βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα"

Ηλεκτρονικός χώρος ενημέρωσης και σχολιασμού

Posts Tagged ‘ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ’

2.500 χρόνια πάθος για τη Δημοκρατία και την Ελευθερία

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 25 Νοεμβρίου 2010

 

Δημοσιεύθηκε στο Ποντίκι

Θα ήταν άραγε τρα­βηγμένο να ισχυρι­στεί κανείς ότι εδώ και 2.500 χρόνια συντηρείται εξελισσόμενη μια δι­αμάχη μεταξύ του ανατολικού και του δυτικού πολιτισμού, που εί­ναι πολύ βαθύτερη από αυτό που κάθε εποχή προσπαθεί να ερμη­νεύσει υπό το πρίσμα των δικών της ιδιομορφιών; Ήδη από τον 6ο π.Χ. αιώνα έπεφταν οι ευημε­ρούσες ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, η μια μετά την άλλη, στην κατοχή του Λυδού βασιλέα Κροίσου. Στα μισά του 6ου αιώνα, όλες οι πόλεις, πλην της Μιλήτου, είχαν περιέλθει στην κυριότητα του ανατολικής νοοτροπίας κρά­τους, τη στιγμή που στη Μίλητο ο Θαλής έστρεφε την προσοχή της ανθρωπότητας στην επιστήμη, θέτοντας τις βάσεις του ευρωπαϊ­κού πολιτισμού και αφήνοντας πί­σω του μια για πάντα την Ανατολή των προκαταλήψεων και της δει­σιδαιμονίας. Η διαμάχη μεταξύ του ελληνικού τρόπου ζωής που εκφράστηκε μέσα από τις δημο­κρατικές πόλεις-κράτη της Ελλά­δας και του ανατολικού, όπως τον εκπροσωπούσε η ανατολική απο­λυταρχία, έμελλε, μέσα από διά­φορες μορφές να διατηρηθεί ως τις μέρες μας. Έτσι, η πιο βασική προσπάθεια της επεκτατικής περ σικής απολυταρχίας να καταλάβει την Αθήνα στη Μάχη του Μαρα­θώνα υπήρξε καθοριστική για τη μετέπειτα εξέλιξη του κόσμου, έτσι όπως τον γνωρίζουμε σήμε­ρα. Αν είχε επικρατήσει η περσική στρατιά, είναι περισσότερο από σίγουρο ότι σήμερα ο κόσμος θα ήταν διαφορετικός. Κι αυτό λαμβάνει μεγάλες διαστάσεις αν αναλογιστούμε έναν κόσμο δίχως τη συγκλονιστική εμπειρία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, δίχως τα επιτεύγματα και τις ανυπέρβλητες επιδόσεις στις τέχνες, στις επιστή­μες και στη φιλοσοφία. Υπό αυτό το πρίσμα, η Μάχη του Μαραθώνα υπήρξε σταθμός και ήταν καθορι­στική για τη μορφή που έλαβε ο σημερινός κόσμος.

Το πιο εντυπωσιακό είναι εν τού­τοις ότι αυτή η διαμάχη δεν έπαψε ποτέ, σε καμιά ιστορική περίοδο, να υφίσταται. Η εκ διαμέτρου αντίθετη φιλοσοφία ως προς τον τρόπο ζωής δημιούργησε ένα δι­αχρονικό και καθώς φαίνεται αγε­φύρωτο χάσμα μεταξύ των χωρών της Ανατολής και της Δύσης.

Σήμερα, 2.500 χρόνια μετά τη συγκλονιστική εποποιία των Αθη­ναίων πολιτών, της Αθηναϊκής Πολιτείας και των συντεταγμένων της οργάνων, η ανθρωπότητα απο­λαμβάνει έναν λαμπρό πολιτισμό με θαυμαστά επιτεύγματα και αδι­απραγμάτευτη προσήλωση προς τις βασικές αρχές που οικοδομήθηκαν αμέσως μετά τις αρχές της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας. Το πάθος για Δημοκρατία και Ελευθερία είναι η ύψιστη διαθή­κη που κληροδότησε ο ελληνικός πολιτισμός στην ανθρωπότητα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι πολλούς αιώνες αργότερα, το 1810, όταν ο φιλέλληνας ποιητής Λόρδος Βύρων, λίγο προτού φθά­σει στο Μεσολόγγι, είχε επισκε­φθεί τον Μαραθώνα, έγραψε:

«Τα βουνά ατενίζουν τον Μαραθώνα και ο Μαραθώνας κοιτά τη θάλασσα. Μόνος για λίγο με τις σκέψεις μου εκεί, την Ελλάδα ονειρεύτηκα ελεύθερη. Γιατί στεκόμουνα στου Πέρση τον τάφο και δεν θεωρούσα τον εαυτό μου σκλάβο».

Η σημασία της νίκης του Μαραθώνα

Η νίκη αυτή, μια νίκη που κατέ­δειξε την ανωτερότητα των ελληνι­κών όπλων αλλά και της ελληνικής πολεμικής τακτικής, χάρισε στους Αθηναίους αλλά και στους υπό­λοιπους Έλληνες αυτοπεποίθηση και κυρίως διέλυσε έναν ισχυρό μύθο που ήθελε την περσική αυ­τοκρατορία ανίκητη. Οι Αθηναίοι είχαν ήδη δοκιμάσει τη δύναμη και την αποτελεσματικότητα της φάλαγγας των οπλιτών σε διάφο­ρους τοπικούς πολέμους με τους Μεγαρείς, του Βοιωτούς κ.ά. Στο Μαραθώνα ωστόσο αναμετρήθη­καν με το στρατό της τότε υπερδύ­ναμης σε μιαν ανοιχτή μάχη σώμα με σώμα. Ο Μιλτιάδης απεδείχθη ο σωστός στρατηγός στη σωστή μάχη και χάρισε στην Ελλάδα το πραγματικό και ηθικό πλεονέκτη­μα που της επέτρεπε πλέον να αντιμετωπίζει την περσική απειλή μέσα από νέα δεδομένα. Από την άλλη, η Δημοκρατία του Κλεισθέ­νη απέδειξε ότι μπορούσε να ανα­δείξει και να προσφέρει στην πόλη ικανότατους πολιτικούς και στρα­τιωτικούς ηγέτες και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τους τυραννό-φιλους στην εσωτερική διαμάχη, δημιουργώντας τις απαραίτητες προϋποθέσεις της νίκης. Η Αθήνα αναδείχτηκε σε κορυφαία πολιτικοστρατιωτική δύναμη στην Ελ­λάδα, πλάι στους Σπαρτιάτες που εκπροσωπούσαν τη συντήρηση. Με τη νίκη του Μαραθώνα οι δύο αυτές ελληνικές πόλεις, δέκα χρόνια αργότερα, θα μπορέσουν να σηκώσουν το βάρος την νέας περσικής επίθεσης στις Θερμο­πύλες και στη Σαλαμίνα. Ωστόσο σημαντικό ευεργέτημα της νίκης αυτής υπήρξε και το ναυάγιο της απόπειρας παλινόρθωσης της τυ­ραννίας, ένθερμος υποστηρικτής της οποίας υπήρξε και η περσική διπλωματία. Στον Μαραθώνα, μα­ζί με τα πτώματα των Περσών, θάφτηκε και η ιδέα της επαναφοράς της τυραννίας στην Αθήνα. Έτσι, άνοιξε ο δρόμος για το μεγαλύτερο πολιτικό θαύμα όλων των εποχών, αυτό της δημοκρατίας του 5ου αι­ώνα. Ο απόηχος της ήττας από περ­σικής πλευράς δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικός, μιας και οι αριθμητικές απώλειες ήταν ασήμαντες σε σχέση με τον πληθυσμό της περσικής αυ­τοκρατορίας, ούτε και η ταπεινωτι­κή ήττα είχε δυσάρεστα αποτελέ­σματα στις κτήσεις τους στη Μικρά Ασία, μιας και δεν σημειώθηκαν αποσχιστικά κρούσματα. Αντίθετα, διαπίστωσαν ότι κακώς είχαν υποτι­μήσει τον εχθρό και αποφάσισαν να επαναλάβουν την απόπειρα, αυτή τη φορά όμως παίρνοντας τα κατάλ­ληλα μέτρα. Οι Πέρσες δεν έκρυψαν την επιθυμία τους να επανέλθουν με μιαν ευρύτερης κλίμακας επιχεί­ρηση κατά των Ελλήνων, αυτή τη φορά ωστόσο με καταλληλότερη οργάνωση και πιο αποτελεσματικά μέσα. Βεβαίως και οι Έλληνες είχαν μια ολόκληρη δεκαετία μπροστά τους για να ετοιμάσουν την άμυνά τους απέναντι στην αντεπίθεση της Αυτοκρατορίας.

Οι Αθηναίοι ήταν πάντοτε περή­φανοι γι’ αυτή τους τη νίκη και δι­καίως, αφού όπως αναφέραμε και στην αρχή του σημειώματός μας, αυτή υπήρξε η αφορμή για να ανα­πτυχθεί ο μεγαλύτερος πολιτισμός που γνώρισε η ανθρωπότητα, ένας πολιτισμός παγκόσμιας εμβέλειας και αποδοχής. Και η εκτίμηση του Μιλτιάδη, όπως μας τη μεταφέρει ο Ηρόδοτος, αποδεικνύεται οξυδερ­κέστατη!

«Αν οι Αθηναίοι υποταχθούν στους Μήδους, είναι γνωστό τι θα πάθουν όταν παραδοθούν στον Ιππία· αν, αντίθετα, σωθεί η πόλη μας, είναι σε θέση να γίνει η πρώτη ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις».

Όντως η Αθήνα μετά τον Μαρα­θώνα εξασφάλισε την πρώτη θέση στον ελληνικό κόσμο.

Τα δέκα χρόνια που μεσολάβη­σαν από τη μάχη του Μαραθώνα μέχρι την επανάκαμψη των Περ­σών, όπου θα ετίθετο εκ νέου σε κίνδυνο η ελευθερία και η εξέλιξη των ελληνικών πόλεων, η Αθήνα πρόλαβε να ξεπεράσει μια σοβαρό­τατη πολιτική κρίση που σήμαινε το οριστικό πέρασμα από την αριστο­κρατία στη Δημοκρατία, και απέ­κτησε χάρη στην προνοητικότητα του Θεμιστοκλή το μεγαλύτερο στόλο της Ελλάδας, που θα παίξει αποφασιστικό ρόλο στις ελληνικές νίκες του 480 και 479 π.Χ. Επίσης και η άλλη μεγάλη πόλη της Ελ­λάδας, η Σπάρτη, θα απαλλαγεί από τις έριδες ανάμεσα στους βασιλείς και τους εφόρους και θα γνωρίσει μια μακρά περίο­δο εσωτερικής σταθερότητας, πράγμα που θα της επιτρέψει να παίξει καθοριστικό ρόλο στην Πελοποννησιακή Συμμαχία.

Οι μύθοι μετά τη μάχη

Είναι χαρακτηριστικό ότι η νίκη αυτή των Αθηναίων άφησε ελεύθερη τη φαντασία να δημι­ουργήσει μια σειρά από μύθους σχετικά με τη μάχη, μύθους που ενδυναμώνουν την εντύπωση που προκάλεσε αυτή η μάχη. Έτσι κυκλοφόρησαν διάφορες κραυγαλέες περιπτώσεις, όπως αυτή που ήθελε τον θεό Πάνα να παραπονιέται στον Φειδιππίδη που επέστρεφε άπραγος από τη Σπάρτη, όπου είχε προστρέξει για βοήθεια, ότι οι Αθηναίοι δεν τον τιμούν, ενώ αυτός πάντα στέκει ευνοϊκά απέναντί τους. Έτσι οι Αθηναίοι διηγούνταν πώς κατά τη διάρκεια της μάχης, άγριες κραυγές ακούστηκαν και σκόρπισαν το τρόμο στους Μή-δους και τον πανικό στις γραμ­μές τους. Ήταν οι κραυγές του Πάνα – εξ ου και η ετυμολογία της λέξεως πανικός! Αργότερα, οι Αθηναίοι έχτισαν σε μια σπη­λιά στην Ακρόπολη ένα ιερό προς τιμήν του τραγοπόδαρου ποιμε­νικού θεού.

Άλλος μύθος πάλι προέρχε­ται από το έργο «Θησεύς», του Πλουτάρχου. Εκεί αναφέρεται ότι πολλοί Αθηναίοι είδαν να ανοίγει η γη μπροστά τους και να ξεπροβάλει ο Θησέας από μέσα της κυνηγώντας τους Πέρσες. Ακόμα πολλοί είδαν τον ημίθεο Ηρακλή με το ρόπαλό του να ανοίγει τις σειρές των Ανατολιτών.

Ο Αισχύλος του Μαραθώνα

Πέρα από αυτά, χαρακτηριστι­κό είναι το γεγονός ότι ο αρχαιότε­ρος από τους τρεις μεγάλους τρα­γικούς ποιητές, ο Αισχύλος, πολέ­μησε στη Μάχη του Μαραθώνα όταν ήταν τριάντα πέντε χρόνων. Αν και γνώρισε μεγάλη δόξα ως ποιητής ο Αισχύλος (πιθανολογεί­ται ότι κέρδισε συνολικά 13 πρώτα βραβεία στο δραματικό διαγωνι­σμό των Μεγάλων Διονυσίων), ο ίδιος μάλλον θεωρούσε τη συμμε­τοχή του στη Μάχη του Μαραθώ­να, καθώς και στις ναυμαχίες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας, ως το μεγαλύτερο επίτευγμα της ζω­ής του, όπως άλλωστε προκύπτει από το ταφικό του επίγραμμα, στη Γέλα της Σικελίας, το οποίο φέρε­ται να συνέθεσε ο ίδιος:

«Αισχύλον Ευφορίωνος Αθηναίον τόδε κεύθει μνήμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας· αλκήν δ’ ευδόκιμον Μαραθώνιον άλσος αν είποι και βαθυχαιτήεις Μήδος επιστάμενος».

«Τον γιο του Ευφορίωνα τον Αθη­ναίο Αισχύλο κρύβει νεκρόν το μνή­μα αυτό της Γέλας με τα στάρια· την άξια νιότη του θα ειπεί του Μαρα­θώνα το άλσος και ο Μήδος ο ακούρευτος όπου καλά την ξέρει».

http://www.topontiki.gr/article/9252

Posted in Ιστορία | Με ετικέτα: , , | Leave a Comment »

Η μάχη του Μαραθώνα και το Ιράν

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 27 Ιουλίου 2010

 

  

Tου Ευαγγελου Βενετη*

Στη Δύση, η μάχη του Μαραθώνα ερμηνεύεται, βάσει του νικηφόρου αποτελέσματος, ως προοίμιο της εκστρατείας του Ξέρξη μια δεκαετία αργότερα καθώς και ως ιστορικό ορόσημο για τη διαμόρφωση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο, στον Μαραθώνα υπήρξαν δύο στρατόπεδα, με τη νίκη των Ελλήνων να συνεπάγεται την ήττα της τότε παγκόσμιας υπερδύναμης, της ιρανικής (περσικής) δυναστείας των Αχαιμενιδών, με ιστορικό αντίκτυπο στην ιρανική πλευρά αισθητό ακόμη και σήμερα. Αραγε, πόσο επίκαιρος είναι για τους Ιρανούς ο Μαραθώνας σήμερα;

Αντίθετα με την επικρατούσα γραπτή ελληνο-ρωμαϊκή παράδοση, δεν υπάρχουν μαρτυρίες από την περσική γραπτή παράδοση για τον αντίκτυπο του Μαραθώνα στο εσωτερικό του αχαιμενιδικού βασιλείου λόγω της καταστροφής των αρχαίων περσικών αρχείων. Είναι άγνωστο εάν ο Μαραθώνας διατηρήθηκε στη μνήμη των Ιρανών κατά τους επόμενους αιώνες (ύστερη αρχαιότητα, πρώιμος μεσαίωνας). Βάσει της περσικής λογοτεχνικής παράδοσης, κατά την περίοδο 8ου αι. – 19ου αι. μ.Χ. δεν μαρτυρούνται αναφορές στη μάχη του Μαραθώνα.

Πιθανότερο είναι ότι ο Μαραθώνας είχε λησμονηθεί από τον ιρανικό κόσμο μέχρι τον 19ο αι., ίσως ήδη είχε αρχίσει να περνάει στη λήθη των Ιρανών μετά τη σημαντικότερη ήττα των Αχαιμενιδών στη Σαλαμίνα και πολύ περισσότερο μετά την έλευση του Αλεξάνδρου στο Ιράν. Ενώ για τους Αθηναίους ο Μαραθώνας ήταν μάχη επιβίωσης, για τους αρχαίους Ιρανούς ήταν μία από τις πολλές μάχες που είχαν δώσει έως τότε μακριά από το πολιτικό και πολιτιστικό λίκνο τους.

Ο Μαραθώνας, που είχε ξεχαστεί για τόσους αιώνες, επανήλθε στη συλλογική ιρανική μνήμη του 19ου αι. και του 20ού αι. κατά τη διάρκεια της πολιτικής τους εθνογένεσης επί δυναστείας των Παχλεβί (1925). Ομοια με τη νεοελληνική πολιτική εθνογένεση, η ιρανική βασίστηκε στη Θεωρία της Συνέχειας και τη σύνδεση με το αρχαίο ιρανικό παρελθόν. Αναδείχθηκαν τα διάφορα γεγονότα, πρόσωπα και καταστάσεις, ορόσημα εν γένει, της λαμπρής αρχαίας ιρανικής ιστορίας για να τονιστεί η σημασία τους για το σύγχρονο Ιράν. Αντίθετα, ήττες, ατυχίες και αποτυχίες αποχρωματίστηκαν. Εκτοτε ο Μαραθώνας θεμελίωσε αποφατικά, μαζί με άλλα γεγονότα, τον ιρανικό εθνισμό.

Η Ισλαμική Επανάσταση (1979) έθεσε το έθνος, ως σημείο πολιτιστικού αυτοπροσδιορισμού, σε δεύτερη μοίρα και το Ισλάμ σε πρώτη. Σήμερα ο εθνισμός εξακολουθεί να είναι ισχυρός στην πολιτική κοσμοθεώρηση των Ιρανών και ο Μαραθώνας να κατέχει τον ίδιο ρόλο. Οπου υπάρχει ισχυρή εθνική ιδεολογία, ο Μαραθώνας έχει μεγαλύτερη αποφατική σημασία, ενώ, όπου υπεισέρχεται το Ισλάμ, ο Μαραθώνας αποκτά μικρότερη επιρροή και ρόλο, καθώς οτιδήποτε συνέβη προϊσλαμικά, την εποχή της Αγνοιας (τζαχιλίγια), έχει μικρή έως μηδαμινή σημασία.

Οι μεγαλοαστοί και μεσοαστοί χαρακτηρίζονται από υψηλό εθνικό φρόνημα, ενώ οι μικροαστοί και κάτοικοι της υπαίθρου προσεγγίζουν πιο εξισορροπητικά το Ισλάμ και τον εθνισμό. Το σιιτικό ιερατείο, απορρίπτοντας τον εθνισμό και τα παράγωγά του, είναι πιο πρόθυμο να συζητήσει για τον Μαραθώνα, ο οποίος δεν έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της «ηθικής άγνοιας» της προϊσλαμικής περιόδου. Οι λαϊκοί (μη ιερωμένοι) πολιτικοί της χώρας χαρακτηρίζονται από υφέρπον έως ολοφάνερο εθνικό συναίσθημα ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση: οι εκσυγχρονιστές-προοδευτικοί και μετριοπαθείς είναι πιο εκκοσμικευμένοι και πιο δεκτικοί στον εθνισμό. Η αποφατική σημασία του Μαραθώνα σε αυτούς είναι ισχυρή. Αντίθετα, οι συντηρητικοί πολιτικοί ρέπουν περισσότερο προς το Ισλάμ και υποβιβάζουν τον εθνικό αντίκτυπο του Μαραθώνα.

Σήμερα, εάν ερωτηθεί ο μέσος Ιρανός για τον Μαραθώνα, θα μιλήσει απρόθυμα για την ήττα των Αχαιμενιδών και θα τονίσει το ένδοξο αχαιμενιδικό παρελθόν, ίσως με την ίδια προθυμία που ένας Νεοέλληνας, σε ένα άλλο ιστορικό γεγονός, θα αποχρωμάτιζε λ. χ. τον εξοστρακισμό του Θεμιστοκλή από τους Αθηναίους και τη φυγή του στην αυλή του Μεγάλου Βασιλέα, τονίζοντας συγχρόνως τον προγενέστερο ευεργετικό ρόλο του Θεμιστοκλή για την Ελλάδα στη ναυμαχία της Σαλαμίνας…

Σημαντική πολιτική έκφανση του Μαραθώνα στην κοσμοθεώρηση των Ιρανών σήμερα αποτελεί η πανάρχαια σύγκρουση Ανατολής-Δύσης. Αληθεύει ότι ο ιρανικός κόσμος σήμερα, σε αντίθεση με τον παρηκμασμένο πολιτικά ελληνικό κόσμο, εξακολουθεί να αναπτύσσει γεωπολιτική δράση διεθνούς εμβέλειας. Κατά το β΄ ήμισυ του 20ού αι. η γεωπολιτική σύγκρουση του Ιράν με τη Δύση δεν είχε αντίπαλο την Ελλάδα, αλλά τη Βρετανία και κατόπιν τις ΗΠΑ, με την ΕΣΣΔ να κατέχει ευμετάβλητο ρόλο. Οπως και στην αρχαιότητα, το Ιράν σήμερα ενδιαφέρεται για τη γεωπολιτική πρόσβασή του στη Μεσόγειο Θάλασσα τόσο κατά την εθνική κοσμοθεώρηση του σάχη Μοχαμάντ Ρεζά Παχλεβί, όσο και κατά την ισλαμική αντίληψη του κόσμου του Ισλάμ (Νταρ αλ-Ισλάμ) και του κόσμου του Πολέμου (Νταρ αλ-Χαρμπ) που επανέφερε ο αγιατολάχ Χομεϊνί.

Λόγω της καταλυτικής επιρροής του αρχαιοελληνικού πολιτισμού στην πολιτική κοσμοαντίληψη της Δύσης σήμερα, οι μείζονες πολιτικά χώρες της Δύσης ταυτίζονται με τη «γιαγιά» αρχαία Ελλάδα και τη «μητέρα» Ρώμη, τοποθετώντας στον Μαραθώνα τις απαρχές της ίδιας τους της πολιτικής και στρατιωτικής ιστορίας. Οι Ιρανοί το γνωρίζουν αυτό και συνδέουν τη σημασία της επετείου του Μαραθώνα με τη γεωπολιτική σύγκρουση Ιράν – Δύσης στη Μ. Ανατολή (Παλαιστινιακό, Ιράκ, Αφγανιστάν), τρέφοντας παράλληλα φιλικά αισθήματα και σεβασμό στην καχεκτική γεωπολιτικά νεότερη Ελλάδα, λόγω της πολιτιστικής κληρονομιάς της. Ο Μαραθώνας σήμερα στο Ιράν, και στη Δύση, έχει περισσότερο επίκαιρη γεωπολιτική σημασία, και λιγότερο αναμνηστική, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα…

* Ο κ. Ευάγγελος Βενέτης είναι ισλαμολόγος – ιρανολόγος στο Πανεπιστήμιο Λέιντεν της Ολλανδίας και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.
kathimerini.gr

Posted in Ιστορία | Με ετικέτα: , | Leave a Comment »

 
Αρέσει σε %d bloggers: