλλα κυκλαδονήσια! Χώρια που προσπαθούν να φέρουν… λύκους στη Μυτιλήνη. Προκαλώντας την οργή των Μυτιληνιών…
Πάλι καλά που δεν θυμήθηκαν τα θαλάσσια τέρατα της ελληνικής μυθολογίας και δεν σκέφτηκαν – ακόμα – να αμολήσουν λευκούς καρχαρίες στις θάλασσές μας!
–Κι ύστερα υπάρχουν και οι αναρχοαυτόνομοι οπαδοί της «παγκοσμιοποίησης», που θεωρούν τη μαζική εισαγωγή μεταναστών ως βασικό μοχλό για τη διάλυση των εθνικών κοινωνιών. Κι όπου αρνούνται οι κάτοικοι παραμεθορίων περιοχών να αποδεχθούν τους λαθρομετανάστες, πάνε και διαδηλώνουν εναντίον τους κι εναντίον των αρχών. Και προσπαθούν να ματαιώσουν την επαναπροώθηση των λαθρομεταναστών, βρίζοντας τους ντόπιους ως «ρατσιστές» και τις αρχές ως «φασιστικές».
Από πού αντλούν όλο αυτό το θράσος;
Από τη βεβαιότητα ότι οι ίδιοι γνωρίζουν καλύτερα τι «αναπόφευκτα» θα γίνει και τι «αδιαμφισβήτητα» πρέπει να γίνει. Άρα, ως «προφήτες» μιας «νέας εποχής» οφείλουν να συγκρουστούν με όποιους αντιστέκονται στην «αναπόδραστη εξέλιξη».
Νομίζουν ότι κατέχουν την απόλυτη επιστημονική γνώση (αγνοώντας, προφανώς, ότι η επιστημονική γνώση δεν είναι ποτέ απόλυτη). Και πιστεύουν ότι οφείλουν να γίνουν κήρυκες τις «μοναδικής αλήθειας», επιβάλλοντας σε όλους τους υπόλοιπους το δικό τους «μονόδρομο σκέψης».
Αλλά όταν στα μυαλά των ανθρώπων κυριαρχεί η «νομοτέλεια» – το αναπόφευκτο «τέλος» και το χωρίς εναλλακτικές επιλογές «πρέπει» – τότε ο Ολοκληρωτισμός γίνεται αληθινή απειλή για την κοινωνία.
Τα πρόβλημα, ασφαλώς, δεν είναι μόνο οι ακρότητες τέτοιων ομάδων, που μοιάζουν γραφικές. Το πρόβλημα είναι αυτοί που βρίσκονται πίσω από τέτοιες «γραφικότητες» σε διεθνή κλίμακα: όσοι τις χρηματοδοτούν και τις καθοδηγούν, όσοι προβάλλουν εγκωμιαστικά τη δράση τους και εξιδανικεύουν τα κίνητρά τους.
Αυτοί δεν είναι γραφικοί.
Είναι επικίνδυνοι!
Κι απέναντι τους δεν συγχωρείται η παραμικρή ολιγωρία.
Ούτε δικαιολογείται η παραμικρή επιείκεια…

N.Z.

http://www.diktyo21.gr/item.asp?ReportID=917

Posted in Ελλάδα, Κοινωνία - Οικονομία - Περιβάλλον | Leave a Comment »

Στις Συμπληγάδες των ιδεολογημάτων…

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 5 Σεπτεμβρίου 2009

του Χρύσανθου Λαζαρίδη, αντιπροέδρου ΔΣ/Δ21

Σε μια προεκλογική περίοδο αξίζει να αναρωτηθούμε τι ακριβώς σημαίνουν οι έννοιες που ακούμε συνέχεια δίπλα μας: προοδευτικός, συντηρητικός, φιλελεύθερος κλπ.
Φαίνονται, ίσως, προφανείς. Όμως, δεν είναι.
Και η κατανόησή τους είναι κρίσιμη, διότι αρκετοί ψηφοφόροι πλέον (13-15% του συνολικού εκλογικού σώματος τους υπολογίζουν οι δημοσκόποι), θα διαλέξουν τι θα κάνουν ανάλογα με το νόημα που δίνουν στις έννοιες αυτές, εκείνες που επιλέγουν ως προτάγματα για τον εαυτό τους, και τον τρόπο που αξιολογούν τα υπάρχοντα κόμματα ανάλογα με τα προτάγματα που οι ίδιοι υιοθετούν.
Αξίζει, λοιπόν, να εξετάσουμε πιο προσεκτικά αυτές τις έννοιες…

Η μεγάλη ψευδαίσθηση της «Προόδου»

Πρώτον ο όρος «προοδευτικός»: Προϋποθέτει ότι ο χρόνος κινείται προς μια κατεύθυνση μόνο. Αυτοί που επικαλούνται την «πρόοδο» ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν προς τα πού κινείται η Ιστορία. Και που θα «καταλήξει» ακόμα…
Αλλά αυτό είναι η πιο επικίνδυνη ψευδαίσθηση: Διότι απλούστατα, η Ιστορία πάντα διαψεύδει όσους νομίζουν ότι την ελέγχουν ή ότι γνωρίζουν τις «σιδερένιες νομοτέλειές» της.,,
Το ίδιο ισχύει για την έννοια «σύγχρονος» ή «εκσυγχρονισμός».
— Για παράδειγμα, μέχρι πριν εικοσιπέντε χρόνια, «προοδευτικός» θεωρείτο ο οπαδός του «υπαρκτού Σοσιαλισμού». Αυτά τα καθεστώτα θεωρούνταν ότι συνόψιζαν το μέλλον της ανθρώπινης κοινωνίας. Ύστερα κατέρρευσαν με πάταγο. Οι κοινωνίες που αναδείχθηκαν από τα ερείπια τους έφεραν βαριά τραύματα και σοβαρές αναπηρίες που έκαναν χρόνια να ξεπεράσουν. Κι όμως για δεκαετίες, εκατομμύρια μορφωμένοι άνθρωποι (ιδιαίτερα διανοούμενοι) πίστεψαν ότι αυτές οι κοινωνίες ήταν η «αναπόφευκτη πρόοδος» της ανθρωπότητας…
Τι είναι λοιπόν, σήμερα «προοδευτικό» και τι «αντιδραστικό»;
— Υπάρχει κι άλλο παράδειγμα: Μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρείτο «σύγχρονο» (κι οπωσδήποτε «εκσυγχρονιστικό») ο,τιδήποτε οδηγούσε στην απορρύθμιση των αγορών (από τον έλεγχο του κράτους). Αυτή η διευρυνόμενη εκστρατεία «απορρύθμισης» οδήγησε στην χρηματοπιστωτική κρίση των τελευταίων δύο χρόνων, που γονάτισε την παγκόσμια οικονομία. Και σήμερα έχει ήδη αντιστραφεί η τάση: Οδηγούμαστε σε αναζήτηση νέων ρυθμιστικών κανόνων, εθνικών και διεθνών, καθώς και σε νέες – έστω και προσωρινές – κρατικοποιήσεις μεγάλων επιχειρηματικών κολοσσών.
Τι είναι λοιπόν «σύγχρονο» πλέον, και τι αναχρονιστικό;
Η έννοια του «προοδευτικού» (που καταχράστηκε η Αριστερά) και του «εκσυγχρονιστικού» (που καταχράστηκε η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά φιλελεύθερων αποκλίσεων) εμπεριέχει την αυταπάτη ότι γνωρίζουμε «το βέλος του χρόνου»: Προς τα πού κινούνται τα πράγματα «νομοτελειακά»…
Όμως τα πράγματα συχνά κινούνται με αντιφάσεις, με άλματα και ασυνέχειες, ακόμα και κυκλικά. Αν εκλάβουμε την κυκλική διακύμανση ως «ιστορική τάση», κινδυνεύουμε να κάνουμε πολύ σοβαρά λάθη.
Συνήθως γνωρίζουμε τι είναι «αναχρονιστικό» ή «αντιδραστικό» – τι έχει παλιώσει ή φρενάρει την προσαρμογή στις νέες συνθήκες – αλλά δεν γνωρίζουμε τι είναι «εκσυγχρονιστικό» και «προοδευτικό». Γνωρίζουμε τι έχουμε αφήσει στο παρελθόν, αλλά δεν ξέρουμε με την ίδια βεβαιότητα που οδηγεί το μέλλον.

Κυκλικές διακυμάνσεις και Ιστορικές τάσεις

Πολλές φορές, μάλιστα, ούτε για το τι αποτελεί οριστικά παρελθόν μπορούμε να είμαστε σίγουροι:
* Για παράδειγμα στη δεκαετία του ʼ30, ο Ολοκληρωτισμός κέρδιζε έδαφος παντού. Λόγω της Μεγάλης Κρίσης του 1929 στις ΗΠΑ και των σεισμικών επιπτώσεών της στον υπόλοιπο κόσμο, ναζιστικά και φασιστικά καθεστώτα κέρδιζαν την εξουσία (ή σημαντική επιρροή), σε πολλές χώρες, ενώ και ο Κομμουνισμός ενισχυόταν από την άλλη πλευρά, καθώς η πρόβλεψή του για την «αναπόφευκτη κατάρρευση του καπιταλισμού» φαινόταν να επαληθεύεται.
Έτσι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες έμοιαζαν να συντρίβονται. Παρʼ όλα αυτά ο Ολοκληρωτισμός ηττήθηκε τελικά παντού, και οι φιλελεύθερες δημοκρατίες επικράτησαν διεθνώς.
* Η Κοινωνία των Εθνών δημιουργήθηκε το 1919 με τη βεβαιότητα ότι αν εγκαθιδρύονταν δημοκρατικά καθεστώτα παντού και εντάσσονταν σε ένα διεθνές όργανο συνεργασίας μεταξύ τους με βάση κανόνες δικαίου, ο κόσμος θα οδηγείτο σε μόνιμη και σταθερή διεθνή Ειρήνη.
Τρείς δεκαετίες αργότερα – μετά από μια Μεγάλη Κρίση στη δεκαετία του ʼ30 κι ένα εφιαλτικό Παγκόσμιο Πόλεμο στη δεκαετία του ʼ40 – ο κόσμος βρέθηκε μοιρασμένος σε δύο στρατόπεδο, που το καθένα τους είχε διακηρύξει ως τελικό του στόχο την εξαφάνιση του άλλου.
Αυτό που έμοιαζε «αδιαμφισβήτητη πρόοδος» και «ιστορικό άλμα της ανθρωπότητας προς τα μπρός», τρείς δεκαετίες αργότερα έμοιαζε αφελές ιδεολόγημα, που ουδείς έδειχνε διάθεση να υπερασπιστεί.
* Από τη δεκαετία του ʼ50 ως τη δεκαετία του ʼ70 ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομία της αγοράς, κυριαρχούσε παντού. Ελάχιστοι τον αμφισβητούσαν.
Στη δεκαετία του ʼ70 μετά από τριπλή κρίση που συντάραξε τη διεθνή οικονομία (κατάρρευση του συστήματος σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών το 1971-73 και δύο πετρελαϊκές κρίσεις, το 1973 και το 1979), εμφανίστηκε το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού, κλονίστηκαν όλες οι οικονομίες κι άρχισε να κερδίζει έδαφος μια νεοφιλελεύθερη αντίληψη αποδέσμευσης των οικονομιών από τον ασφυκτικό έλεγχο του κρατισμού.
Στη δεκαετία του ʼ90, μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», η κυριαρχία των αγορών έγινε παγκόσμια «θρησκεία». Η απορρύθμιση προχώρησε ως οδοστρωτήρας παντού. Οι δυνάμεις των αγορών που απελευθερώθηκαν προκάλεσαν την ευφορία μιας εκρηκτικής και «αδιατάρακτης ανόδου». Το όνειρο κατέληξε σε εφιάλτη με τη μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση του 2008…
Υπάρχει, λοιπόν, μια κυκλική διακύμανση στην επικράτηση αντίθετων αντιλήψεων και οικονομικών μοντέλων διεθνώς:
— Άλλοτε κερδίζουν έδαφος φιλελεύθερες κι άλλοτε κρατικιστικές απόψεις.
— Άλλοτε οι κοινωνίες τείνουν να συσπειρωθούν γύρω από εθνικά κράτη κι αυτά να δημιουργούν ισχυρούς συνασπισμούς για να προστατευθούν, κι άλλοτε συμβαίνει το αντίθετο: αποδυναμώνονται τα εθνικά κράτη και προσχωρούν σε χαλαρές ενώσεις διεθνούς δικαίου, με την ελπίδα ότι αυτό θα φέρει την παγκόσμια σταθερότητα και την αιώνια Ειρήνη.
— Άλλοτε επικρατούν τάσεις συγκέντρωσης της ισχύος (πολιτικής, στρατιωτικής και επιχειρηματικής) σε μεγάλα σύνολα που διαθέτουν «αποτελεσματικότητα» λόγω του μεγέθους τους (οικονομίες κλίμακος κλπ.) κι άλλοτε κυριαρχεί το σπάσιμο σε μικρότερα μεγέθη που μοιάζουν αποτελεσματικότερα λόγω της ευελιξίας τους και της μεγαλύτερης προσαρμοστικότητάς τους σε ένα ρευστό περιβάλλον.
Ακόμα και στην αισθητική, άλλοτε κυριαρχούν οι «τετραγωνισμένες» μορφές κι άλλοτε οι «στρογγυλεμένες», άλλοτε η μινιμαλιστική γραμμή κι άλλοτε η περίτεχνα δουλεμένη λεπτομέρεια.
Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχει μια αίσθηση μακροχρόνιας «προόδου». Ξέρουμε ότι ο ηλεκτρισμός είναι πρόοδος σε σχέση με τον ατμό. Κι ότι οι μηχανές εσωτερικής καύσεως είναι ανώτερες των ατμομηχανών. Ξέρουμε ότι κοινωνίες που αναδιανέμουν ευημερία με κάποιο τρόπο, είναι σταθερότερες, πιο δίκαιες και πιο αναπτυξιακά δυναμικές από κοινωνίες μεγάλων και αξεπέραστων αντιθέσεων στο εσωτερικό τους. Όπως ξέρουμε ότι οικονομίες που καταστρέφουν το περιβάλλον είναι υποδεέστερες εκείνων που το προστατεύουν, το συντηρούν και το βελτιώνουν.
Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι υπάρχουν μακροχρόνιες τάσεις που επιτρέπουν να διακρίνουμε την Πρόοδο από την Οπισθοδρόμηση και το Σύγχρονο από το Αναχρονιστικό.
Αλλά υπάρχουν και κυκλικές διακυμάνσεις που εμφανίζουν κάθε φορά ως «προοδευτική» ή «εκσυγχρονιστική», τη «μόδα», τις πολιτικές κι αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούν προσωρινά σε κάθε φάση…

Συμπληρωματικά όχι αντίπαλα

Εδώ έχουν σημασία δύο πράγματα:
— Πρώτον, να διακρίνουμε την μακροχρόνια (ιστορική) «τάση», από την (εκάστοτε) «μόδα». Αυτό που αποτελεί σταθερό «βέλος του χρόνου», από την εκάστοτε «κυκλική διακύμανση» αντιλήψεων. Αυτό που είναι η μόνιμη «φορά» της Ιστορίας απʼ αυτό που είναι το προσωρινό «καπρίτσιο» της συγκυρίας.
— Δεύτερον, να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε διαφορετικά προτάγματα, διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετικές αξιακές κλίμακες. Κι όχι να παρασυρόμαστε από το ένα άκρο του «εκκρεμούς» στο αντίθετο, και να αλλάζουμε κατεύθυνση μετά από πολύ οδυνηρές κρίσεις.
* Στην Οικονομία, όταν επικρατούν αντιλήψεις κρατικιστικές, να μην αφήνουμε την τάση για έλεγχο να οδηγήσει σε ακρότητες που πνίγουν την δημιουργικότητα της οικονομίας. Αλλά κι αντιστρόφως: όταν κυριαρχούν φιλελεύθερες αντιλήψεις, να μην αφήσουμε την τάση για απελευθέρωση των αγορών, να οδηγήσει στη χαοτική διάλυσή τους.
* Στο Δίκαιο, όταν επικρατούν τάσεις για απελευθέρωση του ατόμου από την κρατική κηδεμονία, να μην οδηγηθούμε σε άκρα που υπονομεύουν τη δημόσια ασφάλεια. Και αντιθέτως, όταν επικρατούν αντιλήψεις που δίνουν προτεραιότητα στην δημόσια ασφάλεια, να μην αφήσουμε την κρατική «προστασία» να πνίξει την κοινωνία.
* Στη διεθνή Πολιτική, όταν επικρατούν τάσεις αποδυνάμωσης του εθνικού κράτους, εν ονόματι της «παγκόσμιας σύγκλισης», να μην επιτρέψουμε την αποδόμηση των εθνικών κοινωνιών, που είναι προϋποθέσεις δημοκρατίας. Κι όταν επικρατεί η αντίθετη τάση, ενίσχυσης των εθνικών κρατών, να μην επιτρέψουμε την δημιουργία «περίκλειστων φρουρίων», μέσα στα οποία ασφυκτιούν οι κοινωνίες κι ωθούνται σε αμοιβαία καταστροφή.
* Στην Τέχνη, όταν επικρατούν μινιμαλιστικές τάσεις να μη φτάνουμε στο σημείο της αμορφίας, όπου η «εκφραστική λιτότητα» της Τέχνης γίνεται άναρθρη κραυγή. Γιατί το «άμορφο» δεν είναι «όμορφο»! Κι αντιθέτως, όταν επικρατούν τάσεις στροφής στην εικαστική λεπτομέρεια, να μην φτάνουμε στο άλλο άκρο, όπου η εξαιρετικά «δουλεμένη μορφή» πνίγει το περιεχόμενο της, κι όπου η εκφραστική δεινότητα της Τέχνης γίνεται «φλυαρία» που σκοτώνει την Αλήθεια της.

Δύο «αντίθετα», το ένα προϋπόθεση του άλλου!

Αυτό όμως μας αναγάγει σε μια άλλη προσέγγιση που δεν είναι ούτε «προοδευτική» ούτε η «συντηρητική», είναι ισορροπημένη. Κατανοεί την ανάγκη σύνθεσης – ή μάλλον συνεχών ανά-συνθέσεων – ανάμεσα σε δύο διαφορετικές τάσεις των σύγχρονων κοινωνιών:
— την τάση συνεχούς προσαρμογής σε νέα δεδομένα (ακόμα κι όταν η προσαρμογή αυτή γίνεται σε πρόσκαιρες μόδες, όχι σε ιστορικές τάσεις).
— και στην αντίθετη προδιάθεση κάθε κοινωνίας να διατηρήσει ένα πυρήνα αντιλήψεων και σχέσεων που παραμένει σταθερός, για να μην αποσυντεθεί ολόκληρο το οικοδόμημα.
Η πρώτη τάση (συνεχούς προσαρμογής) συνήθως εκλαμβάνεται ως «προοδευτικότητα». Η δεύτερη τάση (διατήρησης ενός ελάχιστου πυρήνα συνέχειας με το παρελθόν) συνήθως εκλαμβάνεται ως «συντηρητισμός».
Το που θα επιλέξει κάποιος να ενταχθεί κάθε φορά, είναι ασφαλώς προσωπική του υπόθεση. Όμως η κοινωνία έχει μακροχρόνια ανάγκη και τις δύο αυτές τάσεις.
* Για να προχωρήσει μια κοινωνία προσαρμοζόμενη συνεχώς στις νέες συνθήκες πρέπει να διατηρεί την ισορροπία και την ενότητά της. Χρειάζεται, λοιπόν, ένα ελάχιστον σταθερότητας κι ευστάθειας.
Για να είναι «προοδευτική», χρειάζεται ένα ελάχιστο συντηρητισμού.
* Κι αντιστρόφως: για να διατηρεί την σταθερότητά της χρειάζεται να προσαρμόζεται συνεχώς στις νέες συνθήκες. Για να είναι «συντηρητική», χρειάζεται ένα ελάχιστο «προοδευτικότητας».
Οι πιο ρηξικέλευθοι οπαδοί των μεγάλων αλλαγών χρειάζονται κάποια συντηρητικά ανακλαστικά, για να μην εκτροχιαστούν.
Κι οι πιο σταθεροί υπέρμαχοι των παραδοσιακών αξιών, χρειάζονται κάποια προοδευτική διορατικότητα, για να επιβιώσουν σʼ ένα μεταβαλλόμενο κόσμο.
Αυτή η προσέγγιση είναι διαφορετική και υπερβατική, γιατί επιτρέπει να δούμε την «πρόοδο» και τη «συντήρηση» ως μακροχρόνια συμπληρωματικά στοιχεία προκοπής μιας κοινωνίας. Όχι ως αντίπαλα προτάγματα που οφείλει να επικρατήσει το ένα σε βάρος του άλλου.
Όταν θα ακούτε τους πύρινους λόγους της προεκλογικής εκστρατείας, ίσως είναι χρήσιμο να θυμάστε αυτές τις σκέψεις…

http://www.diktyo21.gr/item.asp?ReportID=922#top

Posted in Ελλάδα, Κοινωνία - Οικονομία - Περιβάλλον | Leave a Comment »

Σεισάχθεια τώρα!

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 5 Σεπτεμβρίου 2009

Μιλώντας σε μια παρέα δίπλα στη θάλασσα, εκεί γύρω στο Δεκαπενταύγουστο, η συζήτηση γύρισε στην δημόσια πράγματα. Στην ομήγυρη συμμετείχαν πρόσωπα με ιδιαίτερα υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Όλοι πτυχιούχοι με μεταπτυχιακά, οι περισσότεροι με διδακτορικά, όλοι με θέσεις υψηλές και με σταδιοδρομίες λαμπρές. Χαλάρωναν εκεί στην αμμουδιά, κουβεντιάζοντας…

Κάποια στιγμή σχολιάζοντας την οικονομική κατάσταση, κάποιος ανέφερε την λέξη «σεισάχθεια». Η συζήτηση άναψε. Αλλά όχι για όλους. Οι κάπως μεγαλύτεροι – πάνω από τα 40 ας πούμε – έσπευσαν να πουν τη γνώμη τους. Οι νεώτεροι σώπασαν περίεργα. Μέχρι που κάποιος αποτόλμησε να ρωτήσει:

— Τι θα πει σεισάχθεια, βρε παιδιά;

Οι μεγαλύτεροι κεραυνοβολήθηκαν: Δεν φαντάζονταν ότι υπάρχουν μορφωμένα άτομα που δεν γνωρίζουν (ή, έστω, δεν θυμούνται πια) την έννοια αυτή.

Αμέσως δόθηκαν οι απαραίτητες εξηγήσεις. Σεισάχθεια είναι η ανακούφιση της κοινωνίας από το βάρος εξυπηρέτησης συσσωρευμένου χρέους. Όταν το «άχθος» (βάρος) «αποσείεται» (μικραίνει σημαντικά ή εξαλείφεται ακόμα). Έμεινε στην Ιστορία από την κοινωνική μεταρρύθμιση του Σόλωνα, στην προ-κλασική αρχαία Αθήνα, εκεί στις αρχές του 6ου π. Χ αιώνα…

Σε κάθε ιστορική εποχή όταν το χρέος της κοινωνίας γίνεται δυσβάστακτο και δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί πλέον, υπάρχει παράλυση, οικονομική συρρίκνωση, πολιτική αποσταθεροποίηση και πολιτιστική καθίζηση.

— Αν δεν ανακοπεί αυτή η «κάτω βόλτα» από μέτρα σεισάχθειας, η κοινωνία βυθίζεται στην πλήρη παρακμή.

— Αν, αντίθετα, υπάρξουν μέτρα σεισάχθειας, η οικονομική ανάκαμψη είναι άμεση και η κοινωνική αναζωογόνηση συνήθως θεαματική.

Η ιστορία της Ρώμης (από τους αδελφούς Γράκχους ως τον Διοκλιτιανό), αλλά και του Βυζαντίου, είναι γεμάτη τέτοια παραδείγματα. Η νεώτερη ευρωπαϊκή ιστορία το ίδιο. Και η Αμερική δεν αποτελεί εξαίρεση…

Ακόμα και ο πληθωρισμός είναι μια «νομισματική σεισάχθεια» που επιδρά μέσω απαξίωσης του συσσωρευμένου χρέους – αλλά με παρενέργειες πολύ οδυνηρές για όλους…

Ή αλλιώς ο πληθωρισμός είναι η εκδίκηση στους τοκογλύφους. Αν γίνει έγκαιρα η σεισάχθεια και περιοριστούν οι τοκογλυφικές πρακτικές, τότε δεν χρειάζεται πληθωρισμός στη συνέχεια…

Όσο περισσότερο στηρίζεται μια κοινωνία στο χρήμα τόσο περισσότερο απαραίτητο είναι να εμποδιστούν όσοι διαχειρίζονται το χρήμα να λειτουργήσουν ως καρτέλ (έννοια πολύ συγγενής προς τη νόμιμη τοκογλυφία).

Η κυκλοφορία του χρήματος δεν πρέπει να οδηγεί σε υπερβολική συγκέντρωση ισχύος, ούτε σε ασφυκτικό έλεγχο πάνω στην υπόλοιπη οικονομία.

Η αγορά απαιτεί συνεχή διάχυση: εισοδήματος, πλούτου ευημερίας και ιδεών. Αν η συγκέντρωση (τραπεζικής) ισχύος εμποδίζει τη διάχυση, τότε ο δυναμισμός του συστήματος αναστέλλεται. Και το ίδιο το σύστημα της αγοράς – που είναι εξ ορισμού ιδιαίτερα δυναμικό και δεν αντέχει καθεστώς ασφυξίας – καταρρέει.

Η σημερινή διεθνής κρίση είναι αποτέλεσμα μιας τέτοιας υπερβολικής κυριαρχίας των τραπεζών στη διεθνή οικονομία (μέσω των χρηματο-οικονομικών υπηρεσιών). Ιδιαίτερα στην Ευρώπη η κυριαρχία αυτή υπήρξε πολύ έντονη. Στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι συντριπτική.

Τα μέτρα που λήφθηκαν διεθνώς – εξ αιτίας της κρίσης και για την αντιμετώπισή της – οδήγησαν στον εκμηδενισμό των βασικών επιτοκίων, κι επιδίωκαν ακριβώς αυτό: να ανακουφίσουν το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους που είχε ήδη συσσωρευτεί από κυβερνήσεις και ιδιώτες κατά τα προηγούμενα χρόνια. Ήταν, δηλαδή, ένα μέτρο σεισάχθειας σε διεθνή κλίμακα.

Δυστυχώς, αυτή η παγκόσμια σεισάχθεια δεν έφτασε ποτέ στην Ελλάδα! Εδώ το ανεξέλεγκτο τραπεζικό κατεστημένο δεν επέτρεψε να «περάσει» η χωρίς προηγούμενο μείωση του ευρω-επιτοκίου στους έλληνες δανειολήπτες.

Στην Ελλάδα δεν έχουμε «ελεύθερη τραπεζική αγορά» – έχουμε ένα σκληροπυρηνικό κι άκαμπτο τραπεζικό καρτέλ. Που όσο ανέβαιναν το βασικό ευρω-επιτόκιο (πριν ξεσπάσει η κρίση) ανέβαζαν τις τοκοχρεολυτικές δόσεις των οφειλετών τους, αλλά όταν άρχισαν να υποχωρούν τα ευρω-επιτόκια (μετά την κρίση) δεν μείωσαν αντίστοιχα τις μηνιαίες δόσεις των δανειοληπτών.

Η σεισάχθεια έγινε παντού αλλού. Αλλά δεν ήλθε ποτέ στην Ελλάδα.

Αν λειτουργούσαν ως «τραπεζική αγορά» κι όχι ως αδίστακτο καρτέλ, τότε η μέση ελληνική κοινωνία θα ανακουφιζόταν γύρω στα 1000 ευρώ το μήνα!

Και βέβαια, η κρίση θα είχε ήδη ξεπεραστεί στην Ελλάδα – όπως αρχίζει ήδη να ξεπερνιέται (υπό πολύ πιο δύσκολες συνθήκες ανεργίας) στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιαπωνία μάλλον και στις ΗΠΑ…

Εδώ όμως, η σεισάχθεια δεν έφτασε ποτέ.

Κι αν θέλει η κυβέρνηση να κάνει κάτι αληθινά δραστικό, επαναστατικό και ταυτόχρονα σύμφωνο με τις νέες διεθνείς τάσεις στην παγκόσμια οικονομία, ας σπάσει επιτέλους το τραπεζικό καρτέλ: να υποχρεωθούν οι τράπεζες να μειώσουν άμεσα τις τοκοχρεολυτικές μηνιαίες δόσεις των δανειοληπτών.

Αυτό θα είναι η μεγαλύτερη, η πιο ουσιαστική, η πιο αποτελεσματική μεταρρύθμιση. Και προϋπόθεση για όλες τις άλλες.

Σεισάχθεια τώρα!

Ή μάλλον να επανεισάγουμε στην σύγχρονη Ελλάδα μια έννοια που γεννήθηκε εδώ, σήμερα αποδίδει παντού αλλού και σε μας παραμένει άγνωστη.

Τόσο άγνωστη που κατάντησε σχεδόν «απαγορευμένη».

Την έχουμε αποσιωπήσει σε τέτοιο σημείο, που την αγνοούν πια οι πάντες.

Σεισάχθεια τώρα!

 

N.Z.

http://www.diktyo21.gr/item.asp?ReportID=918 

     

Posted in Ελλάδα, Κοινωνία - Οικονομία - Περιβάλλον | 4 Σχόλια »

 
Αρέσει σε %d bloggers: