βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα"

Ηλεκτρονικός χώρος ενημέρωσης και σχολιασμού

Ἡ σλαβομακεδονική «ψευδοφάνεια»

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 16 Μαΐου 2012

του Χρίστου Δάλκου

Σέ συνέντευξή του στόν Ρένο Ἀποστολίδη (Ἐφ. Ἐλευθερία, 15-6-1958, βλ. καί νέος Ἑρμῆς ὁ Λόγιος, τ. 4ο, σ. 25-27), ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης, προβληματιζόμενος γιά τό «Τί φταίει γιὰ τὴν κακοδαιμονία τῆς νεοελληνικῆς ζωῆς;», θέτει τόν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων: «Κι ἐκεῖνο ποὺ ξέρω εἶναι ὅτι μ᾿ αὐτὰ καὶ μ᾿ αὐτὰ ἐφτάσαμε σὲ κάτι ποὺ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ὀνομάσω “ψευδοφάνεια”. Ἔχουμε, δηλαδή, τὴν τάση νὰ παρουσιαζόμαστε διαρκῶς διαφορετικοὶ ἀπ᾿ ὅ,τι πραγματικὰ εἴμαστε. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀσφαλέστερος δρόμος πρὸς τὴν ἀποτυχία, εἴτε σὰν ἄτομο σταδιοδρομεῖς εἴτε σὰν σύνολο, ἀπὸ τὴν ἔλλειψη τῆς γνησιότητας.»

Σκέφτομαι πώς, ἄν στήν περίπτωσή μας αὐτή ἡ «ψευδοφάνεια» ἐκφράστηκε μέσα ἀπό τήν σχετικῶς ὑποφερτή σύγκρουση μεταξύ ἀρχαίας Ἑλλάδας καί Βυζαντίου, ἀττικισμοῦ καί δημοτικῆς γλωσσικῆς παράδοσης –πού ἀκόμα, ἐν μέρει, μᾶς κατατρύχει-, στήν περίπτωση τῶν Σλαβομακεδόνων ἔχει πάρει τίς διαστάσεις μιᾶς σχιζοφρενικῆς φαντασίωσης πού ἐπιβάλλει σ᾿  ἕναν ὁλόκληρο λαό νά ἀπαρνῆται τήν αὐθεντική ἐθνική του ταυτότητα καί, τό ἀκόμα χειρότερο, νά ντρέπεται γι᾿ αὐτήν. Πράγματι, δέν ὑπάρχει ἀσφαλέστερος δρόμος πρός τήν ἀποτυχία, εἴτε σάν ἄτομο σταδιοδρομεῖς εἴτε σάν σύνολο, ἀπό τήν ἔλλειψη τῆς γνησιότητας, στήν ὁποία μέ μαθηματική ἀκρίβεια ὁδηγεῖ τούς Σλαβομακεδόνες ἡ περιφρόνηση τῆς, ἀρκούντως παλαιᾶς, ἐθνικῆς τους ὕπαρξης.

Ἀναφέρομαι σέ ἐθνική ὕπαρξη καί ὄχι ἐθνική συνείδηση, διότι αὐτή ἡ τελευταία ἐμφανίζεται μᾶλλον καθυστερημένα, καί ὑπό τήν ἐπίδραση τῶν σχεδιασμῶν καί προτροπῶν τοῦ πανσλαβισμοῦ. Εἶναι χαρακτηριστική ἡ στάση ἑνός ἐκ τῶν πρωτεργατῶν τῆς σλαβομακεδονικῆς ἐθνικῆς ἀφύπνισης, τοῦ Dimitar Miladinov (γενν. στήν Στρούγκα τῆς Ὀχρίδος τό 1810): «Στά 1840 ἦταν δάσκαλος στήν ἰδιαιτέρα του πατρίδα καί δίδασκε στά ἑλληνικά. Τό 1845 ἐπισκέφθηκε τό σχολεῖο του ὁ ρῶσσος λόγιος Grigorόvič ὁ ὁποῖος τόν ρώτησε γιατί δέν δίδασκε στήν μητρική του γλῶσσα καί τόν προέτρεψε νά τό κάνῃ. “Δέν εἴσαστε ἀδέλφια μας;” τοῦ εἶπε. Ἔκτοτε ὁ D. Miladinov στράφηκε ὅλο καί περισσότερο πρός τήν μητρική του σλαβική γλῶσσα καί μεταβλήθηκε σέ ὡρκισμένο ἀντίπαλο τοῦ ἑλληνισμοῦ. Σταδιακά ἀφωσιώθηκε μέ πάθος σ᾿  αὐτήν τήν πολεμική καί ἀνέπτυξε μιά φανατική βουλγαρική ἐθνική συνείδηση (οἱ “Μακεδόνες” δέν θεωροῦσαν ἀκόμα ὅτι εἶναι ἕνα ξεχωριστό ἔθνος).

Μαθητές του ὑπῆρξαν ὡρισμένοι διάσημοι ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων, μεταξύ τῶν ὁποίων ὁ μικρότερος ἀδελφός του Konstantin Miladinov (γενν. στήν Στρούγκα, 1830), ὁ Rajko Žinzifov (γενν. στό Veles, 1839), ὁ Grigor Prličev, ὁ Partenij Zografski καί ὁ Kuzman Šapkarev. Τούς ἔστειλε νά συνεχίσουν τίς σπουδές τους στήν Ρωσσία, καί ὁ ἀδελφός του Konstantin, ὁ Žinzifov καί ὁ Zografski εἶχαν τήν δυνατότητα νά σπουδάσουν σλαβονική φιλολογία σέ ρώσσικα πανεπιστήμια, στά τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ 1850.

Ὁ K. Miladinov, ὁ Žinzifov καί ὁ Prličev ἔθεσαν τίς βάσεις τῆς σύγχρονης “μακεδονικῆς” ποίησης…» (R. G. A. de Bray,Guide to the Slavonic languages, London: J. M. Dent & Sons Ltd, 1951, σ. 244).

Ἄν κρίνουμε ἀπό τό γεγονός ὅτι ὁ μεταφραστής τῆς Ἰλιάδος Grigor Prličev «παραπονιόταν στά τέλη τῆς ζωῆς του πώς ποτέ δέν μπόρεσε νά χειρισθῇ μέ ἀπόλυτη εὐχέρεια τήν βουλγαρική» (ὅ.π. σ. 245), θά δώσουμε ἕνα δίκιο στούς Σκοπιανούς πού ἐπιμένουν ὅτι, παρά τήν ἰδιαίτερη συγγένεια, ἡ γλῶσσα τους ἀπέχει πολύ ἀπό τοῦ νά ταυτίζεται μέ τήν βουλγαρική. Στό ἴδιο συμπέρασμα μᾶς ὁδηγεῖ καί ἕνα ἄλλο στοιχεῖο, τοῦ ὁποίου, παραδόξως, ἐλάχιστη χρήση κάνουν οἱ Σκοπιανοί, ἴσως ἐπειδή ὁδηγεῖ πρός συνεπαγωγές μέσα ἀπό τίς ὁποῖες ἐπιβεβαιώνεται ἡ παλαιότητα, ὁ ἱστορικός χαρακτήρας τῆς σλαβικῆς γλώσσας πού χρησιμοποιοῦν: «Τά πρῶτα μνημεῖα τῆς Παλαιᾶς Σλαβονικῆς, ὅπως εἶναι κοινά ἀποδεκτό ἀπό τήν φιλολογική ἐπιστήμη, εἶναι γραμμένα στήν γλῶσσα τῶν Σλάβων τῆς Μακεδονίας τοῦ β΄ ἡμίσεος τοῦ 9ου αἰ. μ. Χ.» (ὅ.π., σ. 1) | «Ἀπό μιά εἰρωνεία τῆς ἱστορίας, ὁ λαός πού οἱ πρόγονοί του ἔδωσαν στούς Σλάβους τά πρῶτα μνημεῖα τῆς γραμματείας τους, ἦταν ὁ τελευταῖος τοῦ ὁποίου ἡ γλῶσσα ἀναγνωρίσθηκε ὡς ξεχωριστή σλαβονική γλῶσσα, διακεκριμένη ἀπό τίς γειτονικές της, σερβική καί βουλγαρική.» (ὅ.π., σ. 243).

Δέν εἶμαι γλωσσολόγος, πολύ περισσότερο σλαβολόγος, γιά νά μπορῶ μέ ἀσφάλεια νά ἀποφανθῶ γιά τά ἰδιαίτερα χαρακτηριστικά τῆς σλαβομακεδονικῆς καί τήν ἀκριβῆ της θέση στό πάνθεο τῶν σλαβικῶν γλωσσῶν. Ἐκεῖνο ὅμως γιά τό ὁποῖο μπορῶ νά διαβεβαιώσω τόν κάθε καλόπιστο ἀναγνώστη –καί τό ὁποῖο ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει τό καταλαβαίνει κι ἀπό μόνος του- εἶναι ὅτι οἱ γείτονές μας, παρασυρμένοι ἀπό τήν γοητεία τῆς «ἀρχαιομακεδονικῆς» τους ψευδοφάνειας, ἔχουν φθάσει σέ σημεῖο νά ἀδιαφοροῦν ἤ καί νά περιφρονοῦν τούς αὐθεντικούς θησαυρούς πού συνιστᾷ γι᾿  αὐτούς καί τούς ἄλλους Σλάβους ἡ παλαιά γλωσσική τους παράδοση.

Τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, κάτι παρόμοιο συνέβη ἐν μέρει καί σ’ ἐμᾶς, κι εἶναι καιρός νά πάψουμε νά βλέπουμε τήν πολύτιμη, ἀχανῆ καί οἰκειότερη γλωσσική μας παράδοση, ἀποκλειστικά μέ τά μέτρα ἑνός κοντόθωρου καί στενόμυαλου ἀττικισμοῦ. Ἄς εὐχηθοῦμε νά γίνῃ συνείδηση, τόσο στούς Σλαβομακεδόνες ὅσο καί σ’ ἐμᾶς, ἡ προειδοποίηση τοῦ Ἐλύτη: «δὲν ὑπάρχει ἀσφαλέστερος δρόμος πρὸς τὴν ἀποτυχία, εἴτε σὰν ἄτομο σταδιοδρομεῖς εἴτε σὰν σύνολο, ἀπὸ τὴν ἔλλειψη τῆς γνησιότητας.»

http://ardin-rixi.gr/archives/5741

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: