βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα"

Ηλεκτρονικός χώρος ενημέρωσης και σχολιασμού

Posts Tagged ‘OIKONOMIA’

Η πρόταση Κέινς του 1943 και μια αντιπρόταση στο γερμανικό σχέδιο για την ΕΕ

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 29 Δεκεμβρίου 2011

Των Δημοσθένη Γεωργόπουλου και Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

Η ελληνική κυβέρνηση αποδέχθηκε στις 9 Δεκεμβρίου το γερμανογαλλικό σχέδιο για την ΕΕ που από τη μια περιορίζει σημαντικά τα δικαιώματα της χώρας δίνοντας στον αυτοματισμό των αγορών το ρόλο δημοσιονομικής αστυνομίας εντός ευρωζώνης, αφετέρου δεσμεύει την ‘Eνωση σε μια μέθοδο αντιμετώπισης της κρίσης χρέους που εμπεριέχει ένα πολύ μεγάλο κίνδυνο να οδηγήσει, κατά το πρότυπο της κρίσης του 1929, σε σοβαρότατη οικονομική κρίση και να ανοίξει τον δρόμο μεσοπρόθεσμα σε πολιτικές λύσεις τύπου Χίτλερ και όχι Ρούζβελτ. Αυτός ο κίνδυνος είναι πολύ μεγαλύτερος για τις περιφερειακές χώρες όπως η Ελλάδα, από ότι για κεντρικές όπως η Γερμανία και επισημαίνεται τώρα από τους μεγαλύτερους οικονομολόγους του κόσμου, χωρίς όμως να ιδρώνει το αυτί της Μέρκελ, του Σαρκοζί ή της Goldman Sachs. Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος κατάρρευσης οικονομίας, κράτους, κοινωνίας και, μεσοπρόθεσμα, δημοκρατικού πολιτεύματος και εθνικών προβλημάτων είναι τεράστιος. Η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να εγκληματεί έναντι της ελληνικής και της ευρωπαϊκής Ιστορίας, αρνούμενη να πράξει το στοιχειώδες καθήκον της, να επισημάνει δηλαδή επισήμως και δημοσίως ότι το πρόγραμμα που έχει επιβληθεί στη χώρα οδηγεί στην καταστροφή της, με πολύ σοβαρές συνέπειες για όλη την ΕΕ. Δευκολύνει πρακτικά με τη στάση της τις δυνάμεις στην Ευρώπη που ελπίζουν, αβάσιμα, πετώντας την Ελλάδα στα σκυλιά των αγορών, να γλυτώσουν οι ίδιες.

Ειρήσθω εν παρόδω, οι άνθρωποι της Goldman Sachs είναι κυριολεκτικά παντού, όχι πια μόνο στις ΗΠΑ, όπως παληά, αλλά σε όλο τον πλανήτη, με τη χάρη τους να έχει φτάσει έως και την Κίνα. Γίνονται Πρωθυπουργοί, τοποθετούνται επικεφαλής της ΕΚΤ και σε θέσεις κλειδιά σε όλη την πυραμίδα του τραπεζικού και πολιτικού συστήματος. Βετεράνοι της “φίρμας”, όπως την αποκαλούν οι Αμερικανοί, ετοιμάζουν τις συνόδους κορυφής της ΕΕ για λογαριασμό της γερμανικής καγκελλαρίας και της γαλλικής προεδρίας, βετεράνος είναι και ο κύριος σύμβουλος του Κάμερον στη Βρετανία.

Αν για την Ευρώπη στο σύνολό της ο κίνδυνος είναι μια πολύ βαθιά ύφεση και μια κατάρρευση ενδεχομένως του ευρώ και της ΕΕ, σε χώρες όπως η δική μας το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια βιβλική καταστροφή. ‘Oσοι Ευρωπαίοι πολιτικοί, περιλαμβανομένης της συντριπτικής πλειοψηφίας της ελληνικής πολιτικής τάξης, συμφωνούν με τέτοιες δυνάμει εγκληματικές πολιτικές, από ιδιοτέλεια, προσωπικό ή ταξικό συμφέρον, νεοφιλελεύθερη ιδεολογική τύφλωση, οπορτουνισμό, δειλία ή άγνοια, κινδυνεύουν να μοιραστούν ευθύνες ανάλογες αυτών που οδήγησαν την ήπειρο στον Α’ και Β’ παγκόσμιο πόλεμο. 

Η κυβέρνηση Παπανδρέου, με την άρνησή της να υπερασπιστεί στοιχειωδώς τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα και με το να έχει καταστεί όργανο διαφόρων δυνάμεων του διεθνούς χρηματιστικού κεφαλαίου, έπαιξε ρόλο εξίσου ή περισσότερο σημαντικό με τη γερμανική, στην τωρινή κρίση που συγκλονίζει όλη την Ευρώπη, για να φτάσουν οι “Αγορές” ένα βήμα πριν από τον παγκόσμιο έλεγχο που διακαώς επιθυμούν, η Ευρώπη ένα βήμα πριν από τη διάλυση και η Ελλάδα ένα βήμα πριν από την τελική καταστροφή. Τα ίδια συνεχίζονται grosso modo και με τον Παπαδήμο στη θέση του Παπανδρέου και με τον Σαμαρά και τον Καρατζαφέρη στην κυβέρνηση. 

Η τακτική και της προηγούμενης και αυτής της κυβέρνησης, συνειδητά ή ασυνείδητα, υπό την καθοδήγηση του χρηματιστικού κεφαλαίου, είναι να προκαλούν αδιέξοδα και καταστροφές, και να τα επικαλούνται μετά προκειμένου να καταστήσουν πειστικά τρομοκρατικά διλήμματα προς τον ελληνικό λαό, που νοιώθει διαρκώς απειλούμενος με επικείμενη καταστροφή. Ο κ. Παπανδρέου είχε φτάσει στο σημείο να λέει ότι απειλεί την Ευρώπη με το πιστόλι του ΔΝΤ, είχε επιλέξει δηλαδή ως διαπραγματευτική τακτική την απειλή αυτοκτονίας για να μην τον σκοτώσουν. 

Με βαριά ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης και όχι μόνο έχει τώρα δημιουργηθεί ένα όλο και πιο βαρύ κλίμα για τη χώρα στην Ευρώπη, ενώ έχουν επικρατήσει πλήρως τα επιχειρήματα των τραπεζών, η ταξικά ιδιοτελής και εσφαλμένη θεωρία ότι το χρέος οφείλεται στις σπατάλες, με τους Γερμανούς να έχουν παραιτηθεί και από οποιαδήποτε απαίτηση εις βάρος του χρηματιστικού κεφαλαίου, προκειμένου να εξασφαλίσουν και τη γαλλική συγκατάθεση. Το να λέγαμε στον κ. Παπαδήμο να οικοδομήσει, χωρίς καμία προετοιμασία, μια πολιτική που δεν πιστεύει, εκ των ενόντων και την τελευταία στιγμή, θα είχε όμως μόνο θεωρητική αξία. Από την άλλη μεριά φανταζόμαστε και ελπίζουμε ότι πλέον έχει αντιληφθεί και ο ίδιος ότι υπάρχει σοβαρότατη πιθανότητα να του μείνει η χώρα στα χέρια, αν εξακολουθήσει να υπογράφει ότι χαρτί βάζουν μπροστά της. 

Ζητείστε ασφαλιστική δικλείδα σε αντάλλαγμα του Ναι

Η ελληνική κυβέρνηση είπε ναι στη γερμανική πανευρωπαϊκή λιτότητα. Ας ζητήσει όμως τουλάχιστο σε αντάλλαγμα ένα μηχανισμό αντιστάθμισης, μια ρήτρα ασφαλείας σε περίπτωση που τα πράγματα δεν πάνε καλά και τα θεωρήματα επί των οποίων στηρίζεται η γερμανική πρόταση αποδειχθούν εσφαλμένα, μια εκτίμηση που συμμερίζεται σχεδόν όλη η παγκόσμια οικονομική επιστήμη και ο μισός τουλάχιστο γερμανικός τύπος. Ας κάνουμε αυτό που λένε οι Γερμανοί. Αν όμως εμείς τα κάνουμε και πέσει το ΑΕΠ κατά 20%, η φτάσει η ανεργία το 30%, αν πεινάει ο πληθυσμός, κλείνουν σχολεία και νοσοκομεία, εξαιτίας του προγράμματός τους, και αυξάνεται εντέλει και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, αν δηλαδή χρεωκοπήσουμε ως αποτέλεσμα μιας συνταγής που θα ξανααποδειχθεί εσφαλμένη στην πράξη αυτοί τι δεσμεύονται να κάνουν; Η ιδέα άλλωστε ότι εφαρμόζοντας ένα τέτοιο πρόγραμμα θα παραμείνει η Ελλάδα στο ευρώ είναι, όλο και πιο προφανής σαχλαμάρα. Πως θα κρατήσει ο κ. Παπαδήμος την Ελλάδα στο ευρώ, αν η ύφεση του πάει 10% του χρόνου. Ας πει λοιπόν ο πρωθυπουργός της Ελλάδας στη Μέρκελ, μάλιστα, θα κάνουμε αυτά που μας λες, θα δεσμευθείς κι εσύ όμως κατά τρόπο εξίσου ισχυρό και ποστικοποιημένο, όσο και τα Μνημόνια και τα δημοσιονομικά προγράμματα, για αντισταθμιστικά μέτρα αν καταστραφεί η χώρα μου σε περίπτωση που τα εφαρμόσει, αν αποδειχθεί στην πράξη η συνταγή λάθος. 

Να προσθέσουμε και κάτι ακόμα. Το να έχει η ΕΕ ρητό και συγκεκριμένο plan B, είναι και προϋπόθεση για οποιαδήποτε πιθανότητα επιτυχίας. Οι αγορές δεν είναι πιο κουτές από τον υπόλοιπο κόσμο. Το γερμανικό σχέδιο κινδυνεύει να καταρρεύσει πριν εφαρμοσθεί, για τον απλούστατο λόγο ότι κανείς κεφαλαιούχος δεν το εμπιστεύεται. Αυτή ακριβώς είναι η κατάσταση που χρειάζονται, όσοι κινούν το παγκόσμιο χρήμα, για να συνεχίσουν τις επιθέσεις. Αν αντίθετα οι κεφαλαιούχοι ξέρουν ότι, σε κάθε περίπτωση, τα ευρωπαϊκά κράτη είναι αποφασισμένα να προστατεύσουν την ‘Eνωσή τους και να πάρουν όσα μέτρα χρειαστούν για να υπερασπίσουν τα κράτη της, θα το σκεφτούν δύο και τρεις φορές προτού ακολουθήσουν τα hedge funds και τη Goldman πίσω τους. Αν όντως η Μέρκελ πιστεύει στο σχέδιό της, είναι και ένας τρόπος να του δώσει μια λογική πιθανότητα επιτυχίας. Η άλλη περίπτωση είναι ότι δεν το πιστεύει και ποντάρει στην αποτυχία για να διώξει από την ‘Eνωση την περιφέρεια ή, εναλλακτικά, να την κρατήσει στην ευρωζώνη μόνον ως Μπαγκλαντές.

Κρίση χρέους και ανισότητες

Η Μέρκελ βέβαια μπορεί να απαντήσει ότι δεν υπάρχουν λεφτά για να γίνει άλλη πολιτική από αυτή που προτείνει. Είναι όμως έτσι;
Τα προβλήματα της ευρωζώνης και γενικότερα της Δύσης, δεν οφείλονται κυρίως, όπως πρεσβεύει η κυρίαρχη άποψη στα χρέη σπάταλων κρατών και ανοικοκύρευτων ανθρώπων, και που επομένως μόνο με λιτότητα και σκληρή εργασία αντιμετωπίζονται. Πρεσβεύουμε δύο κεντρικές και συμπληρωματικές ερμηνείες : η πρώτη αναφέρεται στην διεύρυνση της ανισότητας στην Δύση, εξαιτίας και της παγκοσμιοποίησης. Αν έχουμε δίκηο και αυτό άλλωστε καταδεικνύει το ελληνικό παράδειγμα του Μνημονίου, η αφαίρεση εισοδημάτων από την μέση και φτωχότερη τάξη στη Δύση, χωρίς παράλληλη αντιστάθμιση στις αντίστοιχες τάξεις του λοιπού κόσμου, θα οδηγήσει τον πλανήτη σε παρατεταμένη κρίση. Θα το είχε κάνει ήδη από 20ετίας αν η πίστωση δεν υποκαθιστούσε την έλλειψη ζήτησης. Αυτή είναι στην πραγματικότητα μια ρίζα της κρίσης χρέους και από αυτή προκύπτει η πρώτη πολιτική πρόταση : επαρκής αναδιανομή εισοδημάτων και πλούτου, αντισταθμιστική απωλειών πάνω από 20ετίας νεοφιλελευθερισμού. 
Μια πρώτη επομένως, σημαντικότατη, πηγή πλούτου, προς φορολόγηση και αναδιανομή για χρηματοδότηση ενός ‘κοινωνικού-αναπτυξιακού- Μάαστριχτ , προκύπτει από την απλή επαναφορά στα μερίδια εργασίας έναντι κερδών που επικρατούσαν στις αρχές του 80. Πρόκειται για την κλασσική σοσιαλδημοκρατική ή σοσιαλιστική αντιμετώπιση του κοινωνικού ζητήματος και της ανάπτυξης. Ας την ονομάσουμε ως την ‘κοινωνική’ ή ‘ταξική’ πηγή πόρων για το κοινωνικό Μάαστριχτ. 

Βεβαίως, τυχόν εφαρμοζόμενο και επιτυγχάνον, ένα τέτοιο σύστημα αντιστάθμισης μπορεί να προσέκρουε πλέον σε άλλα προβλήματα, λόγω του υπερφιλελεύθερου συστήματος διεθνών ανταλλαγών και ροών κεφαλαίου, που θα όφειλε και αυτό, κάποια στιγμή να μεταρρυθμισθεί. Κάτι τέτοιο μοιάζει τελείως ανορθόδοξο, είναι όμως απόλυτα λογικό. Επί δεκαετίες το διεθνές οικονομικό σύστημα μεταρρυθμίζεται διαρκώς. Γιατί πρέπει πάντα να μεταρρυθμίζεται προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση, της “απελευθέρωσης” και δεν πρέπει ή μπορεί να γίνει αυτό και προς την αντίστροφη, αν η εμπειρία και η ανάγκη μας υποχρεώνει να πάμε εκεί; Καλύτερα δεν είναι να μεταρρυθμίσουμε μόνοι μας το σύστημα, προτού το κάνει μια διεθνής σύρραξη;

Η πρόταση Κέινς

Μια δεύτερη συμπληρωματική ερμηνεία της παρούσας κρίσης, προκύπτει από τις βαθιές ανισορροπίες μεταξύ των διαφόρων μερών της παγκόσμιας οικονομίας, δηλ. την σταθερή ελλειμματικότητα πολλών χωρών ή περιοχών, που αναγκαστικά συνοδεύει την σταθερή πλεονασματικότητα άλλων. Παρακάμπτουμε το πρόβλημα στη παγκόσμια διάστασή του, για να επικεντρωθούμε στην ευρωπαϊκή. Είναι σχεδόν πλήρως αποδεκτό ότι, τα ελλείμματα του ευρωπαϊκού νότου, αποτελούν τα πλεονάσματα του ευρωπαϊκού βορρά, ενώ συνολικά η ευρωζώνη είναι σχετικά ισορροπημένη ως προς το εξωτερικό εμπόριο της. Η ανισορροπία αυτή επιδεινώθηκε με την εισαγωγή του ευρώ. Ελλειμματικές και πλεονασματικές χώρες βολεύτηκαν για μια 10ετία, ώσπου η κρίση χρέους τις έβγαλε από τον λήθαργο, δείχνοντας ότι όχι μόνο οι χρεώστριες, αλλά και οι πιστώτριες χώρες παρασύρονται στην δίνη του. Η Γερμανία επιχειρεί βάναυση εξισορρόπηση, σπρώχνοντας την ευρωζώνη σε βαθειά λιτότητα. Και όμως έχει προταθεί εδώ και 65 χρόνια ένα σχέδιο ικανό να αποτελέσει την λύση στις δομικές ανισορροπίες της ευρωζώνης, χωρίς να οδηγεί παράλληλα σε βαθύτατη κρίση την περιφέρεια και σε νέα ύφεση τον πυρήνα. Πρόκειται για την πρόταση του Κέυνς στην διάσκεψη στο Μπρέτον Γουντς στα 1943-4. Ας την ονομάσουμε ‘κοινοτική λύση’.

Όσοι θυμούνται τις συμφωνίες του Μπρέτον Γουντς για το νομισματικό σύστημα του μεταπολεμικού κόσμου (που κατέρρευσε το 1971 για λόγους όχι άσχετους με την θεμελίωση του), τις ταυτίζουν με τον Κέυνς που προήδρευσε στη διάσκεψη. Οι προτάσεις του όμως δεν επικράτησαν. Το σύστημα του Μπρετον Γουντς με τις παραφυάδες του, το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, είναι αποτέλεσμα αμερικανικών προτάσεων υπό τον Χ. Ν. Γουάιτ. Κύριο σημείο της λύσης Γουάιτ, ήταν ότι τα ελλειμματικά, υπερχρεωμένα έθνη, έφεραν στο ακέραιο, όλο το βάρος της προσαρμογής στην ισορροπία, ενώ τα πλεονασματικά θα απολάμβαναν τα οφέλη. Το ‘Διεθνές Ταμείο Σταθερότητας’, το ΔΝΤ δηλαδή, θα διατηρούσε σταθερές τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, θα μείωνε τους ελέγχους στο ξένο συνάλλαγμα και θα δάνειζε χρήματα στα ελλειμματικά έθνη. Όσο περισσότερα χρήματα δανείζονταν ένα έθνος τόσο θα αύξανε το επιτόκιο του, ενώ δεν θα υπήρχε όριο στα εξαγωγικά πλεονάσματα. Παράλληλα η Παγκόσμια Τράπεζα θα δάνειζε τα αναγκαία κεφάλαια για την ανάπτυξη. Αν σας θυμίζουν κάτι σύγχρονο τα παραπάνω, καλώς σας θυμίζουν. Παρομοιάζει με το εσωτερικό της ευρωζώνης, και ακόμα παραπάνω σήμερα με το νέο σύμφωνο σταθερότητας. Τα πλεονασματικά κράτη θα βρίσκονται στο απυρόβλητο, χωρίς να καλούνται να συνεισφέρουν ουσιαστικά στην εξισορρόπηση. Τα ίδια στενόμυαλα συμφέροντα έσπρωξαν το 1944 τις ΗΠΑ και σήμερα την Γερμανία στην υιοθέτηση κανόνων πνιγμού του χρεώστη, ωφελώντας βραχυχρόνια τον πιστωτή, εις βάρος του συνόλου μακροχρόνια. Η Γερμανία δεν συλλαμβάνει σήμερα ότι αυτό που λειτούργησε υπέρ της μεταξύ 1950-1980 και μετά το 2000, δηλαδή η σταθερή εξάρτηση από τις εξαγωγές για την ανάπτυξη, αρχικά κυρίως προς τις ΗΠΑ και μετά και προς την ευρωπαϊκή περιφέρεια, δεν θα λειτουργήσει στις 17 ή 27 + χώρες της ΕΕ. 

Την ίδια άρνηση είχαν και οι ΗΠΑ το 1944, αλλά ευτυχώς για αυτές παράγοντες εξωγενείς από το σύστημα του Μπρέτον Γουντς, όπως η ισχυρή μεταπολεμική ανάπτυξη και ιδίως η ανάγκη αντιμετώπισης της ΕΣΣΔ, επέβαλαν άλλες ρυθμίσεις (σχέδιο Μάρσαλ, ανοχή συνεχών εμπορικών πλεονασμάτων των ηττημένων χωρών –Γερμανία, Ιαπωνία κτλ.) ως την δεκαετία του 1970. Μετά το 1945 υπήρχε φόβος για επανεμφάνιση της ύφεσης στην Ευρώπη όπως ακριβώς μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο και την λιτότητα που έπληξε την Γερμανία, στην οποία επιβλήθηκαν αβάσταχτοι όροι αποζημιώσεων, (σε αντίθεση με την διαγραφή των χρεών της μετά τον Β Παγκόσμιο) και σε συνδυασμό με την κρίση του 29, οδήγησαν στον φασισμό και τον πόλεμο. Οι κίνδυνοι αυτοί μετά το 1945 αποφεύχθηκαν από ένα συνδυασμό μέτρων, μεταξύ των οποίων κεντρική θέση κατείχε ή μη τιμωρία των ηττημένων και η μη εξαθλίωση των χρεωστών. Οι εξελίξεις αυτές δεν απέρρεαν από το Μπρέτον Γουντς, αλλά από μονομερείς ad hoc παρεμβάσεις των ΗΠΑ: σχέδιο Μάρσαλ, διαγραφή χρεών της Γερμανίας, παρατεταμένη ανοχή σε εμπορικές πρακτικές των ηττημένων χωρών που χρέωναν τις ΗΠΑ κτλ. Και αυτές απέφυγαν την αναμενόμενη μεταπολεμική κάμψη, παρά το Μπρέτον Γουντς. Σήμερα τα πράγματα διαφέρουν. Άρνηση μονομερούς διαγραφής χρεών, κανένα σχέδιο Μάρσαλ, για να μην μιλήσουμε για εμπορικές πρακτικές ενίσχυσης των εξαγωγών… Αναμένεται επομένως βύθιση της ευρωζώνης στην κρίση και συνακόλουθη παγκόσμια ύφεση. 

Αφήνοντας στην άκρη την επανακάμπτουσα λύση Γουάιτ, ας συγκεντρωθούμε στην απορριφθείσα από τις ΗΠΑ λύση του Κέυνς. Κατ’ αυτόν τα έθνη οφειλέτες ελάχιστα επηρεάζουν από μόνα τους το ισοζύγιο πληρωμών τους και τα συσσωρευμένα χρέη τους. Η υποτίμηση του νομίσματος τους για να τονωθούν οι εξαγωγές είναι δευτερεύουσας σημασίας γιατί τα αυξημένα εξαγωγικά οφέλη αντισταθμίζονται ουσιωδώς από τις μειωμένες τιμές (ας θυμηθούμε την ελληνική εμπειρία 1970- 2000, με τις συνεχείς υποτιμήσεις -διολισθήσεις που ελάχιστα βελτίωσαν το εμπορικού ισοζύγιο της χώρας, ενώ πρόσθεσαν ένα συνεχή και επίμονο πληθωρισμό). Τα υπερχρεωμένα έθνη διαθέτοντας το σύνολο των αποταμιεύσεων τους στην αποπληρωμή των χρεών, ελάχιστες δυνατότητες έχουν να επενδύσουν, με αποτέλεσμα επιδείνωση των εξαγωγών τους και επιστροφή στον φαύλο κύκλο. Επιπλέον τα κερδοσκοπικά κεφάλαια, τότε μετακινούμενα υπό προϋποθέσεις, αλλά σήμερα ελεύθερα, εγκαταλείπουν τις υπερχρεωμένες χώρες την στιγμή της μεγαλύτερης ανάγκης τους (όπως γνωρίζουμε καλά σήμερα εμείς). Τώρα στα πλαίσια της ευρωζώνης ακόμα και τα δευτερεύοντα οφέλη της υποτίμησης, γίνονται εξαιρετικά πιο αβέβαια μέσω της εσωτερικής υποτίμησης. Ο Κέυνς συμπέρανε ότι και οι δύο ομάδες χωρών παρέμειναν αγκυλωμένες: οι οφειλέτριες χώρες καταδικασμένες στον φαύλο κύκλο φτώχιας –υπερχρέωσης, οι πιστώτριες σε συσσώρευση άγονου από αναπτυξιακή άποψη πλούτου, με τελικό αποτέλεσμα την κρίση. Έτσι πρότεινε τον εξαναγκασμό των πιστωτών –εθνών να ξοδέψουν μέρος του πλεονάσματος τους στις οφειλέτριες χώρες. Με ένα σύστημα που δεν υπάρχει χώρος να αναλυθεί εδώ, θα τιμωρούνταν τόσο τα ελλειμματικά έθνη, όσο και τα πλεονασματικά , με επιβολή επιτοκίου επί των ελλειμμάτων και των πλεονασμάτων τους. Τα πλεονασματικά έθνη θα υποχρεώνονταν σε ανατίμηση του νομίσματος τους ( στην ευρωζώνη σε εσωτερική ανατίμηση, δηλαδή αύξηση μισθών και τιμών, ακριβώς αντίθετα από ότι πράττει η Γερμανία), σε εξαγωγή κεφαλαίων προς τα ελλειμματικά, ακόμα και σε κατασχέσεις των πλεονασμάτων που τυχόν παρέμεναν. Το σύστημα του Κέυνς φτιάχτηκε για να σπάσει τον φαύλο κύκλο, υπερχρέωσης- πλεονασματικότητας- οικονομικής κρίσης. Τα μικρά και προσωρινά χρέη δεν θα εξελίσσονταν σε μεγάλα και μόνιμα και συνακόλουθα η οικονομική και πολιτική ισχύς των πιστωτριών χωρών δεν θα συσσωρεύονταν με την εξάρτηση των οφειλετριών να μεγαλώνει. Ένα σύστημα που στοχεύει στην γενική ευημερία και στην αποφυγή της εξάρτησης, πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν του τις προτάσεις Κέυνς . Δεν είναι τυχαίο που στα 1944 η χώρα που εναντιώθηκε ήταν οι ΗΠΑ. Ούτε είναι τυχαίο, που και η παραμικρή συμμετοχή στα χρέη των οφειλετριών χωρών, βρίσκει αντίθετη την Γερμανία: και οι δύο χώρες θα περιόριζαν την σχετική θέση εξουσίας τους. Όπως εξηγήσαμε οι ΗΠΑ ευνοήθηκαν από τις μεταπολεμικές συγκυρίες , παρά ίσως το σύστημα Μπρέτον Γουντς, για να ηγεμονεύσουν για 25-30 χρόνια. Στην συνέχεια το εγκατέλειψαν για να ανταγωνιστούν τις αναδυόμενες Ιαπωνία, Γερμανία κτλ. Η τύχη απέτρεψε την μεταπολεμική κρίση και εξωτερικά γεγονότα όπως η παρουσία της ΕΣΣΔ, επέτρεψαν την επίφαση της διατήρησης μιας διεθνούς κοινότητας, η οποία άλλωστε βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού σήμερα. 

Δυστυχώς για την Γερμανία καμιά ανάλογη τύχη δεν της επιφυλάσσει η μοίρα. Οι σημερινές συνθήκες παγκόσμιας ύφεσης, οι διεθνείς ανταγωνισμοί ισχύος, και η αυτόνομη (;) δράση των αγορών, είναι απίθανο να της επιτρέψουν την ηγεμονία. Οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο καραδοκούν να εκμεταλλευτούν και την παραμικρή δυσαρέσκεια χωρών. Οι αγορές επιδιώκοντας αύξηση κερδών, ενθαρρυμένες από την δουλική στάση απέναντι τους και χωρίς φόβο επιπλέον κουρεμάτων θα αυξήσουν αντί να μειώσουν τα μέσα ευρωπαϊκά επιτόκια εξυπηρέτησης του χρέους και οι ‘υποδουλωμένες χώρες’ θα αναζητήσουν ευκαιρίες απελευθέρωσης ∙ πράγματι σκοτεινές εξελίξεις. Ακόμα και αν όλα τα παραπάνω δεν συμβούν, η επερχόμενη λιτότητα θα αποκαλύψει ένα άλλο ‘ χαίνον βάραθρο’ πολύ απειλητικότερο από το δημόσιο χρέος: το ιδιωτικό που σχετίζεται πολύ πιο συστηματικά με την παρούσα κρίση και που θα επιδεινωθεί δραματικά με την γερμανικής εμπνεύσεως λιτότητα. Αργά ή γρήγορα η υιοθέτηση της ‘κοινωνικής’ και της ‘κοινοτικής’ λύσης ή παρεμφερών με σχετικά ισοδύναμα αποτελέσματα (π.χ. στην θέση της φορολόγησης το κούρεμα των χρεών), αποτελεί την μόνη διέξοδο για την Ευρώπη. Όσο γρηγορότερα συνειδητοποιηθεί τόσο πιθανότερο είναι να προλάβουμε μια σοβαρότατη πολιτικο-oικονομική επιδείνωση. ‘Eνα μονοπάτι, μια γέφυρα ανάγκης προς μια τέτοια ρύθμιση συνιστά και η παραπάνω πρόταση μας για την αμοιβαία και όχι μονομερή δέσμευση ΕΕ και χρεωμένων χωρών. 

Επίκαιρα, 15.12.2011

Αναρτήθηκε από Konstantakopoulos Dimitris

Posted in Ευρώπη, Ελλάδα | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

Η ελληνική ουτοπία

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 23 Απριλίου 2011

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΝΤΟΥΛΑΣ (www.manifestomag.gr)

Η ελληνική ουτοπία

Στον Μιχάλη Χαραλαμπίδη

 

Η Ελλάδα είναι μια χώρα αγροτική. Μια χώρα, όμως, που επιμένει πεισματικά να αγνοεί ότι είναι αγροτική. Ο πλούτος της είναι οι επαρχίες της.

Μεταπολεμικά και κυρίως μεταπολιτευτικά, αυτός ο πλούτος όχι μόνο περιφρονήθηκε, αλλά και απαξιώθηκε από μιαν ανέντιμη πολιτικά κι ανεπαρκή διανοητικά ηγεσία. Αυτή η ηγεσία παρήγαγε συστηματικά γραφειοκρατίες, για να συντηρηθεί αλλά όχι πολιτική. Αυτή η ηγεσία ξερίζωσε από τις ελληνικές επαρχίες τους νέους, για να τους κάνει χαρτογιακάδες και σερβιτόρους. Οι καλύτεροι, μάλλον, έφυγαν για τα ξένα, αρνούμενοι να μαγαρίσουν το ψωμί τους, φιλώντας –κατά τα κομματικά ειωθότα- κατουρημένες τους ποδιές.

Όσοι ξεμείναμε εδώ, καταδικαστήκαμε να κουτουλάμε στα ντουβάρια, με τα οποία τσιμεντώσαμε την Πατρίδα και χτίσαμε την αυθαίρετο μητρυίδα. Αυτός είναι ο πολιτισμός μας, το μπετόν αρμέ. Διότι έτσι διακονήθηκε ο «εκσυγχρονισμός» στην χώρα μας. Από αεριτζήδες κι εργολάβους. Με μεσάζοντες και μίζες. Αισθητικό πρότυπό μας έγινε αντιπαροχή κι οικονομικό μας πρότυπο η λοβιτούρα.

Συνδέθηκε η ανάπτυξη με την κατανάλωση. Με τις εξατμίσεις και τα κλιματιστικά. Κλινέξ, λαστέξ, στωματέξ, ελλαδέξ…!

Η ύπαιθρος χώρα έγινε μια έρημη χώρα. Μια χώρα, που στην πραγματικότητα ποτέ δεν ενσωματώθηκε στο κράτος – πρωτεύουσα. Αλλά όσους έμειναν εκτός της αθηναϊκής χωματερής τους εκμαυλίσαμε, εθίζοντάς τους στην επιδότηση της αεργίας τους με τα ψιχία των «πακέτων» μας. Τους κάναμε συνενόχους και συμμετόχους στις αποκεντρωμένες αστικές κομπίνες μας. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα το δομημένο περιβάλλον της περιφέρειας συναγωνίζεται με αξιώσεις τις χειρότερες συνοικίες της πρωτεύουσας.

Για χρόνια επενδύαμε –τρόπος του λέγειν επενδύαμε- στον τουρισμό. Στην ουσία όμως απαξιώναμε κι εδώ το ίδιο το προϊόν κάνοντας αρπαχτές. Γι’ αυτό κι έχουμε μια χώρα με ασύγκριτα τουριστικά πλεονεκτήματα, χωρίς τουρισμό πόλης και με εποχικούς επισκέπτες. Μια χώρα που η φιλοδοξία της σταμάτησε στα «ρουμς του λετ», δυο μήνες τον χρόνο. Τους υπόλοιπους δέκα, πίναμε φραπέδες περιμένοντας την επόμενη σεζόν αλλά δεν υπολογίσαμε ότι για τα τουριστικά θελήματα θα μας προέκυπταν –όπως και μας προέκυψαν- οικονομικότεροι μπακαλόγατοι.

Το τελειωτικό χτύπημα σε αυτό το μοντέλο υπανάπτυξης, το έδωσε ο ίδιος ο «εκσυγχρονισμός». Γίναμε εν μια νυκτί τζογαδόροι στο Χρηματιστήριο. Δεν χρειαζόταν πλέον να δουλεύουμε καθόλου. Ο «Ντάουν Τζόουνς» να ’ναι καλά. Μόνο που εμείς τον συναντήσαμε στα τελευταία του και μαζί μ’ αυτόν ψόφησε κι η γελάδα που μας μοσχοανάθρεψε. Είχαμε ξεμάθει την δουλειά και, πριν το ρίξουμε στην επαιτεία, το ρίξαμε στα δάνεια. Δάνειο για το σπίτι, για το αυτοκίνητο, για την επισκευή του εξοχικού, για τις γιορτές, για τις διακοπές. Ζωή σε δόσεις αλλά με χαμηλό επιτόκιο.

Αλλά επειδή κανείς δεν μακροημερεύει με δανεικά και φιλοδωρήματα, χρειάζεται να επιστρέψουμε ακριβώς εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε. Στην [υποθηκευμένη] γη μας, δηλαδή, η οποία παρά την εγκατάλειψη και την κακοποίηση, παραμένει, υπό προϋποθέσεις, πλούσια όχι μόνο ιστορικά αλλά και παραγωγικά.

Ο ιστορικός πλούτος της ελληνικής επαρχίας είναι πλούτος φορτισμένος με πυκνά νοήματα, αρχαία και σύγχρονα. Όσα μάλιστα γλίτωσαν από την προσοχή μας, παρουσιάζουν ακόμη αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό ενδιαφέρον.

Ο παραγωγικός πλούτος των ελληνικών περιφερειών είναι –όχι βεβαίως στην έκταση που ήταν- πλούτος διατροφικός και βιοτεχνικός. Κρασί, λάδι, μέλι, τυριά, αλλαντικά, σιτάρι, σύκα σταφίδες, υφαντά, αργυροχρυσοχοΐα, κεραμική. Πρόκειται για έναν λησμονημένο αλλά υπαρκτό πλούτο, τον οποίο δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι μπορούμε ακόμη και σήμερα να τον εκτιμήσουμε.

Ένας πολιτισμός όμως δεν αξιολογείται ούτε από τους περιοδεύοντας θιάσους, ούτε από τα κρατικοδίαιτα Μέγαρα Μουσικής των Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου. Ένας πολιτισμός αξιολογείται από την ίδια την καθημερινότητά του. Από την διατροφή του. Από τον καθ’ ημέραν πολιτισμό του. Από το τι τρώει και πώς το τρώει. Κι η καθημερινότητά μας είναι μετεξεταστέα εδώ και χρόνια, διότι είναι μια καθημερινότητα χωρίς στοιχεία ποιότητας. Μια όρθια καθημερινότητα. Μια «φαστ φουντ» καθημερινότητα. Από το πολυεθνικό ράφι στον θερμοθάλαμο. Ή στην χλιδάτη κιτσαρία για την άρχουσα κηφηναρία!

Τα καταστήματα εστίασης από την Θράκη ως την Κρήτη αυτή την ένδεια περιγράφουν. Κατεψυγμένες πατάτες και φτηνά κρέατα. Μπορεί να βουλιάζουμε στην [εισαγόμενη] κρέμα γάλακτος, αλλά αγνοούμε το βούτυρο Κερκύρας. Οι πολυεθνικές των τροφίμων ξέρουν πολύ καλά ότι τα λεφτά είναι πολλά και μας το θυμίζουν με καταιγισμό διαφημιστικών μηνυμάτων. Κι όπου δεν μπορούν να μπουν από την πόρτα, μπαίνουν από το παράθυρο. Αγοράζουν ή δημιουργούν μια εμπορεύσιμη «τοπικότητα» για να συνεχίσουν την λεηλασία του τόπου και των ανθρώπων.

Κι όμως, στον τόπο μας, πριν γίνουμε δορυφόροι ενός ξενόφερτου υποδείγματος, είχαμε μια άλλη καθημερινότητα: στρώναμε τραπεζομάντιλο για να φάμε και το ψωμί ήταν ψωμί και η ελιά ήταν ελιά. Δεν ξέραμε τι είναι το «τοστ», αλλά ξέραμε πολλές πίτες. Σήμερα, παρά την τεραστίων διαστάσεων έγνοια μας για τις θερμίδες, είμαστε οι παχύσαρκοι της Μεσογείου.

Δεν νοσταλγώ τις εποχές της ανέχειας αλλά της κατακτημένης ποιότητας. Αυτή την ποιότητα, που δεν πετούσε στα σκουπίδια το φαγητό της, δεν μπορέσαμε να την εκτιμήσουμε τότε αλλά μάλλον θα την τιμήσουμε εξ ανάγκης τώρα.

Αυξάνονται -λένε- οι νέοι που επιστρέφουν στα χωριά τους ή στα χωριά των γονιών τους, αυξάνοντας με την παρουσία τους τις πιθανότητες να ζήσουν μια ζωή σε ανθρώπινες συνθήκες, όχι για να δημιουργήσουν μια νέα τουριστική ατραξιόν, αλλά για να επανεύρουν την ταυτότητά μας και να περισώσουν ό,τι μπορούν από την γηγενή ποιότητα που αρνηθήκαμε χάριν της επείσακτης ποσότητας που μας καταπλάκωσε.

Βεβαίως, δεν είναι η επανακατοίκηση της υπαίθρου προϋπόθεση ανάπτυξης. Προϋπόθεση ανάπτυξης όμως κι επανακατοίκησης είναι να ξανααγαπήσουμε τον τόπο μας και να επανασχεδιάσουμε την γεωοικονομία μας. Και αυτός ο επανασχεδιασμός θα φέρει αποκατάσταση του ερημωμένου ή βεβηλωμένου αγροτικού χώρου. Κι αυτός ο επανασχεδιασμός θα φέρει προκοπή, δημιουργώντας μάστορες κι όχι «ευέλικτους» εργαζόμενους. Αυτός ο επανασχεδιασμός θα μας απελευθερώσει από την εξάρτηση και θα μας συνδέσει με την χαμένη μας περηφάνια. Την περηφάνια του να ζει κανείς εργαζόμενος κι όχι επαιτώντας, του να ζει κανείς ως δημιουργός κι όχι ως καταναλωτής.

Ούτε μπορούμε ούτε θέλουμε τα φτηνιάρικα μαζικής παραγωγής προϊόντα. Θέλουμε την αναζωογόνηση των παραδοσιακών παραγωγικών συστημάτων και τρόπων. Αυτή είναι η κληρονομιά μας. Προϊόντα υψηλής ποιότητας και συμβολικής υπεραξίας, προϊόντα που δεν συγκρίνονται με τα πολυεθνικά σκουπίδια.

Οι νέες τεχνικές και τεχνολογίες, εάν χρησιμοποιηθούν σωστά, μπορούν να γίνουν αρωγοί σε αυτό το εγχείρημα, αφού δεν θα πνίγουν, αλλά θα προστατεύουν την πολυμορφία και την δυναμική της τοπικότητας, αναδεικνύοντας τα μοναδικά χαρακτηριστικά της.

Ο νέος αγρότης, σε αυτή την περίπτωση, θα είναι ο πρωταγωνιστής, όχι ο περιθωριοποιημένος οικονομικά και υποβαθμισμένος κοινωνικά εργάτης.

Δεν χρειάζονται ειδικές γνώσεις, για να προβλεφθεί ότι μια νέα αγροτικότητα θα λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά σε όλα τα επίπεδα, δημιουργώντας πρόσθετες αξίες στον χώρο.

Τίτλος του κειμένου είναι: «Ελληνική ουτοπία» και είναι ένας τίτλος που κυριολεκτεί, διότι η νέα αγροτικότητα, για την οποία ομιλεί και γράφει εδώ και χρόνια ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (Αγροφιλία), είναι μια ουτοπία, ένα αίτημα χωρίς τόπο, μια αγροτικότητα χωρίς αγρό, μια ασώματος κεφαλή. Η νέα αγροτικότητα είναι ασώματος γιατί το σώμα της, τής το στέρησε ένας συμπλεγματικός επαρχιωτισμός που προτιμούσε να παρασιτεί παρά να ζει.

Αυτό όμως που δεν έκαμε η Πολιτεία, οφείλει να το κατορθώσει –εάν βεβαίως υπάρχει- η ίδια η φιλοπατρία των πολιτών.

 εφ. ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ, φ.844, (14/4/2011)

http://polis-agora.blogspot.com/2011/04/wwwmanifestomaggr.html

Posted in Ελλάδα | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

Δημόσιο χρέος: αθέτηση πληρωμών, αναδιάρθρωση ή τι άλλο;

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 9 Φεβρουαρίου 2011

 

 

των ΚΩΣΤΑ ΜΕΛΑ & ΝΙΚΟΥ ΜΠΙΝΙΑΡΗ

ΜONTHLY REVIEW, Τεύχος Νο 69

Μεμειγμένη γαρ ουν η τούδε του κόσμου γένεσις εξ ανάγκης τε και νου συστάσεως εγεννήθη. Νου δε άρχοντος τω πείθειν αυτήν των γεγνωμένων τα πλείστα επί το βέλτιστον άγειν, ταύτη κατά ταύτα τε δι’ ανάγκης ηττωμένης υπό πειθούς έμφρονος ούτω κατ’ αρχάς συνίστατο τόδε το παν Πλάτων, Τίμαιος, 47ε5-48α5

Γνωρίζουμε τη δυσχερή και σχεδόν απελπιστική θέση στην οποία έχει περιέλθει όχι μόνον το ελληνικό κράτος και οι πολίτες του αλλά και ολόκληρο το ελληνικό έθνος. Η δυσχερής αυτή θέση δεν είναι μόνον οικονομική, είναι κοινωνική, πολιτιστική και στο βάθος πολιτική [1]. Παράλληλα, η χώρα βρίσκεται σε δυσχερή θέση: πρώτον, στον τομέα της εθνικής ασφάλειας και της εθνικής ανεξαρτησίας· δεύτερον, στον ηθικό τομέα, λόγω της δυσφήμισης της χώρας ως χώρα διαφθοράς και αμοραλισμού [2]· και τρίτον, στον τομέα των διεθνών σχέσεων, στο ότι η Ελλάς μπορεί να εξελιχθεί πιθανή θρυαλλίδα η οποία θα καταστρέψει το ευρώ και ως εκ τούτου την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Πιο συγκεκριμένα, η οικονομία της χώρας και η κατάσταση των πολιτών της πατρίδας μας είναι αιχμάλωτη ενός δυσβάστακτου δημόσιου χρέους, δημοσιονομικών και εξωτερικών ελλειμμάτων. Το Μνημόνιο, το οποίο έχει υπογράψει η ελληνική κυβέρνηση ορίζει και περιορίζει την οικονομική πολιτική μας με κανόνες και τρόπους οι οποίοι δεν φαίνεται να οδηγούν σε λύση αυτού του άγους, όπως θα δούμε και στη συνέχεια αυτού του κειμένου.Ο σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να περιγράψει καταρχάς το πρόβλημα του ελληνικού δημόσιου χρέους (ΔΧ), να διασαφηνίσει ορισμένα ζητήματα και να θέσει ερωτήματα σχετικά με προτάσεις οι οποίες έχουν τεθεί ως λύσεις σχετικά με το υπέρογκο δημόσιο χρέος της Ελλάδος (Sovereign Debt). Περισσότερο, έχει σκοπό να θέσει αυτές τις λύσεις στο επίκεντρο μιας δημόσιας συζήτησης με επιστημονικό τρόπο μέσα στα πλαίσια της παρούσας συγκυρίας και διεθνούς κατάστασης.

Ορισμός δημόσιου χρέους

Το δημόσιο χρέος είναι η ονομαστική αξία όλων των υφιστάμενων ακαθάριστων υποχρεώσεων του τομέα της γενικής κυβέρνησης, στο τέλος του έτους, εξαιρουμένων των υποχρεώσεων των οποίων τα αντίστοιχα χρηματοοικονομικά στοιχεία του ενεργητικού βρίσκονται στην κατοχή του τομέα της γενικής κυβέρνησης. Το δημόσιο χρέος αποτελείται από τις υποχρεώσεις της γενικής κυβέρνησης στις ακόλουθες κατηγορίες: νομισματική κυκλοφορία και καταθέσεις, βραχυπρόθεσμοι τίτλοι, ομολογίες, λοιπά βραχυπρόθεσμα δάνεια, καθώς και μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα δάνεια, σύμφωνα με τους ορισμούς του ΕΣΟΛ (Ευρωπαϊκό Σύστημα Ολοκληρωμένων Οικονομικών Λογαριασμών). Η ονομαστική αξία του ποσού μιας υποχρέωσης, στο τέλος του έτους, είναι η αναγραφόμενη επί του σχετικού τίτλου αξία. Η ονομαστική αξία μιας τιμαριθμικά αναπροσαρμοζόμενης υποχρέωσης αντιστοιχεί στην αναγραφόμενη επί του σχετικού τίτλου αξία, προσαυξημένη κατά το ποσό του κεφαλαίου που έχει προκύψει από την τιμαριθμική αναπροσαρμογή στο τέλος του έτους.

Στην Ελλάδα η ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους της γενικής κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ, αποτελεί τα τελευταία είκοσι χρόνια, βασικό στόχο της εκάστοτε κυβερνητικής πολιτικής. Ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε ποτέ έως σήμερα. Το γεγονός ότι η δημοσιονομική πολιτική θα είχε πλέον το κύριο βάρος για τη σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας μετά την ένταξη της Ελλάδας στη ζώνη ευρώ, καθιστούσε και καθιστά το δημόσιο χρέος μια από τις πλέον κρίσιμες μακροοικονομικές μεταβλητές για τη διαμόρφωση των υπόλοιπων δημοσιονομικών μεγεθών. Πέραν όμως αυτού, ο περιορισμός του θα συνεπάγεται την εξοικονόμηση σημαντικών πόρων, οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση άλλων τομέων της οικονομίας.

Βασική πεποίθηση είναι ότι η πορεία μείωσης του χρέους, όπως αυτή καθορίζεται από τις μακρο-μικροοικονομικές μεταβλητές (προσαρμογές ελλείμματος/χρέους, διαφορά επιτοκίου/ρυθμού ανάπτυξης ΑΕΠ, κ.λπ.) δεν θα πρέπει να προσδιορίζεται αυτοτελώς, αλλά θα πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι επί μέρους δυναμικές που διέπουν το χρέος, η δομή του και το γενικότερο οικονομικό περιβάλλον. Προς την κατεύθυνση αυτή, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σοβαρή πρόοδος τόσο από τη Διεύθυνση Δημόσιου Χρέους όσο και από τον Οργανισμό Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους και έχουν υιοθετηθεί νέες πολιτικές, δηλαδή: η άσκηση ενεργούς διαχείρισης του χρέους μέσω: πρώτον, της αναδιάρθρωσης του υφιστάμενου χρέους (εσωτερικού και εξωτερικού), με τη χρήση νέων χρηματοοικονομικών προϊόντων και τη συμμετοχή νέων μέσων δανεισμού, ώστε να καταστεί ευέλικτο και αποτελεσματικό· δεύτερον, της επιμήκυνσης της μέσης διάρκειάς του, καθώς και της εξομάλυνσης των πληρωμών για την εξυπηρέτηση του, όχι μόνο κατά τη διάρκεια του έτους, αλλά και στον χρονικό ορίζοντα των επόμενων ετών (η αύξηση της μέσης διάρκειας του χρέους έχει ως συνέπεια την ορθολογική κατανομή και τελικά τη διαχρονική μείωση των επιβαρύνσεων του προϋπολογισμού)· και τρίτον, της μείωσης του κόστους εξυπηρέτησής του με τη χρήση εξελιγμένων χρηματοπιστωτικών εργαλείων.

Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας

Η εν εξελίξει διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση ανέδειξε με τον πλέον έντονο και σαφή τρόπο τους κινδύνους που εγκυμονεί για μια χώρα το ΔΧ (βλ. πίνακα 1 και πίνακας 2), ιδίως όταν παραμένει σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Θα πρέπει να υπογραμμισθεί το γεγονός ότι η Ελλάδα εισήλθε στην ευρωζώνη με δημόσιο χρέος 102,9% του ΑΕΠ (ΔΧ = 140.047δις ευρώ, ΑΕΠ = 130.547δις ευρώ).

Παρά τη σημαντική μείωση του λόγου του χρέους εξαιτίας της αναθεώρησης του ΑΕΠ το 2007, αυτός παραμένει σε υψηλά επίπεδα (είναι ο δεύτερος κατά σειρά στην ΕΕ) και αποτελεί μια από τις σημαντικότερες πηγές μακροοικονομικής ανισορροπίας.

Αποτελεί επίσης έναν από τους κυριότερους λόγους για τους οποίους η διαφορά αποδόσεων των ελληνικών από τα γερμανικά ομόλογα έχει διευρυνθεί το τελευταίο εξάμηνο σε πρωτοφανή επίπεδα.

Ύψος δημόσιου χρέους

Τα τελευταία 15 χρόνια το χρέος παρέμεινε στο 99% περίπου του ΑΕΠ, παρά την αναθεώρηση του ΑΕΠ και τις εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για τη μείωσή του που επικράτησαν από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 έως και το 2007 (δηλαδή τους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, τη σημαντική πτώση των επιτοκίων έως και το 2005, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα έως και το 2001 και τα σημαντικά έσοδα από αποκρατικοποιήσεις). Η αναστροφή της πτωτικής τάσης του χρέους που παρατηρείται από το 2008 και μετά, οφείλεται στην εξασθένηση και τελικά στην ανατροπή των συνθηκών εκείνων που καθορίζουν την πορεία του λόγου του χρέους προς το ΑΕΠ. Το 2009 το δημόσιο χρέος ΓΚ έφθασε το 113,4% του ΑΕΠ, ενώ το 2010 προβλέπεται να φθάσει στο 124,9% του ΑΕΠ.

Πίνακας 1
Δημόσιο Χρέος Γενικής Κυβέρνησης (ως ποσοστό % του ΑΕΠ)

pinakas1Στον πίνακα 2 που ακολουθεί, εμφανίζεται η εξέλιξη του χρέους της Ελλάδας. Παρατηρείται ότι τα έτη 2007–2009 έχουμε μια σημαντικότατη αύξηση του χρέους που αποτελεί ένα σημείο άξιο διευκρινήσεως [3].

Πίνακας 2
Εξέλιξη χρέους Γενικής Κυβέρνησης (ΓΚ) (σε δις ευρώ)

pinakas2

Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται οι παράγοντες προσδιορισμού του χρέους. Σημαντικό παράγοντα εκτός των τόκων αποτελεί και η συσσώρευση χρέους για τρίτους που υπολογίζεται κατευθείαν στο χρέος χωρίς να περνά από το έλλειμμα. Το σημείο αυτό δείχνει με επάρκεια το γιατί ενώ το δημόσιο χρέος αύξανε, το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν σχετικά σταθεροποιημένο όλη αυτή την περίοδο μιας και αποτελεί το δείκτη που όλοι παρακολουθούν προσεκτικά για να συνάγουν συμπεράσματα για οποιαδήποτε οικονομία.

Πίνακας 3
Παράγοντες προσδιορισμού του Χρέους ΓΚ (σε δις ευρώ)

pinakas3Στο σημείο αυτό μπορούμε να εξετάσουμε τις μεταβλητές που προσδιορίζουν τη μεταβολή του χρέους στην ελληνική οικονομία Συγκεκριμένα για κάθε μία από τις μεταβλητές μπορούν να αναφερθούν τα παρακάτω:

Ρυθμός μεγέθυνσης της οικονομίας

Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας την περίοδο 1992–2009. Η ελληνική οικονομία τη συγκεκριμένη περίοδο παρουσιάζει κατά μέσο όρο ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης 2,6%. Όμως το 2008 παρουσίασε επιβράδυνση (-2,6%) σε σχέση με το 2007 (+4%) και το 2009 επίσης αρνητική μεγέθυνση (-2%), η οποία θα συνεχισθεί και το 2010, περίπου (-3%/-3,5% ),γεγονός που επιβαρύνει κατά τρόπο ουσιαστικό το λόγο ΓΧ/ΑΕΠ. Οι υψηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης του πρόσφατου παρελθόντος φαντάζουν μακρινό όνειρο για το προσεχές μέλλον. Επομένως, οι άμεσες μελλοντικές εξελίξεις στο ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ, σχετικά με τη συμμετοχή του στη μείωση του ΔΧ, είναι αρνητικές. Μάλιστα προς επιβεβαίωση αυτής της άποψης το ΑΕΠ της χώρας για το 2010 θα σημειώσει μείωση κατά 4%, ενώ σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις (συμπεριλαμβανόμενου του υπουργού Οικονομικών – ομιλία 26/10/2010, Κύπρος), το 2011 θα μειωθεί περαιτέρω κατά 3% περίπου. Δηλαδή τα έτη 2009, 2010 και 2011, το ΑΕΠ της χώρας θα υποχωρήσει κατά 10% περίπου. Θα πρέπει να σημειωθεί παρεμπιπτόντως ότι το ΑΕΠ αποτελεί το μέγεθος κλειδί για όλες τις μετρήσεις που αφορούν τα μακροοικονομικά μεγέθη. Η μεγέθυνση/μείωσή του επομένως συμβάλλει τα μέγιστα/χείριστα στην αποκατάσταση των μακροοικονομικών ανισορροπιών και στην επίτευξη των όποιων στόχων τίθενται.

Πίνακας 4
Ρυθμός μεγέθυνσης ΑΕΠ (ως ποσοστό %)

pinakas4

Επιτόκιο δανεισμού δημόσιου χρέους

Η εξέλιξη του μέσου σταθμικού επιτοκίου δανεισμού του Δημοσίου παρουσιάζεται στον πίνακα 5. Από το 6,2% το 2000, το μέσο σταθμικό επιτόκιο έπεσε στο 3,1% το 2005. Από το έτος αυτό το μέσο επιτόκιο δανεισμού του Δημοσίου αυξήθηκε βαθμιαία σε 4,6% το 2008, ενώ το 2009 έκλεισε στο 4,1%.Θα πρέπει να σημειωθεί ότι την περίοδο 2007–2009 το μέσο επιτόκιο μειώθηκε χάρη στην έκδοση έντοκων γραμματίων με πολύ χαμηλό επιτόκιο. Το 2010 όμως το μέσο επιτόκιο δανεισμού εκτινάχθηκε στο 6,2%. Επομένως, και οι εξελίξεις στο μέτωπο των επιτοκίων δανεισμού του Δημοσίου είναι αρνητικές για το άμεσο μέλλον παρότι το ΜΣΕ δανεισμού θα είναι σαφώς χαμηλότερο από το επίπεδα του σημερινού δανεισμού [4].

Το μέσο σταθμικό κόστος δανεισμού για τα έντοκα γραμμάτια που εκδόθηκαν τον Απρίλιο, Ιούλιο και Σεπτέμβριο ανήλθε σε 4,12%, 4,32% και 4,60% αντίστοιχα (σε ετήσια βάση), έναντι 1,74% για τις σχετικές εκδόσεις του Ιανουαρίου 2010. Η αύξηση του μέσου σταθμικού κόστους τον Σεπτέμβριο του 2010 προήλθε ουσιαστικά από το επιτόκιο των εξάμηνων έντοκων γραμματίων, το οποίο αυξήθηκε από 4,65% τον Ιούλιο σε 4,82% τον Σεπτέμβριο.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο μεσοσταθμικός υπολογισμός του συγκεκριμένου επιτοκίου καλύπτει το γεγονός της μείωσης του επιτοκίου στην έκδοση των τρίμηνων γραμματίων (3,98% τον Σεπτέμβριο, έναντι 4,05% τον Ιούλιο) [5].

Πίνακας 5
Μέσο Σταθμικό Κόστος (ΜΣΚ) και Μέση Σταθμική Διάρκεια (ΜΣΔ) ετήσιου δανεισμού
.

pinakas5

Πρωτογενή ελλείμματα

Στο μέτωπο των πρωτογενών ελλειμμάτων η κατάσταση απεικονίζεται στον πίνακα 6. Ενώ τα πρώτα έτη πριν από την είσοδο στη ζώνη του ευρώ η ελληνική οικονομία παρουσίασε πρωτογενή πλεονάσματα, ουσιαστικά μετά το 2001 ο κρατικός προϋπολογισμός παρουσιάζει πρωτογενή ελλείμματα τα οποία επιβαρύνουν ευθέως το χρέος της γενικής κυβέρνησης. Η προσπάθεια μείωσης του ελλείμματος του κρατικού προϋπολογισμού κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ για το 2010 φαντάζει δυσκολότερος, καθώς αυξάνεται συνεχώς η καθυστέρηση ανταπόκρισης από τη μεριά των εσόδων. Παράλληλα, τα πρωτογενή αποτελέσματα την περίοδο πριν την ένταξη στην ευρωζώνη αποτελούν ό,τι καλύτερο μπορεί να επιδείξει ιστορικά η ελληνική οικονομία, όμως σε συνθήκες υψηλού ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ και χωρίς να υπολογίσουμε τη «δημιουργική λογιστική» που χρησιμοποιήθηκε την περίοδο αυτή. Πάντως έχουμε την άποψη –για να μην πούμε την πεποίθηση– ότι τα πρωτογενή πλεονάσματα αυτής της περιόδου αποτελούν «ταβάνι» για την ελληνική οικονομία που δύσκολα θα επιτύχει στο προσεχές, αλλά και στο απώτερο μέλλον.

Πίνακας 6
Πρωτογενή αποτελέσματα κρατικού προϋπολογισμού (ως % του ΑΕΠ)

pinakas6

Δημοσιονομική κατάσταση

Στον πίνακα 7 που ακολουθεί, παρουσιάζεται η εικόνα των βασικών δημοσιονομικών μεγεθών της ελληνικής οικονομίας σε σύγκριση με τα αντίστοιχα μεγέθη της ευρωζώνης και της ΕΕ-27. Από τα στοιχεία του πίνακα συνάγονται τα ακόλουθα:

Η εξέλιξη των δαπανών

Αν δεχτούμε ως μέτρο σύγκρισης τον μ.ο. των χωρών-μελών της ζώνης του ευρώ, οι δαπάνες του ελληνικού κράτους την περίοδο 2000–2008 κυμαίνονται περίπου στον μ.ο. Δεν παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις. Το ερώτημα είναι αν θα πρέπει να επιλεγεί αυτό το μέτρο σύγκρισης ή το μέτρο σύγκρισης θα πρέπει να είναι το ύψος των εσόδων που πραγματοποιούνται σε πραγματικές συνθήκες στην ελληνική οικονομία. Δηλαδή, στα πραγματικά έσοδα και όχι σε τι ευελπιστεί ότι θα εισπράξει το ελληνικό Δημόσιο με βάση τους προϋπολογισμούς. Ο συλλογισμός αυτός οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αν οι δαπάνες προϋπολογίζονταν με βάση τα «πραγματικά» έσοδα, τα δημοσιονομικά της χώρας δεν θα είχαν οδηγηθεί στη σημερινή κατάσταση. Η αποκλειστική ευθύνη ανήκει στις κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ πρωτίστως και σε αυτές της ΝΔ δευτερεύοντος.

Πίνακας 7
Δημοσιονομικά ελλείμματα, έσοδα και έξοδα της Γενικής Κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ – ΕΛΛΑΔΑ Ευρωζώνη ΕΕ-27

pinakas7

pinakas7_2

Η υστέρηση εσόδων

Η υστέρηση εσόδων της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με την ευρωζώνη για την περίοδο 1996–2009 είναι περίπου 5,3 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα 8. Αυτό σημαίνει ότι αν γίνει μια τυπική σύγκριση μεταξύ του μ.ο. των διάφορων οικονομιών της ευρωζώνης και της ελληνικής (αυτό συνιστά καταρχάς σφάλμα, δεδομένου ότι δεν λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ιδιομορφίες της ελληνικής οικονομίας και συγκεκριμένα ο μεγάλος αριθμός αυτοαπασχολούμενων και ο μικρότερος αριθμός των μισθωτών) σχετικά με το ύψος των εσόδων ως ποσοστό % του ΑΕΠ, παρατηρείται σημαντική υστέρηση. Για πολλούς μελετητές αυτό αποτελεί και το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας. Η αδυναμία δηλαδή της ελληνικής πολιτείας να εισπράξει έσοδα σύμφωνα με την παραγωγή του εισοδήματος. Βεβαίως, ανεξαρτήτως αυτού ισχύουν τα όσα αναφέραμε προηγουμένως σχετικά με τις δαπάνες.

Πίνακας 8
Υστέρηση εσόδων Ελλάδας σε σχέση με το μ.ο. των χωρών της ευρωζώνης (ως % του ΑΕΠ)

pinakas8

Συσσώρευση χρέους για λογαριασμό τρίτων

Σημειώνεται ότι το χρέος παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα όχι μόνο λόγω των ετήσιων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά και των σημαντικών «προσαρμογών ελλείμματος–χρέους». Πρόκειται για συναλλαγές του προϋπολογισμού, οι οποίες, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς, δεν καταγράφονται στο έλλειμμα, αλλά αυξάνουν το δημόσιο χρέος. Οι συναλλαγές αυτές παρουσιάζονται στον πίνακα 9 και αφορούν τη συσσώρευση και μεταφορά χρέους από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα στην κεντρική κυβέρνηση.

Πίνακας 9
Συσσώρευση χρεών για λογαριασμό τρίτων (1992–1999 σε δις δραχμές, 2000–2009 σε εκατομμύρια ευρώ – ανεξόφλητα υπόλοιπα χρεών την 31/12 εκάστου έτους)

pinakas9

Όσον αφορά τα δάνεια οικονομικής εξυγίανσης, βλ. υποσημείωση [6].

Έσοδα από αποκρατικοποιήσεις

Σχετικά με τα ποσά των αποκρατικοποιήσεων που χρηματοδότησαν το χρέος, αυτά ανέρχονται σε περίπου 23.675,86 εκατομμύρια ευρώ την περίοδο 1991–2008. Παρά το σημαντικό αυτό ποσό το χρέος συνεχίζει να μην μειώνεται, αλλά αντιθέτως να αυξάνει (βλ. πίνακα 10).

Πίνακας 10
Εξέλιξη εσόδων από αποκρατικοποιήσεις: 1998–2008 (σε εκατ. ευρώ)

pinakas10

Διάγραμμα 1

diagramma1

Εγγυημένα από το Δημόσιο δάνεια και καταπτώσεις δανείων

Σημειώνεται τέλος ότι τα εγγυημένα από το Δημόσιο δάνεια δεν περιλαμβάνονται στο δημόσιο χρέος, παρά μόνο εάν και όταν καταπέσουν, οπότε το αυξάνουν. Τα εγγυημένα από το Δημόσιο δάνεια έφθασαν στο τέλος του 2008 στα 22.200 εκατ. ευρώ (ή 9% του ΑΕΠ). Το ποσό αυτό ενδέχεται έως το τέλος του τρέχοντος έτους να αυξηθεί περαιτέρω στο βαθμό που οι τράπεζες θα κάνουν χρήση της δυνατότητας δανεισμού από τη διατραπεζική αγορά με την εγγύηση του Δημοσίου.

Εξάλλου, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, το υπόλοιπο των εγγυημένων δανείων θα αυξηθεί περαιτέρω ύστερα από τη ρύθμιση των χρεών των νοσοκομείων προς τους προμηθευτές τους.

Ανάλυση των μεταβολών του λόγου του χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ

Πίνακας 11
Ανάλυση των μεταβολών του λόγου του χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το ΑΕΠ (εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ)

pinakas11


Δαπάνες Εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους

Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα 12 παρατηρούνται τα ακόλουθα:

• Την περίοδο 2007–2009 παρουσιάζεται μια σημαντικότατη αύξηση των δαπανών για την εξυπηρέτηση του βραχυπρόθεσμου χρέους, η οποία προσομοιάζει έντονα στην περίοδο 1995–1999.

• Η σημαντικότατη αύξηση των συνολικών δαπανών για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους την περίοδο 2007–2009 οφείλεται επί της ουσίας –δεδομένου ότι παρατηρείται συγχρόνως και αύξηση των δαπανών για την εξυπηρέτηση του μακροχρονίου χρέους (ρυθμός μεγέθυνσης: 2006/2007 = 22,4%, 2007/2008 = 17,3%, 2008/2009 = 10,4%)– στη σημαντικότατη αύξηση των δαπανών για την εξυπηρέτηση του βραχυπρόθεσμου χρέους. Την ενδιάμεση περίοδο παρουσίασαν φθίνουσα πορεία, για να φθάσουν στο κατώτατο σημείο το έτος 2002 και στη συνέχεια άρχισε εκ νέου μια αυξητική πορεία.

• Ως ποσοστό του ΑΕΠ οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους παρουσιάζουν αύξηση την περίοδο 2007–2009 αγγίζοντας το 33,4% το 2009. Το 1995 και το 1996 ανέρχονταν στο 42,5% του ΑΕΠ. Το 2006 βρίσκονταν στο κατώτατο σημείο της συγκεκριμένης περιόδου ανερχόμενες στο 16% του ΑΕΠ.

• Οι καταβαλλόμενες δαπάνες εξυπηρέτησης την περίοδο 1995–2006 σε απόλυτους αριθμούς, παρέμειναν ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο. Την περίοδο 2007–2009 ουσιαστικά διπλασιάστηκαν λόγω της αύξησης των βραχυπροθέσμων δαπανών.

Πίνακας 12
Δαπάνες εξυπηρέτησης συνολικού δημόσιο χρέους (σε εκατ. ευρώ)

pinakas12

Πίνακας 13
Δαπάνες εξυπηρέτησης μακροπρόθεσμου δημόσιου χρέους (σε εκατ. ευρώ)

pinakas13

Θα πρέπει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους ουσιαστικά είναι οι δαπάνες για τόκους. Οι υπόλοιπες «δαπάνες» αφορούν σε αναχρηματοδότηση των χρεολυσίων που λήγουν και από τη στιγμή που οι χρηματοπιστωτικές αγορές δέχονται να τις αναχρηματοδοτήσουν αποτελούν δάνεια. Επίσης οι δαπάνες εξυπηρέτησης του βραχυπρόθεσμου χρέους ουσιαστικά, χωρίς να υποτιμούνται καθόλου ως μέγεθος αλλά και ως δαπάνη αυτή καθαυτή σε κανονικές συνθήκες αποτελούν ένα είδος ανακυκλούμενου ετήσιου πιστωτικού ορίου μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται «ανάγκες κυκλοφοριακού κεφαλαίου» κατά την τραπεζική ορολογία των επιχειρηματικών πιστοδοτήσεων. Για αυτό άλλωστε το Υπουργείο Οικονομικών μπορεί και δανείζεται με αυτό τον τρόπο ακόμη και τώρα που έχει αποκλεισθεί από τις ομολογιακές αγορές.

Οι ευρωπαϊκές εξελίξεις – Δημοσιονομικά ελλείμματα – Δημόσιο χρέος – Εξωτερικά ισοζύγια

Δημοσιονομική κατάσταση

Η μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που ακόμη βρίσκεται σε εξέλιξη σε πολλές περιοχές του πλανήτη καταπολεμήθηκε κυρίως με διοικητικού τύπου αντικυκλικές δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές και μέσω των αυτόματων σταθεροποιητικών μηχανισμών που δημιουργούνται.

Στις αναπτυγμένες οικονομίες τα δημοσιονομικά ελλείμματα διευρύνθηκαν στο 5% ως ποσοστό του ΑΕΠ την περίοδο 2007–2009 από λιγότερο του 3% την περίοδο 2000–2006 και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις θα ανέλθουν στο 9% το 2010. Αντιθέτως στις αναπτυσσόμενες οικονομίες το δημοσιονομικό έλλειμμα παρέμεινε την περίοδο 2007–2009 στο 2% όπως και την περίοδο 2000–2006.(βλ. διάγραμμα 2). Όμως το δημοσιονομικό έλλειμμα σε αυτές τις οικονομίες θα αυξηθεί το 2010 στο 4% του ΑΕΠ [7].

Η οικονομική κρίση και η μεγάλη πτώση της οικονομικής δραστηριότητας είχαν, όπως αναμενόταν, δυσμενείς επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ.

Για τη ζώνη του ευρώ ως σύνολο, το έλλειμμα του τομέα της γενικής κυβέρνησης εκτιμάται ότι υπερτριπλασιάστηκε το 2009 (βλ. πίνακα 14) σε 6,4% του ΑΕΠ από 2% το 2008, ενώ προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι θα αυξηθεί περαιτέρω το 2010 σε 6,9% του ΑΕΠ [8]. Στις 2 Νοεμβρίου 2009 το Συμβούλιο ECOFIN αποφάσισε να ενεργοποιήσει τη Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος (ΔΥΕ) για οκτώ χώρες-μέλη της ευρωζώνης, δηλαδή το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Αυστρία, την Πορτογαλία, τη Σλοβενία και τη Σλοβακία (καθώς και για το Ηνωμένο Βασίλειο, από τις εκτός ζώνης του ευρώ χώρες της ΕΕ). Όσον αφορά την Ελλάδα, το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι τα μέτρα τα οποία έλαβε η Ελλάδα για να ανταποκριθεί στις συστάσεις του Συμβουλίου του Απριλίου 2009, όταν ενεργοποιήθηκε η ΔΥΕ, δεν υπήρξαν επαρκή. Στις 16 Φεβρουαρίου 2010 το Συμβούλιο ECOFIN όρισε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει τέρμα στο υπερβολικό της έλλειμμα μέχρι το 2012, θέτοντας ως ενδιάμεσο στόχο τη μείωση του ελλείμματος κατά 4 εκατοστιαίες μονάδες, στο 8,7% του ΑΕΠ το 2010. Μόνο τρεις χώρες-μέλη –η Κύπρος, το Λουξεμβούργο και η Φινλανδία– παραμένουν εκτός της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος.

Σημειώνεται ωστόσο ότι, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και με την υπόθεση αμετάβλητης οικονομικής πολιτικής, το 2010 το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα υπερβεί την τιμή αναφοράς 3% του ΑΕΠ σε όλες τις χώρες-μέλη της ζώνης του ευρώ. Η δυσμενής δημοσιονομική θέση δεν προβλέπεται να βελτιωθεί στις περισσότερες μεγάλες οικονομίες το 2010. Το δημοσιονομικό έλλειμμα στις 30 χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ εκτιμάται ότι θα παραμείνει πολύ υψηλό (8,3% του ΑΕΠ από 8,2% το 2009), ενώ στη ζώνη του ευρώ θα επιδεινωθεί (6,7% του ΑΕΠ από 6,1% το 2009). Το δημοσιονομικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να υποχωρήσει ελαφρώς στις ΗΠΑ (10,7% του ΑΕΠ), ενώ θα διευρυνθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο (13,3%), στη Γαλλία (8,6%) και στην Ιαπωνία (8,2%).

Πίνακας 14
Δημοσιονομικά ελλείμματα (% του ΑΕΠ) +/- πλεόνασμα/έλλειμμα

pinakas14

Διάγραμμα 2

diagramma2

Νομισματική πολιτική [9]

Με τα μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής παρασχέθηκε άφθονη ρευστότητα, καθώς η ζήτηση των πιστωτικών ιδρυμάτων για χρηματοδοτικούς πόρους ικανοποιήθηκε χωρίς ποσοτικό περιορισμό, ενώ το κόστος χρηματοδότησης για τα πιστωτικά ιδρύματα ήταν πολύ χαμηλό. Συγκεκριμένα, η χρησιμοποίηση μη συμβατικών μέτρων νομισματικής πολιτικής επέτρεψε διπλασιασμό της άντλησης ρευστότητας από τα πιστωτικά ιδρύματα μέσω των πράξεων ανοικτής αγοράς του Ευρωσυστήματος, από 449 δις ευρώ στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2008 (4,8% του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ το 2008) σε 897 δις ευρώ (10% του ΑΕΠ το 2009) στα τέλη Ιουνίου 2009. Ακολούθως, η χορηγούμενη προς τα πιστωτικά ιδρύματα ρευστότητα μειώθηκε, και στις αρχές Μαρτίου 2010 διαμορφώθηκε σε 725 δις ευρώ, δηλ. περίπου 8% του προβλεπόμενου ΑΕΠ για το 2010.

Συγκεκριμένα το 2009 το ευρωσύστημα χρησιμοποίησε μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής, επιπλέον των μορφών παρέμβασης στη διατραπεζική αγορά που είχαν υιοθετηθεί ήδη από τον Οκτώβριο του 2008. Ειδικότερα:

• Διεξήχθησαν τρεις πράξεις πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης διάρκειας ενός έτους, 12 πράξεις εξάμηνης διάρκειας, 24 πράξεις τρίμηνης διάρκειας και 12 πράξεις με διάρκεια μία περίοδο τήρησης.

• Από τον Ιούλιο το ευρωσύστημα άρχισε να πραγματοποιεί αγορές καλυμμένων ομολογιών που εκδίδουν οι τράπεζες. Οι ομολογίες αυτές βασίζονται σε ομάδες από δάνεια τα οποία έχουν χορηγήσει τα πιστωτικά ιδρύματα που τις εκδίδουν και παρέχουν διπλή εξασφάλιση στους ομολογιούχους. Οι ομολογιούχοι, σε αντίθεση με τους κατόχους άλλων τίτλων που βασίζονται σε τραπεζικά δάνεια, π.χ. των δομημένων ομολόγων, θεωρούνται πιστωτές της τράπεζας. Επιπλέον, οι ομολογιούχοι έχουν προνομιακή απαίτηση –δηλαδή, κατά προτεραιότητα έναντι όλων των υπόλοιπων πιστωτών της τράπεζας– επί των δανείων που αποτελούν το κάλυμμα των ομολογιών, τα οποία μάλιστα επιλέγονται ώστε να είναι σχετικώς ασφαλή. Μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου 2010 το ευρωσύστημα είχε αποκτήσει καλυμμένες ομολογίες συνολικής αξίας περίπου 39 δις ευρώ.

• Επίσης από τον Ιούλιο δόθηκε στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων η δυνατότητα να αντλεί ρευστότητα από το ευρωσύστημα.

Μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής [10]

Για το έτος 2010, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ εξακολούθησε να εφαρμόζει μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής [11]. Τα μέτρα αυτά επιχειρούν να συντελέσουν στη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, την οποία έθεσε σε κίνδυνο η χρηματοπιστωτική κρίση, και στη βελτίωση των συνθηκών στη διατραπεζική αγορά όπου η χρηματοπιστωτική κρίση προκάλεσε εντάσεις.

Την περίοδο Ιανουαρίου–Απριλίου 2010 ορισμένα μη συμβατικά μέτρα, τα οποία είχαν εφαρμοστεί τα προηγούμενα έτη, άρθηκαν, δεδομένης της σταδιακής ομαλοποίησης των συνθηκών στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η οποία είχε ξεκινήσει μετά τις αρχές του 2009.

Ωστόσο, τον Μάιο του 2010 παρουσιάστηκαν εκ νέου εντάσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές εξαιτίας των ανησυχιών σχετικά με τη δημοσιονομική κατάσταση σε ορισμένα κράτη-μέλη. Προκειμένου να αντιμετωπίσει τις εντάσεις, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ επανενεργοποίησε ορισμένα μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής και θέσπισε το Πρόγραμμα για τις Αγορές Τίτλων [12].

Η εφαρμογή των μέτρων αυτών από το ευρωσύστημα, καθώς και η θέσπιση στις 9 Μαΐου 2010 από το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών (Ecofin) και τα κράτη-μέλη μιας δέσμης μέτρων για τη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου ενός Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης, συμβάλλουν στον προοδευτικό περιορισμό των εντάσεων.

Οι εντάσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές που, όπως προαναφέρθηκε, έλαβαν σημαντική έκταση στις αρχές Μαΐου του 2010, διατάραξαν την ομαλή λειτουργία του μηχανισμού μετάδοσης των επιδράσεων της νομισματικής πολιτικής. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έκρινε ότι η εξέλιξη αυτή ήταν δυνατόν να δυσχεράνει την αποτελεσματική άσκηση νομισματικής πολιτικής προσανατολισμένης προς την επίτευξη της σταθερότητας των τιμών μεσοπρόθεσμα. Κατά συνέπεια, στις 9 Μαΐου 2010, επανέφερε ορισμένα μη συμβατικά μέτρα νομισματικής πολιτικής [13] και επιπλέον θέσπισε σε προσωρινή βάση ένα πρόγραμμα για την ομαλοποίηση των αγορών τίτλων, το «Πρόγραμμα για τις Αγορές Τίτλων». Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, το ευρωσύστημα πραγματοποίησε παρεμβάσεις με σκοπό την απόκτηση κρατικών ομολόγων και ιδιωτικών χρεογράφων εκφρασμένων σε ευρώ [14]. Το Πρόγραμμα για τις Αγορές Τίτλων αποσκοπεί στην εξασφάλιση επαρκούς βάθους και την ενίσχυση της ρευστότητας σε εκείνες τις αγορές τίτλων οι οποίες παρουσιάζουν δυσλειτουργίες. Μέχρι το τέλος της πρώτης εβδομάδας του Οκτωβρίου 2010, το ευρωσύστημα είχε προβεί σε αγορές τίτλων συνολικής αξίας 63,3 δις ευρώ [15].

Η αύξηση της συνολικής ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος την οποία συνεπάγεται η απόκτηση χρεογράφων εκ μέρους του Ευρωσυστήματος εξουδετερώνεται μέσω άλλων έκτακτων πράξεων ανοικτής αγοράς. Αυτές συντελούν στην απορρόφηση της ρευστότητας η οποία δημιουργήθηκε από τις προηγηθείσες αγορές χρεογράφων, ώστε η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής να παραμένει αμετάβλητη. Πράγματι, κάθε εβδομάδα το ευρωσύστημα διενεργεί ταχεία δημοπρασία (Quick Tender) ανταγωνιστικού επιτοκίου, με ανώτατο επιτόκιο 1%, για τη συγκέντρωση καταθέσεων, διάρκειας μίας εβδομάδας, από τα πιστωτικά ιδρύματα.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες πράξεις ανοικτής αγοράς, οι αγορές καλυμμένων ομολογιών ολοκληρώθηκαν τον Ιούνιο του 2010.

Το ευρωσύστημα θα συνεχίσει να διακρατεί στο χαρτοφυλάκιό του μέχρι τη λήξη τους τις καλυμμένες ομολογίες που απέκτησε.

Αρχικά, τον Δεκέμβριο του 2009, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είχε ανακοινώσει ότι το 2010 θα διεξαγόταν μόνο μία τελευταία πράξη εξάμηνης διάρκειας, στις 31 Μαρτίου. Ωστόσο, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των εντάσεων που προαναφέρθηκαν, στις 12 Μαΐου 2010 διενεργήθηκε μία ακόμη πράξη εξάμηνης διάρκειας. Μέσω αυτών των πράξεων τα πιστωτικά ιδρύματα άντλησαν ρευστότητα χωρίς ποσοτικό περιορισμό [16], ενώ το επιτόκιο με το οποίο θα επιβαρυνθούν θα υπολογιστεί εκ των υστέρων με ειδικό τρόπο [17].

Όσον αφορά τις πράξεις διάρκειας τριών μηνών, όπως είχε καθοριστεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ τον Δεκέμβριο του 2009, το πρώτο τρίμηνο του 2010 οι πράξεις αυτές εξακολούθησαν να διεξάγονται μέσω δημοπρασιών με σταθερό επιτόκιο και χωρίς ποσοτικό περιορισμό. Όμως, τον Μάρτιο του 2010 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε οι εν λόγω πράξεις να διενεργούνται, από τις 28 Απριλίου 2010 και εξής, μέσω δημοπρασιών ανταγωνιστικού επιτοκίου, δηλαδή με τη διαδικασία που εφαρμοζόταν και πριν από τον Οκτώβριο του 2008. Πράγματι, η διαδικασία αυτή ακολουθήθηκε σε σχέση με την πράξη τρίμηνης διάρκειας που διεξήχθη στα τέλη Απριλίου του 2010.

Ωστόσο, στις 9 Μαΐου και 10 Ιουνίου 2010 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των πρόσφατων εντάσεων, αποφάσισε οι πράξεις τρίμηνης διάρκειας στα τέλη των μηνών Μαΐου–Σεπτεμβρίου 2010 να διενεργηθούν μέσω δημοπρασιών σταθερού επιτοκίου χωρίς ποσοτικό περιορισμό στη χορήγηση χρηματοδότησης προς τα πιστωτικά ιδρύματα. Πιο πρόσφατα, στις 2 Σεπτεμβρίου 2010, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε να χορηγηθεί ρευστότητα χωρίς ποσοτικό περιορισμό και μέσω των πράξεων τρίμηνης διάρκειας οι οποίες θα πραγματοποιηθούν στα τέλη των μηνών Οκτωβρίου–Δεκεμβρίου 2010, με επιτόκιο όμως το οποίο θα υπολογιστεί με ειδικό τρόπο, ανάλογο με εκείνον που εφαρμόστηκε στην περίπτωση των πράξεων εξάμηνης διάρκειας, όπως εκτέθηκε παραπάνω.

Τέλος, όσον αφορά τις πράξεις πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης με διάρκεια

μία περίοδο τήρησης (δηλαδή περίπου τριάντα ημέρες) [18] και τις πράξεις κύριας αναχρηματοδότησης (διάρκειας μίας εβδομάδας), το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είχε αποφασίσει τον Δεκέμβριο του 2009 να εξακολουθήσουν να διεξάγονται μέσω της διαδικασίας των δημοπρασιών με σταθερό επιτόκιο και χωρίς ποσοτικό περιορισμό στη χορήγηση της ρευστότητας για όσο χρόνο κρίνεται αναγκαίο και τουλάχιστον μέχρι τις 13 Απριλίου 2010.

Τον Μάρτιο του 2010, η προθεσμία αυτή παρατάθηκε μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 2010. Τον Σεπτέμβριο του 2010 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έδωσε νέα παράταση στη διεξαγωγή των πράξεων με διάρκεια μία περίοδο τήρησης και των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης μέσω της εν λόγω διαδικασίας, τουλάχιστον μέχρι τις 18 Ιανουαρίου 2011.

Τον Απρίλιο, τον Μάιο και τον Ιούλιο του 2010, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έλαβε σημαντικές αποφάσεις σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία τα πιστωτικά ιδρύματα δικαιούνται να προσφέρουν ως εξασφαλίσεις έναντι της χρηματοδότησης που αντλούν από το ευρωσύστημα.

Ορισμένες κατηγορίες χρεογράφων είχαν περιληφθεί στις αποδεκτές εξασφαλίσεις για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 2008 [19]. Αυτό ήταν ένα μέτρο που συνέβαλε στη διεύρυνση του συνόλου των αποδεκτών εξασφαλίσεων με στόχο να διευκολυνθεί η αντιμετώπιση της τότε έξαρσης της χρηματοπιστωτικής αναταραχής. Τον Απρίλιο του 2010 αποφασίστηκε ότι η ισχύς αυτού του μέτρου θα λήξει στο τέλος του 2010.

Άλλο μέτρο μέσω του οποίου διευρύνθηκε το σύνολο των αποδεκτών εξασφαλίσεων ήταν η μείωση, από τον Οκτώβριο του 2008, της ελάχιστης πιστωτικής διαβάθμισης η οποία απαιτείται από ένα στοιχείο προκειμένου να γίνεται αποδεκτό ως εξασφάλιση από το ευρωσύστημα. Συγκεκριμένα, η ελάχιστη επιτρεπτή πιστωτική διαβάθμιση είχε μειωθεί από Α- σε ΒΒΒ-, με βάση την κλίμακα που χρησιμοποιείται από τους οίκους Fitch και Standard & Poor’s ή ισοδύναμα Βaa3 με βάση την κλίμακα που χρησιμοποιείται από τον οίκο Moody’s.

Τον Απρίλιο του 2010 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε ότι η μείωση αυτή θα εξακολουθήσει να ισχύει και μετά το τέλος του 2010. Επιπλέον, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε (Μάιος 2010) ότι η ελάχιστη πιστωτική διαβάθμιση δεν θα εφαρμόζεται στην περίπτωση που τα πιστωτικά ιδρύματα προσφέρουν ως εξασφαλίσεις τα εμπορεύσιμα χρεόγραφα τα οποία έχουν εκδοθεί από το Ελληνικό Δημόσιο ή εμπορεύσιμα χρεόγραφα τα οποία καλύπτονται από εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Το ευρωσύστημα θα χορηγεί χρηματοδότηση έναντι των εν λόγω τίτλων ανεξάρτητα από τις πιστωτικές διαβαθμίσεις τις οποίες τυχόν τους αποδώσουν οι οίκοι πιστωτικής αξιολόγησης. Για τη λήψη αυτής της απόφασης συνεκτιμήθηκε η αξιολόγηση ως κατάλληλου του προγράμματος οικονομικής και χρηματοπιστωτικής προσαρμογής της ελληνικής οικονομίας από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, και η αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης να εφαρμόσει το πρόγραμμα αυτό απαρέγκλιτα.

Νωρίτερα, τον Απρίλιο του 2010, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είχε ανακοινώσει ότι πρόκειται να προσδιοριστεί ειδική κλίμακα περικοπών αποτίμησης για τις εξασφαλίσεις με πιστωτική διαβάθμιση μεταξύ ΒΒΒ+ και ΒΒΒ-, εκτός των κρατικών ομολόγων [20].

Η ειδική κλίμακα εξειδικεύθηκε λεπτομερώς τον Ιούλιο του 2010 και θα ισχύσει από 1ης Ιανουαρίου 2011. Βάσει αυτής, το ποσοστό περικοπής κυμαίνεται ανάλογα με την εναπομένουσα διάρκεια και το βαθμό ρευστότητας του στοιχείου. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2011, προκειμένου να υπολογιστούν τα ποσοστά περικοπής στα στοιχεία με πιστωτική διαβάθμιση μεταξύ ΒΒΒ+ και ΒΒΒ-, τα ποσοστά περικοπής τα οποία προκύπτουν από τα λοιπά –εκτός πιστωτικής διαβάθμισης– χαρακτηριστικά των στοιχείων (το βαθμό ρευστότητας, την εναπομένουσα διάρκεια, τον τύπο του τοκομεριδίου [21] κ.λπ.) με βάση την ισχύουσα κλίμακα (για στοιχεία με διαβάθμιση μεταξύ ΑΑΑ και Α-) προσαυξάνονται με 5%. Για κρατικούς τίτλους ή χρεόγραφα που έχουν εκδοθεί από κεντρικές τράπεζες με πιστωτική διαβάθμιση μεταξύ ΒΒΒ+ και ΒΒΒ-, το ποσοστό περικοπής θα υπολογίζεται και μετά την 1η Ιανουαρίου 2011 με πρόσθεση ποσοστού 5% στο ποσοστό περικοπής που προκύπτει από την ισχύουσα κλίμακα για αντίστοιχα στοιχεία με πιστωτική διαβάθμιση μεταξύ ΑΑΑ και Α-.

Το πρώτο τρίμηνο του 2010 συνεχίστηκε η αποκλιμάκωση του επιτοκίου Euribor τριών μηνών, το οποίο είναι αντιπροσωπευτικό των επιτοκίων στα διατραπεζικά δάνεια στη ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, τον Απρίλιο του 2010 το επιτόκιο αυτό άρχισε να εμφανίζει αύξηση η οποία συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές Αυγούστου 2010.

Το δίμηνο Αυγούστου–Σεπτεμβρίου 2010 το επιτόκιο Euribor τριών μηνών παρουσίασε ελαφρά κάμψη. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου μέχρι και την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου του 2010 το Euribor τριών μηνών σημείωσε εκ νέου αύξηση. Το εν λόγω επιτόκιο εξακολουθεί να βρίσκεται σε ιστορικώς χαμηλά επίπεδα [22] και να υπολείπεται του αναμενόμενου πληθωρισμού. Στις αρχές Μαΐου 2010, αύξηση άρχισε να εμφανίζει και η διαφορά (spread) μεταξύ του επιτοκίου Euribor και του σταθερού επιτοκίου στις συμφωνίες ανταλλαγής (διάρκειας τριών μηνών) του επιτοκίου μίας ημέρας (Οvernight Ιndex Swaps) [23]. Η αύξηση αυτή συνεχίστηκε με έντονες διακυμάνσεις μέχρι και τα τέλη Αυγούστου. Τον Σεπτέμβριο του 2010 η διαφορά ακολούθησε πτωτική πορεία, αυξήθηκε όμως πάλι την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου.

Η εξέλιξη της εν λόγω διαφοράς (ιδίως το τετράμηνο Μαΐου–Αυγούστου 2010) υποδηλώνει εκτιμήσεις, εκ μέρους των πιστωτικών ιδρυμάτων τα οποία συναλλάσσονται στη διατραπεζική αγορά, ότι έχει αυξηθεί κάπως ο κίνδυνος τον οποίο ενέχουν οι τοποθετήσεις στη διατραπεζική αγορά, μάλλον λόγω αύξησης του κινδύνου αντισυμβαλλομένου [24].

Είναι πιθανόν οι εκτιμήσεις αυτές να συνδέονται με τις προαναφερθείσες ανησυχίες σχετικά με τη δημοσιονομική κατάσταση σε ορισμένα κράτη-μέλη. Στην αύξηση του επιτοκίου Euribor συνετέλεσε και ο περιορισμός του πλεονάσματος ρευστότητας στη διατραπεζική αγορά από τα τέλη Ιουνίου του 2010.

Η απότομη άνοδος του επιτοκίου αυτού από τα τέλη Σεπτεμβρίου μέχρι και τις αρχές Οκτωβρίου του 2010 σχετίζεται κυρίως με την ταυτόχρονη λήξη τριών πράξεων πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης στις 30 Σεπτεμβρίου 2010, η οποία συνέβαλε σε περαιτέρω μείωση του πλεονάσματος ρευστότητας.

Την περίοδο Ιανουαρίου–Ιουνίου 2010 σημειώθηκε προοδευτική αύξηση της άντλησης ρευστότητας εκ μέρους των πιστωτικών ιδρυμάτων κυρίως μέσω των πράξεων ανοικτής αγοράς του Ευρωσυστήματος, η οποία ήταν ιδιαίτερα έντονη από τα τέλη Απριλίου μέχρι τα τέλη Ιουνίου. Ειδικότερα, η άντληση ρευστότητας μέσω των πράξεων κύριας και πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος αυξήθηκε από περίπου 749 δις ευρώ στα τέλη Δεκεμβρίου του 2009 (8,4% του ΑΕΠ το 2009) σε περίπου 870 δις ευρώ στις 25 Ιουνίου 2010 (9,6% του προβλεπόμενου ΑΕΠ για το 2010 – η άντληση ρευστότητας εμφανίζεται σημαντικά μειωμένη, ως άμεση συνέπεια της λήξης της πρώτης πράξης με ετήσια διάρκεια [25].

Μέχρι το τέλος της πρώτης εβδομάδας του Οκτωβρίου η άντληση ρευστότητας από τα πιστωτικά ιδρύματα μέσω πράξεων κύριας και πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης είχε μειωθεί σε περίπου 514 δις ευρώ (5,6% του προβλεπόμενου ΑΕΠ για το 2010).

Η αύξηση της άντλησης ρευστότητας από το ευρωσύστημα το πρώτο εξάμηνο του 2010 υποδηλώνει δυσχέρειες στην ανακατανομή των ρευστών διαθεσίμων, από τα πιστωτικά ιδρύματα με πλεονάσματα ρευστότητας προς τα πιστωτικά ιδρύματα με ελλείμματα ρευστότητας, μέσω της διατραπεζικής αγοράς.

Ιδίως στις χώρες για τη διατηρησιμότητα της δημοσιονομικής κατάστασης των οποίων υπήρχαν αμφιβολίες στις αγορές, τα πιστωτικά ιδρύματα με ανάγκες για ρευστότητα φαίνεται ότι δυσκολεύονταν να προσελκύσουν διατραπεζικές καταθέσεις. Κατά συνέπεια, αναγκάστηκαν να προσφύγουν στο ευρωσύστημα για να αντλήσουν τους απαιτούμενους πόρους.

Αντίστοιχα, ανοδικά κινήθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010 και το υπόλοιπο των καταθέσεων των πιστωτικών ιδρυμάτων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων του ευρωσυστήματος [26]. Η εξέλιξη αυτή είναι πιθανόν να αντικατοπτρίζει την τάση πολλών πιστωτικών ιδρυμάτων να αποφεύγουν τις τοποθετήσεις στη διατραπεζική αγορά, μάλλον επειδή εκτιμούν ότι ενέχουν σχετικά υψηλό κίνδυνο, και να προτιμούν αντίθετα να καταθέτουν τυχόν πλεονάσματα ρευστών διαθεσίμων στο πλαίσιο της αντίστοιχης πάγιας διευκόλυνσης του ευρωσυστήματος. Στα τέλη Ιουνίου του 2010 το υπόλοιπο των καταθέσεων στην πάγια διευκόλυνση άρχισε να μειώνεται, λόγω του περιορισμού του πλεονάσματος ρευστότητας μετά την προαναφερθείσα λήξη της πρώτης πράξης με ετήσια διάρκεια.

Το δημόσιο χρέος

Το δημόσιο χρέος των αναπτυγμένων χωρών σταθμισμένο σε σχέση με το ΑΕΠ, ως ποσοστό % του ΑΕΠ ανήλθε από λιγότερο του 80% το 2006 στο 95% το 2009, με προοπτική να υπερβεί το 100% το 2010 και να προσεγγίσει το 133% το 2020 [27]. Σήμερα βρίσκεται σε υψηλότερα επίπεδα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Αντιθέτως, το δημόσιο χρέος των αναπτυσσομένων αγορών ανήλθε το 2009 στο 44% του ΑΕΠ από 35% το 2006 με προοπτική να μειωθεί το 2020 στο 39%. Σήμερα βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Επίσης, το δημόσιο χρέος στις χώρες της ζώνης του ευρώ, υπολογίζεται ότι αυξήθηκε κατά περίπου 9 εκατοστιαίες μονάδες το 2009, σε 78,2% του ΑΕΠ, και προβλέπεται να αυξηθεί περαιτέρω το 2010 σε 84% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής, περισσότερο από το μισό της αύξησης του ελλείμματος στη ζώνη του ευρώ το 2009 οφείλεται στην επίδραση του οικονομικού κύκλου, μέσω της λειτουργίας των αυτόματων δημοσιονομικών σταθεροποιητών.

Η αύξηση του δημόσιου χρέους στην παρούσα συγκυρία οφείλεται σε δύο βασικά λόγους: πρώτον, στη διάσωση του χρηματοπιστωτικού τομέα πρωτίστως, αλλά και άλλων συγκεκριμένων επιχειρηματικών τομέων των χωρών της αναπτυγμένης δύσης· και δεύτερον, στην ύφεση που δημιουργήθηκε λόγω της κρίσης, η οποία μειώνει δραστικά τα δημόσια έσοδα αυξάνοντας τα ελλείμματα και τα χρέη.

Εδώ θα πρέπει να υπογραμμισθεί εκ νέου ότι τα δημοσιονομικά συστήματα που βασίστηκαν στις νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις (δραστική ελάφρυνση της φορολογικής επιβάρυνσης των επιχειρήσεων [28] και των κερδών και αντιθέτως λιτότητα στις μισθολογικές απολαβές και τις κοινωνικές δαπάνες) αποδείχθηκαν παντελώς ανίκανα όχι μόνο να αντιμετωπίσουν την κρίση αλλά φέρουν σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη αυτής της κατάληξης. Η προσπάθεια διατήρησής τους επιδεινώνει περαιτέρω την κρίση. Η αύξηση του δημόσιου χρέους και των δημόσιων ελλειμμάτων λόγω του μηχανισμού αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας που έχει στηθεί, αλλά και του τρόπου χρηματοδότησης του δημόσιου χρέους αυξάνει το κόστος αναχρηματοδότησης (αύξηση επιτοκίων δανεισμού λόγω αύξησης του κινδύνου κ.τ.λ). Ενώ φαίνεται ότι αναδεικνύεται μέσω της κρίσης χρέους των αναπτυγμένων χωρών της Δύσης ο μεταξύ τους ανταγωνισμός ως προς την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος και των επιπτώσεων που αυτό έχει στις επιμέρους οικονομίες, στην πραγματικότητα παρουσιάζεται η σαφής ιεράρχηση του καπιταλισμού της Δύσης σε ένα συγκροτημένο καθεστώς υπό την ηγεμονία των ΗΠΑ. Στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της καπιταλιστικής Δύσης, που τοποθετούνται δηλαδή στην περιφέρειά της, τα προβλήματα εμφανίζονται με μεγαλύτερη σφοδρότητα λόγω του ιδιαίτερου τρόπου αναπαραγωγής του κεφαλαίου, δηλαδή λόγω των ιδιαίτερων δομικών προβλημάτων που ιστορικά ενυπάρχουν στη λειτουργία τους, γεγονός που οξύνει στο έπακρο τις κοινωνικές αντιθέσεις. Η διαμορφούμενη κατάσταση ζητά επειγόντως διέξοδο. Αυτή στην πρώτη φάση δεν μπορεί να είναι άλλη από την επιχείρηση διάσωσης των χωρών εκείνων που παρουσιάζουν κρίση χρέους. Αυτό φάνηκε με τις αποφάσεις του Συμβουλίου των Αρχηγών των χωρών της ευρωζώνης τις 25 Μαρτίου 2010 και με όλες τις αποφάσεις και τα γεγονότα που επακολούθησαν. Βεβαίως η απόφαση αυτή αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα που δύσκολα επιδέχεται λύσεως.

Διάγραμμα 3

diagramma3

Διάγραμμα 4

diagramma4

Διάγραμμα 5

diagramma5

Στο διάγραμμα 5 παρουσιάζονται οι πληρωμές τόκων των διαφόρων χωρών την περίοδο 1996–2008 (μ.ο. περιόδου): ως % του ΑΕΠ η Ελλάδα καταβάλλει λίγο περισσότερο του 5%, ενώ ως % των Εσόδων του Κρατικού Προϋπολογισμού περίπου το 15%. Τα ποσοστά αυτά είναι τα υψηλότερα μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών. Ακολουθεί η Ιταλία, το Βέλγιο και η Πορτογαλία. Μεταξύ των αναπτυσσομένων χωρών τα πρωτεία κατέχει η Τουρκία με 10% επί του ΑΕΠ και περίπου 43% των κρατικών εσόδων. Η Ουγγαρία η οποία έχει προσφύγει στο ΔΝΤ παρουσιάζει χαμηλότερα ποσοστά από την Ελλάδα.

Εξωτερικό Ισοζύγιο

Οι παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες, αφού υποχώρησαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας ύφεσης, το 2010 αναμένεται να σταθεροποιηθούν. Προβλέπεται ότι θα αυξηθούν ελαφρά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ (στο 3,4% το 2010 από 3% το 2009) και το πλεόνασμα της Ιαπωνίας (στο 2,8% από 2,5%), ενώ θα υποχωρήσουν το πλεόνασμα της Κίνας (στο 5,4% το 2010 από 6,4% το 2009) και το έλλειμμα της ζώνης του ευρώ (στο 0,1% από 0,6%).

Στον πίνακα 15 εμφανίζονται τα στοιχεία του Ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών των χωρών της ευρωζώνης.

Πίνακας 15
Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών (% του ΑΕΠ) +/- πλεόνασμα/έλλειμμα.

pinakas15


Οι εξελίξεις με την εφαρμογή του Μνημονίου

Στον πίνακα 16 εμφανίζονται τα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη για την περίοδο 2009–2014, σύμφωνα με τις προβλέψεις που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο που έχει υπογράψει η ελληνική κυβέρνηση με ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ.

Πίνακας 16
Βασικά δημοσιονομικά μεγέθη (2009-2014)

pinakas16

Πηγή: ΙΟΒΕ, Ελληνική Οικονομία 2/2010.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του πίνακα 16, γίνεται αντιληπτό ότι αυτή η επώδυνη, αλλά πραγματικά «εντυπωσιακά δημοσιονομική προσπάθεια» μόλις που επαρκεί για να σταθεροποιήσει τον λόγο του ΔΧ σε επίπεδο κοντά στο 150% του ΑΕΠ. Με βάση το βασικό σενάριο του ΔΝΤ, το δημόσιο χρέος θα πλησιάσει στο 150% του ΑΕΠ το 2012 και το 2013, για να αποκλιμακωθεί στη συνέχεια στο 120% το 2020.

Οι βασικές παραδοχές αυτού του σεναρίου είναι:

• Ότι ο ανώτατος πραγματικός ρυθμός μεγέθυνσης θα φτάσει το 2,7% (από το 2015 και μετά, βλ. πίνακα 20).

• Ο πληθωρισμός (μεταβολή του αποπληθωριστή του ΑΕΠ) δεν προβλέπεται να ξεπεράσει το 1,5%.

• Μέχρι το 2013 το ΔΧ επιβαρύνεται με περίπου 8% από αναλήψεις χρεών.

• Το πρωτογενές πλεόνασμα που απαιτείται υπολογίζεται στον πίνακα 1. Αυτό θα πρέπει από το 2014 και μετά να αγγίζει το 6%.

Ο προβλεπόμενος πληθωρισμός από το Μνημόνιο και οι πραγματικές εξελίξεις

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μνημονίου, ο πληθωρισμός (μεταβολή του αποπληθωριστή του ΑΕΠ) δεν προβλέπεται να ξεπεράσει το 1,5%. Ήδη έχει γίνει αναθεώρηση της πρόβλεψης και πλέον υποστηρίζεται ότι ο μέσος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 4,75%. Με βάση τα στοιχεία ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (Εν. ΔΤΚ) αυξήθηκε τον Αύγουστο εφέτος κατά 5,6%, έναντι αύξησης 5,5% τον Ιούλιο εφέτος και 1% που σημειώθηκε τον Αύγουστο 2009. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), η αύξηση κατά 5,5% τον Αύγουστο εφέτος οφείλεται σε ανατιμήσεις στο σύνολο σχεδόν των προϊόντων και υπηρεσιών, με τις υψηλότερες να σημειώνονται στο αλκοόλ και στα ποτά (19,3%, λόγω κυρίως της αύξησης των ΕΦΚ), στις μεταφορές (16,6%, λόγω κυρίως βενζίνης και διοδίων), στη στέγαση (8,1%, λόγω κυρίως τιμολογίων ΔΕΗ) και στις επικοινωνίες (4,2%, λόγω της αύξησης του φόρου στα τιμολόγια της κινητής τηλεφωνίας). Σε όλους σχεδόν τους άλλους τομείς ο πληθωρισμός είναι ιδιαίτερα χαμηλός αποκαλύπτοντας έτσι ένα διπλό πρόσωπο για την πορεία του τιμαρίθμου στην οικονομία [29].

Η μελέτη του Υπουργείου Οικονομίας, Ναυτιλίας και Ανταγωνιστικότητας [30] έχει δείξει ότι ο βασικός λόγος της «έκπληξης του πληθωρισμού» είναι η συστηματική αύξηση των πάσης φύσεως φορολογικών επιβαρύνσεων. Συγκεκριμένα στα συμπεράσματα της μελέτης αναφέρονται ότι οι νέοι φόροι βρίσκονται πίσω από τον υψηλό τιμάριθμο:

• Σύμφωνα με τον Εν. ΔΣΚ, η ετήσια μεταβολή του πληθωρισμού έχει αυξητική τάση, από 2,32% μεταξύ Ιανουάριου 2009–2010, σε 5,19% τον Ιούνιο και σε 5,50% τον Αύγουστο 2009–2010.

• Σε επίπεδο μηνιαίων μεταβολών του πληθωρισμού το Α΄ εξάμηνο του 2010, παρατηρείται μια ταχύτατη μεταστροφή από τα αρνητικά επίπεδα μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2010, σε υψηλά επίπεδα από τον Μάρτιο μέχρι και τον Μάιο 2010 (3,06 τον Μάρτιο 2010, 1,24 τον Απρίλιο 2010 και 0,77 τον Μάιο 2010). Παρόλα αυτά, τον Ιούνιο διακρίνεται μια αποκλιμάκωση σε σχέση με τον Μάιο 2010 (-0,17).

• Από τη σύγκριση του Εν. ΔΣΚ και του Εν. ΔΣΚ με σταθερούς φόρους, προκύπτει ότι η ετήσια μεταβολή του πληθωρισμού εξαιτίας της φορολογικής επιβάρυνσης αυξάνεται σημαντικά. Η επίδραση των φόρων από 0,39 σε σύνολο 2,32 τον Ιανουάριο 2010 (16,6%), έχει αγγίξει το 4 σε σύνολο 5,19 (77,1%).

• Σε επίπεδο μηνιαίων μεταβολών του πληθωρισμού η επίδραση της φορολογικής επιβάρυνσης είναι αυξητική σε όλη τη διάρκεια του 5μηνου Φεβρουαρίου–Ιουνίου 2010. Οι έντονες αυξητικές τάσεις συνδυάζονται χρονικά με την υιοθέτηση νέων φορολογικών μέτρων (αυξήσεις ΦΠΑ, ΕΦΚ κ.ά.). Η ποσοστιαία συμβολή των φόρων κυμάνθηκε τη δεδομένη χρονική στιγμή, από 47%, μέχρι και 83,1%.

Επιπλέον, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα εξακολουθήσει να είναι υψηλότερος από αυτόν της ΖτΕ και στα επόμενα έτη, δεδομένου ότι θα συνεχισθεί η αύξηση των τιμών των υπηρεσιών που προσφέρει το κράτος (αύξηση του βαθμού ανακτήσεως του κόστους αυτών των υπηρεσιών) στο πλαίσιο της προσπάθειας για δημοσιονομική προσαρμογή [31]. Έτσι αναμένονται για τη συνέχεια του 2010 αλλά και για το 2011 αυξήσεις στις τιμές των υπηρεσιών ενέργειας, ύδρευσης, μεταφορών (εισιτήρια), δημοτικών τελών κ.α. Γεγονός που θα δώσει σίγουρα νέα αύξηση στον πληθωρισμό. Αν ακόμη λάβουμε υπ’ όψιν μας την αβεβαιότητα που επικρατεί σχετικά με τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και των σιτηρών αλλά και την ισοτιμία του ευρώ προς το δολάριο. Μια αύξηση των δύο πρώτων και μια διολίσθηση του ευρώ μπορεί επίσης να δημιουργήσει νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Ποιες είναι όμως οι συνέπειες από την ύπαρξη του πληθωρισμού και τη δημιουργία στην οικονομία συνθηκών στασιμοπληθωρισμού, σε σχέση με τους στόχους πάντοτε του Μνημονίου:

Καταρχήν η μείωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων. Η αύξηση του πληθωρισμού στο 5,5% τον μήνα Αύγουστο έναντι 1,6% στην ευρωζώνη, δημιουργεί περαιτέρω αύξηση του ελληνικού ευρώ (της σταθμισμένης πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας) έναντι των υπολοίπων χωρών που αποτελούν τους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, με αποτέλεσμα ένας από τους βασικούς στόχους του Μνημονίου, η αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων μέσω της εσωτερικής υποτίμησης, να καθίσταται έωλος. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία στη συνολική προστιθέμενη αξία της ελληνικής οικονομίας τα διεθνώς μη εμπορεύσιμα προϊόντα αποτελούν τουλάχιστον το 35% (30% ο Δημόσιος τομέας και 5% ο κατασκευαστικός τομέας). Στο συγκεκριμένο ποσοστό δεν συμπεριλαμβάνεται το μεγαλύτερο μέρος των υπηρεσιών που προσφέρονται σε επίπεδο «λιανικού εμπορίου».

Επίσης, ο κύριος εξαγωγικός τομέας της ελληνικής οικονομίας είναι ο τομέας των υπηρεσιών ο οποίος παράγει το 78% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας (ο βιομηχανικός τομέας το 12% και ο αγροτικός τομέας το 3,6%). Συγκεκριμένα οι υπηρεσίες συμμετέχουν κατά 65% στις ελληνικές εξαγωγές, η μεταποίηση κατά 26% και ο αγροτικός τομέας κατά 9%. Επίσης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι περισσότερο από το 50% των ελληνικών εξαγωγών κατευθύνεται σε χώρες εκτός ευρωζώνης [32] (58% των αγαθών και 50% των υπηρεσιών).

Από τα παραπάνω συνάγονται τα ακόλουθα:

α) Ο ανοδικός ρυθμός του πληθωρισμού δημιουργεί τεράστια προβλήματα στα προϊόντα του τομέα των υπηρεσιών δεδομένου ότι αυτά καταναλώνονται εντός της χώρας και επομένως η ανταγωνιστικότητά τους περιγράφεται σωστότερα μέσω της εξέλιξης των σχετικών τιμών και όχι μέσω του σχετικού Μοναδιαίου Κόστους Εργασίας. Επομένως, η άνοδος του πληθωρισμού ευθέως προκαλεί μείωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων όσον αφορά τα προϊόντα του τομέα των υπηρεσιών. Παράλληλα, το υπερτιμημένο ελληνικό ευρώ σε σχέση με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά ευρώ επίσης προκαλεί μείωση της ανταγωνιστικότητας για τους υπόλοιπους τομείς των οποίων η δραστηριότητα πραγματοποιείται εντός της ευρωζώνης. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος άλλωστε που η ελληνική οικονομία έχει γίνει περισσότερο «κλειστή» από την ημερομηνία ένταξης στην ευρωζώνη.

β) Η μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού σε συνάρτηση με τη μεγάλη πτώση του πραγματικού ΑΕΠ, προκαλούν την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ.

Ήδη σημειώνεται: πρώτον, πτώση του πραγματικού ΑΕΠ κατά -3,7% στο Β΄ τρίμηνο του 2010· δεύτερον, ρυθμό πληθωρισμού Αυγούστου 5,6% και επομένως κατά προσέγγιση· και τρίτον, αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ κατά 1,6%. Σύμφωνα με τις προβλέψεις στο τέλος του 2010 η πτώση του ΑΕΠ θα κυμανθεί στο 4% ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να κυμανθεί περίπου στο 5% – επομένως θα υπάρξει άνοδος του Ονομαστικού ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ευνοϊκότερη εξέλιξη για το λόγο ΔΧ/ΑΕΠ.

Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, η βασικότερη υπόθεση που οδηγεί στις συγκεκριμένες εκτιμήσεις του ΧτΓΚ ως ποσοστό του ΑΕΠ (σύμφωνα με το Μνημόνιο) είναι η υπόθεση ότι το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδας, που σημείωσε μέση ετήσια αύξηση 6,3% στην 15ετή περίοδο 1995–2009, τώρα θα αρχίσει να σημειώνει μεγάλη πτώση ή να έχει συνεχή πτωτική πορεία.

Έτσι, σύμφωνα με τον Economist, το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδος το 2014 θα είναι κατά 5% χαμηλότερο από το επίπεδό του το 2009. Σύμφωνα με την S&P’s το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδος το 2017 δεν θα υπερβαίνει ακόμη το επίπεδο στο οποίο ευρισκόταν το 2008. Σύμφωνα με την ΣΔΠ&Μ το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδος το 2013 θα είναι ακόμη χαμηλότερο από το επίπεδο στο οποίο ευρισκόταν το 2009. Λαμβάνοντας την εκτίμηση για την εξέλιξη του ΧτΓΚ όπως ακριβώς εκτιμάται στην ΣΔΠ&Μ, αλλά με μία λιγότερο απαισιόδοξη υπόθεση όσον αφορά την εξέλιξη του ονομαστικού ΑΕΠ της χώρας στα επόμενα έτη, μπορεί να γίνει η εκτίμηση ότι το ΧτΓΚ ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν υπερβαίνει το 137% το 2012 (βλ. πίνακα 18).

Με την ίδια λογική γίνονται και οι εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ (βλ. πίνακας 17). Συμπερασματικά μπορεί να ειπωθεί ότι αναμένεται η μη-πτώση του ονομαστικού ΑΕΠ, λόγω πληθωρισμού, γεγονός ευνοϊκό για την εξέλιξη του λόγου ΔΧ/ΑΕΠ, αλλά «μυρίων κακών φέροντα».

Πίνακας 17
Μακροχρόνιες προβολές δημόσιου χρέους (2010–2020)

pinakas17

Πηγή: ΙΟΒΕ, Ελληνική Οικονομία 2/2010.

Πίνακας 18
Μακροχρόνιες προβολές δημόσιου χρέους

pinakas18

Το απαιτούμενο πρωτογενές αποτέλεσμα

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μνημονίου, το απαιτούμενο πρωτογενές αποτέλεσμα για την αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους πρέπει από το 2014 να αγγίξει το 6% και να διατηρηθεί σε αυτό το ύψος για όσο διάστημα απαιτείται. Δηλαδή, από πρωτογενές έλλειμμα -8,6% το 2009, θα πρέπει το 2014 η ελληνική οικονομία να παρουσιάσει πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 6%. Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται σταδιακή μείωση σχεδόν 14,5%. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι το πρωτογενές έλλειμμα ανήλθε στο -8,5% του ΑΕΠ το 2009, από πρωτογενές έλλειμμα -0,9% του ΑΕΠ το 2007. Το έλλειμμα του 2009 ήταν, προφανώς, μία υπερβολική συγκυριακή εκτροπή και δεν αποτελεί βασικό χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας τουλάχιστον την περίοδο 1994–2007. Στην 14ετή περίοδο 1994–2007 η Ελλάδα είχε μέσο πρωτογενές πλεόνασμα ίσο με το 1,7% του ΑΕΠ. Μάλιστα το εύρος της διακύμανσής του τη συγκεκριμένη περίοδο ήταν από -1,8% έως +3,8%. Αν θεωρήσουμε ότι αυτό αντιπροσωπεύει τη γενικότερη κατάσταση της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, τότε θα μπορούσε αυτό το ύψος να τεθεί ως εφικτός στόχος. Βέβαια και η επάνοδος σε αυτό το ύψος δεν θα ήταν μια εύκολη υπόθεση. Όμως η απαίτηση το πρωτογενές πλεόνασμα να φθάσει στο 6% για σειρά ετών, φαντάζει δύσκολα επιτεύξιμο και εκτός του ιστορικού πλαισίου που έχει καθορισθεί από τη συμμετοχή στην ευρωζώνη και εντός του οποίου έχει κινηθεί η ελληνική οικονομία. Σε απόλυτο μέγεθος το 6% αναλογεί σε σχεδόν 14,5 δις ευρώ κάθε έτος από το 2014 και μετά. Με απλά λόγια, θα χρειασθούν κατά μέσο όρο πρωτογενή πλεονάσματα περί τα 4,4 δις ευρώ/έτος από το 2012 και μετά, ώστε να καταστεί δυνατή η σταθεροποίηση του δημόσιου χρέους στο επίπεδο του 149,7% το 2013.

Για την αποκλιμάκωση του λόγου αυτού σε επίπεδα του 2009 (115%) αυτό προβλέπεται να επιτευχθεί το 2020· τότε η προσπάθεια που χρειάζεται να καταβάλλει η ελληνική κυβέρνηση φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη. Τα απαιτούμενα δημοσιονομικά πλεονάσματα στην περίπτωση αυτή είναι –κατά μέσο όρο– της τάξης του 6,2% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 14,5 δις ευρώ κατ’ έτος!Στον πίνακα 19 παρουσιάζεται, υπό τύπου παραδείγματος, το πρωτογενές πλεόνασμα που χρειάζεται για να συγκρατηθεί το χρέος στο ύψος του 2010 σε συνάρτηση με το επιτόκιο δανεισμού (πρώτη στήλη) αλλά και του ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ (πρώτη γραμμή).Πίνακας 19Το πρωτογενές πλεόνασμα που χρειάζεται για συγκρατηθεί το χρέος στο ύψος του 2010 (133,3% του ΑΕΠ)

pinakas19
Πηγή: ΚΕΠΕ, Οικονομικές εξελίξεις 2010–12.

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη ανάλυση [33] τα συμπεράσματα δεν είναι καθόλου ευνοϊκά για την ελληνική οικονομία:«Τα αποτελέσματα προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία. Για τους περισσότερους συνδυασμούς επιτοκίων και ανάπτυξης, το πρωτογενές πλεόνασμα που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του χρέους στα επίπεδα του 2010 είναι υψηλότερο από εκείνο που έχει πετύχει η Ελλάδα ιστορικά. Στους περισσότερους συνδυασμούς επιτοκίων και ανάπτυξης, η χώρα χρειάζεται να πετύχει πλεονάσματα μεγαλύτερα του 5% για να σταθεροποιηθεί το χρέος σε αυτό το επίπεδο. Για παράδειγμα, η σταθεροποίηση του χρέους σε 133,3% απαιτεί πλεόνασμα 12% του ΑΕΠ όταν το μεσοσταθμικό επιτόκιο δανεισμού είναι 6% και ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης -3%, ενώ απαιτείται πλεόνασμα μόνο 4% του ΑΕΠ όταν ο ρυθμός ανάπτυξης ανέλθει στο 3% με το ίδιο επιτόκιο. Για σενάρια με μικρότερο ρυθμό ανάπτυξης ή/και μεγαλύτερα επιτόκια, το πλεόνασμα που απαιτείται είναι ακόμη μεγαλύτερο. Τα μεγέθη είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Με βάση τα ενδεικτικά συμπεράσματα της ποσοτικής ανάλυσης, το πρωτογενές πλεόνασμα που απαιτείται να προκύψει από την υπέρβαση των φόρων έναντι των δαπανών του δημόσιου τομέα για τα επόμενα χρόνια, ώστε να καταστεί δυνατός ο στόχος της σταθεροποίησης του λόγου χρέος/ΑΕΠ στα επίπεδα του προβλεπόμενου λόγου για το 2010 (δηλαδή, στο 133,3% του ΑΕΠ) είναι της τάξης του 1,3%-2,5% (ανάλογα με το σενάριο αναφοράς). Όμως η μεταβολή του r, στην περίπτωση αυτή, είναι μεγαλύτερη από αυτήν του g.

Από τα παραπάνω, συνάγεται πως, με δεδομένο το επιτόκιο, μια μείωση του ρυθμού μεταβολής του προϊόντος κατά 25%, απαιτεί πιο σφιχτή δημοσιονομική προσαρμογή κατά 36,6%. Ενώ με βάση την υπόθεση, όπου ο ρυθμός μεταβολής της οικονομίας παραμένει σταθερός και το επιτόκιο αυξάνεται κατά 36%, το μέγεθος της δημοσιονομικής προσαρμογής, για να παραμείνει ο λόγος του χρέους προς ΑΕΠ σταθερός, μεγαλώνει δυσανάλογα κατά περίπου 91%!

Με άλλα λόγια, τα r, g ασκούν ασύμμετρη επίδραση στην διαμόρφωση του pb*.Η ανάλυση καταδεικνύει εμφανώς την καθοριστική επίδραση που έχουν οι μεταβολές των r, g στην ένταση της απαιτούμενης δημοσιονομικής προσπάθειας, με εξόχως μεγαλύτερη βαρύτητα στην επίδραση των μεταβολών του επιτοκίου επάνω στην απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή. Έτσι και χωρίς να υποτιμάται η επίδραση της μεταβολής του προϊόντος επάνω στο λόγο χρέους προς ΑΕΠ, γίνεται ξεκάθαρο πως το –εξωγενώς– διαμορφούμενο επίπεδο επιτοκίου διαδραματίζει τον πρωταρχικό ρόλο στη δυναμική εξέλιξη του χρέους/ΑΕΠ.

Η ανάλυση κατέδειξε πως οι απαιτήσεις της δημοσιονομικής προσαρμογής εντείνονται όσο μεγαλύτερη είναι η μεταβλητότητα των επιτοκίων έναντι της μεταβλητότητας του ΑΕΠ (με άλλα λόγια η δημοσιονομική προσαρμογή είναι πιο ευαίσθητη στις μεταβολές του επιτοκίου από ό,τι στις μεταβολές του ρυθμού μεταβολής του προϊόντος)».

Η παρατήρηση αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για διόγκωση του χρέους σε χώρες όπου σειρά παραγόντων (μεταξύ άλλων και η αδυναμία διαχείρισης των υφιστάμενων χρεών και συνεπώς το ενδεχόμενο της μη εξυπηρέτησής τους στο μέλλον), δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα προϋποθέσεων για τη δημιουργία ενός αυξητικού σπιράλ «υψηλών χρεών–υψηλών επιτοκίων» (debt-interest spiral) σε περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας με εξαιρετικά δυσοίωνες προοπτικές για τη διαχρονική σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών.

Το τρέχον επίπεδο του χρέους στη χώρα μας είναι από τα υψηλότερα που καταγράφονται στην Ευρώπη των 27 (μαζί με την Ιταλία 113% και το Βέλγιο 95,7% το 2009).

Η πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση ανέδειξε –δεν δημιούργησε– τις παθογένειες χρόνων ατελέσφορης και αναποτελεσματικής διαχείρισης των δημοσιονομικών μεγεθών, με αποτέλεσμα σήμερα αυτά να έχουν πάρει εξαιρετικά ανησυχητικές διαστάσεις. Όπως υπέδειξε η μελέτη, με βάση τις εκτιμήσεις για την πορεία του χρέους της χώρας, η διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών τίθεται σοβαρά εν αμφιβόλω.

Όπως φαίνεται στον πίνακα 16 αλλά και στο διάγραμμα 6, η δημοσιονομική προσαρμογή αυτή απαιτεί την επαναφορά των πρωτογενών τρεχουσών δαπανών της γενικής κυβερνήσεως στα επίπεδα του 37,3% του ΑΕΠ το 2010 και στο 35,5% του ΑΕΠ το 2012,από 40,8% του ΑΕΠ το 2009 και 34,8% του ΑΕΠ το 2006. Επίσης, απαιτεί αύξηση των τρεχόντων εσόδων της γενικής κυβερνήσεως στο 39,2% του ΑΕΠ το 2010 και στο 41,5% του ΑΕΠ το 2012, από 40,1% του ΑΕΠ το 2000.

Με αυτήν την προσαρμογή τα τρέχοντα έσοδα θα υπολείπονται ακόμη σημαντικά των τρεχόντων εσόδων στην ΕΕ-16 (ΖτΕ) όπου τα έσοδα αυτά διαμορφώνονται στο 44% του ΑΕΠ [34]. Με βάση τους υπολογισμούς του Μνημονίου, προβλέπεται ότι τα έσοδα θα αυξηθούν με τη μεγάλη αύξηση των έμμεσων φόρων και ιδιαιτέρως του ΦΠΑ, τη σημαντική αύξηση των φόρων περιουσίας και του φόρου εισοδήματος, την κατάργηση των φοροαπαλλαγών και την εκτεταμένη διεύρυνση της φορολογικής βάσεως, καθώς και την αύξηση των εισφορών στα Ασφαλιστικά Ταμεία. Επίσης, τα συνολικά έσοδα της γενικής κυβερνήσεως θα αυξηθούν περαιτέρω και από την αύξηση των εισπράξεων από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ-27 στα επόμενα έτη (άνω των 4 δις ευρώ ετησίως, από 2 δις ευρώ το 2009) [35].

Διάγραμμα 6

diagramma6

Όμως βρισκόμαστε πλέον στις αρχές του Σεπτεμβρίου και τα στοιχεία του οκταμήνου Ιανουαρίου–Αυγούστου κάθε άλλο παρά επιβεβαιώνουν τους υπολογισμούς τόσο των επιτελών του Υπουργείου Οικονομικών όσο και των εκπροσώπων της τρόικας. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, τα έσοδα αυξάνουν με ρυθμό μόλις 3,2%. Το μεγάλο πρόβλημα παραμένει ο ΦΠΑ, ο οποίος αυξάνει με ρυθμό μόλις 1,6%, στα 11.545 εκατ. ευρώ, από 11.360 εκατ. ευρώ το αντίστοιχο περσινό χρονικό διάστημα. Κι ενώ στα πετρελαιοειδή ο ΦΠΑ παρουσιάζει θετική πορεία, αυξάνοντας με ρυθμό λίγο πάνω από 32%, και στις λοιπές συναλλαγές 7,9%, η πορεία είναι ακριβώς αντίστροφη στη λιανική, δηλαδή από το κίνημα των αποδείξεων, όπου υπάρχει μείωση 2,7%.

Το διά ταύτα της πορείας αυτής είναι ότι τα έσοδα εμφανίζουν μεγάλη απόκλιση 3,5 δις ευρώ, βάσει της αναθεώρησης των στοιχείων του προϋπολογισμού του Αυγούστου και θεωρείται αβέβαιο αν θα πιάσουν τα 50,5 με 51 δις ευρώ έναντι στόχου 54,46 εκατ. ευρώ. Από την άλλη, οι δαπάνες παρουσιάζουν μακράν καλύτερη πορεία, κοντά στα 53,3 δις ευρώ σε ετήσια βάση.

Τα οικονομικά στοιχεία που έχουν μέχρι στιγμής στο Υπουργείο Οικονομικών δείχνουν πως, αν δεν υπάρξει άμεσα λύση, τότε το έλλειμμα θα μειωθεί στο 9,1–9,2% του ΑΕΠ έναντι στόχου 8,1%. Η απόκλιση μιας μονάδας από το ΑΕΠ θεωρείται απευκταία, καθώς δεν πρόκειται να γίνει αποδεκτή από την τρόικα. Τα περιθώρια απόκλισης μπορεί να φτάσουν μέχρι 0,5% του ΑΕΠ, δηλαδή το έλλειμμα να κλείσει στο 8,7% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει πως η απόκλιση μπορεί να είναι το πολύ μέχρι 1,1 δις ευρώ. Κι αυτό όταν, αρχικά, στο Υπουργείο Οικονομικών μιλούσαν ακόμη και για πλεόνασμα 1,2 δις ευρώ.

Πίνακας 20

pinakas20

Πίνακας 21

pinakas21

Οι εξελίξεις στο ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ: το Μνημόνιο και η πραγματικότητα

Συρρίκνωση σε ποσοστό 3,7% παρουσίασε η ελληνική οικονομία το δεύτερο τρίμηνο του 2010 (σε σταθερές τιμές 2000), σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009, όπως δείχνουν τα στοιχεία που παρουσίασε σήμερα η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Υπουργείου Οικονομικών–Μνημόνιο, η αναμενόμενη μείωση του ΑΕΠ ήταν στο 3,5%.Σε μηνιαία βάση, το ελληνικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 1,8%. Η πτωτική αναθεώρηση του ΑΕΠ στο δεύτερο τρίμηνο, σχετικά με τα προκαταρκτικά στοιχεία, δεν αποτελεί μεγάλη έκπληξη. Η οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει σταθερά σε αρνητικά έδαφος στο δεύτερο εξάμηνο, δεδομένων των δύσκολων χρηματοπιστωτικών συνθηκών στη χώρα και στο πρόγραμμα λιτότητας. Η συρρίκνωση της καταναλωτικής δαπάνης επιβεβαίωσε τις υποψίες ότι οι αντίστοιχες θετικές εκτιμήσεις για το πρώτο τρίμηνο ήταν προσωρινές.

Συγκεκριμένα έχουμε τις ακόλουθες επιμέρους εξελίξεις:

• Οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου μειώθηκαν κατά 18,6% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009. Οι κατοικίες μειώθηκαν κατά 19,3%, ο μηχανολογικός εξοπλισμός κατά 10,6%, οι λοιπές κατασκευές κατά 27,0% και ο εξοπλισμός μεταφορών κατά 20,9%. Σύμφωνα με το Μνημόνιο, για όλο το έτος 2010, η πρόβλεψη για τις συνολικές ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου είναι για μείωση 11,4%. Συνεπώς διαφαίνονται αποκλίσεις από το στόχο παρότι υπάρχει ακόμη ένα εξάμηνο για να κλείσει ο χρόνος. Παρόλα αυτά δεν διαφαίνεται από πουθενά ο τρόπος αύξησης των επενδύσεων τουλάχιστον για το 2010. Επομένως με σχετική ασφάλεια θα μπορούσε να προβλέψει κανείς το δυσμενέστερο των εξελίξεων.

• Η συνολική καταναλωτική δαπάνη μειώθηκε κατά 5,1% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009. Μείωση καταγράφεται τόσο στη δημόσια κατανάλωση κατά 8,4% όσο και στην ιδιωτική κατανάλωση κατά 4,2%. Σύμφωνα με το Μνημόνιο, για το έτος 2010 προβλέπεται μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά -4,0% και της δημόσιας κατανάλωσης κατά -10,6%. Όλα τα μέτρα που λαμβάνονται αλλά και αυτά που θα ληφθούν οδηγούν σε αρνητικότερες εκτιμήσεις από αυτές του Μνημονίου (πληθωρισμός, περαιτέρω μείωση των αποδοχών, αύξηση της ανεργίας κ.τ.λ.).

• Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου υποχώρησε κατά 28,1%, συμβάλλοντας θετικά στο ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ.

• Μείωση 13,5% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009 παρουσίασαν οι εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Ειδικότερα, οι εισαγωγές αγαθών μειώθηκαν κατά 21,1%, ενώ οι εισαγωγές υπηρεσιών αυξήθηκαν κατά 11,4%.

• Μείωση 5% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009 παρουσίασαν και οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Μείωση κατά 2,3% παρουσίασαν οι εξαγωγές αγαθών, ενώ οι εξαγωγές υπηρεσιών μειώθηκαν κατά 7%. Ένα ακόμη μέγεθος που δείχνει εμφανώς ότι οι εξελίξεις βρίσκονται σε αποκλίνουσα κατεύθυνση από αυτές του Μνημονίου, είναι ο ρυθμός μεταβολής των εξαγωγών να υποχωρούν κατά 5% στο δεύτερο τρίμηνο. Φαίνεται ότι η παρουσιασθείσα αύξηση το πρώτο τρίμηνο του 2010 ήταν συγκυριακή και αποτέλεσμα της διολίσθησης του ευρώ. Για ακόμη μια φορά το ισχυρό ευρώ δυσκολεύει τις ελληνικές εξαγωγές, χωρίς βεβαίως να είναι ο αποκλειστικός υπεύθυνος. Όσον αφορά στην εκτίμηση του ΑΕΠ με την προσέγγιση της παραγωγής, η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι η συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία παρουσίασε μείωση κατά 6,3%, σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009, και μείωση κατά 3,9% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

• Αύξηση στην προστιθέμενη αξία παρουσίασε μόνο ο κλάδος γεωργίας, δασοκομίας και αλιείας κατά 1,9%. Αντίθετα, μείωση στην προστιθέμενη αξία, παρουσίασαν οι άλλοι κλάδοι οικονομικής δραστηριότητας και συγκεκριμένα: ο κλάδος της βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας, κατά 6,6%, των κατασκευών κατά 24,7%, του εμπορίου, ξενοδοχείων-εστιατορίων, μεταφορών και επικοινωνιών κατά 10,8%, ο κλάδος χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων, δραστηριοτήτων σχετικών με την ακίνητη περιουσία, εκμισθώσεων και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων κατά 2,7% καθώς και ο κλάδος των λοιπών υπηρεσιών κατά 1,2%.

• Σε τρέχουσες τιμές, οι αμοιβές των απασχολουμένων μειώθηκαν κατά 3,9% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009.


Η «αλήθεια» του Μνημονίου και τα ψεύδη των κυβερνώντων περί ανάπτυξης

Στην παρούσα συγκυρία πρέπει, να επισημανθούν δύο σημεία τα οποία κατά την άποψή μας παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον.

Το πρώτο σημείο αφορά στο πραγματικό ΑΕΠ, το οποίο, μετά την κατά 2% μείωση μεταξύ 2008–2009, και 4% μεταξύ 2009–2010 υπολογίζεται ότι (σύμφωνα με το Μνημόνιο) θα επανέλθει στα προ της κρίσης επίπεδα μόνον το 2014 ή 2015. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει μια «χαμένη πενταετία», με χαμηλότερο πραγματικό (και κατά κεφαλήν) ΑΕΠ, ως αποτέλεσμα της «εσωτερικής υποτίμησης» που αναγκάζεται, για λόγους αναγκαίας δημοσιονομικής προσαρμογής, να κάνει η ελληνική οικονομία.

Αυτό είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα συνειδητής οικονομικής πολιτικής. Επειδή στην οικονομία οι προβλέψεις για τις μελλοντικές καταστάσεις διέπονται από υψηλά ποσοστά αβεβαιότητας, μπορεί να υπάρξουν δυσμενέστερες ή και ευνοϊκότερες εξελίξεις [36], πάντοτε αναφορικά με τα μεγέθη τα οποία δεν αποτελούν τους πρωταρχικούς στόχους του Μνημονίου.

Είναι αναμενόμενο ότι αυτός ο «υφεσιακός κύκλος» θα επηρεάσει το σύνολο των μεγεθών της ελληνικής οικονομίας τα περισσότερα των οποίων παρουσιάζουν αναδράσεις επιστροφής που σύμφωνα με τις βασικές αρχές της οικονομικής θεωρίας επηρεάζουν με τη σειρά τους επί τα χείρω το βασικό μέγεθος του ΑΕΠ. Έτσι εισερχόμαστε σε φαύλο κύκλο που οδηγεί την οικονομία σε παρατεταμένη ύφεση. Σε μια οικονομία ευρισκομένη σε ύφεση όλοι οι συντελεστές που λειτουργούν προσαρμόζουν τη λειτουργία τους ή εξαναγκάζονται να λειτουργήσουν, όσο αντέχουν, με τους κανόνες που επιβάλλει το καθεστώς της ύφεσης. Η ψυχολογία της συμπεριφοράς τους γίνεται καταθλιπτική, απαισιόδοξη, συσταλτική.

Εννοείται ότι μια τυχόν βύθιση της χώρας σε παρατεταμένη ύφεση θα καθιστά το σχέδιο της προσαρμογής εξαιρετικά δύσκολο έως ανέφικτο, ιδίως όσον αφορά την εξέλιξη της σχέσης χρέους/ΑΕΠ, αλλά και του πρωταρχικού στόχου του Μνημονίου που αφορά στη μείωση των ΕτΓΚ κάτω του 3% μέχρι και το 2012.

Άλλωστε όλα τα παραπάνω είναι γνωστά και πολλάκις αναφερθέντα. Όμως αποτελούν τη μοναδική αλήθεια που απορρέει από το Μνημόνιο. Όλα τα υπόλοιπα αποτελούν ψεύτικα λόγια (όσων καταλαβαίνουν πώς λειτουργεί η οικονομία) και στην καλύτερη των περιπτώσεων ευσεβείς πόθους (όσων δεν γνωρίζουν πώς λειτουργεί η οικονομία αλλά οικονομολογούν ευρέως και αφελώς).

Το δεύτερο σημείο αφορά την κοινότοπη διαπίστωση ότι το τελικό ζητούμενο είναι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Η δημοσιονομική προσαρμογή υποστηρίζεται πως είναι μια επείγουσα αναγκαιότητα, η οποία βαρύνει την όλη εικόνα και προοπτική, και γι’ αυτό πρέπει να ξεπεραστεί. Η ουσία, όμως, βρίσκεται στην ανάπτυξη. Μια αναπτυξιακή «ατονία» απλώς θα επιβεβαιώσει τους φόβους για χρεοκοπία και σοβαρή πτώση του βιοτικού επιπέδου του ελληνικού λαού.

Όμως η ανάπτυξη δεν είναι μια διαδικασία η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μια οικονομία όπου το κυρίαρχο σχέδιο δράσης που τη διέπει αποσκοπεί στη συρρίκνωσή της επιβάλλοντας «αποθερμαντικές» θεραπείες σοκ. Παράλληλα, θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν το πώς αναπτύχθηκε η ελληνική οικονομία την περίοδο που επιλέχθηκε ως στρατηγικός στόχος η εισαγωγή της χώρας στο ενιαίο νόμισμα. Διότι με βάση το συγκεκριμένο υπόδειγμα, αλλά και την εκάστοτε ασκούμενη οικονομική πολιτική, η ελληνική οικονομία έχει οδηγηθεί στη χρεοκοπία και στο Μνημόνιο. Για το λόγο αυτό η αναφορά σε βασικά χαρακτηριστικά του υποδείγματος αλλά και της ασκηθείσας οικονομικής πολιτικής θεωρείται επιβεβλημένη.

Συγκεκριμένα μπορούν να ειπωθούν τα παρακάτω:

Στο διάστημα 1996–2008 ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας ήταν 3,7%, ενώ στη ζώνη του ευρώ ήταν μόλις 2,3%. Η θετική αυτή απόκλιση, και δεδομένου ότι ο ρυθμός μεταβολής του πληθυσμού δεν διέφερε σημαντικά μεταξύ Ελλάδας και ευρωζώνης, το κατά κεφαλήν εισόδημα (σε μονάδες ισοδύναμης αγοραστικής δύναμης) στην Ελλάδα έφθασε το 2008 στο 86% εκείνου της ζώνης του ευρώ (από 72,9% το 1996).

Η ανάπτυξη της περιόδου 1996–2008 συνδυάστηκε με βελτίωση της συνολικής παραγωγικότητας [37]. Συγχρόνως, αυξήθηκε ο λόγος κεφαλαίου προς απασχολουμένους, ενώ άνοδο σημείωσε και το ποσοστό απασχόλησης.

Ωστόσο, η ανάπτυξη την περίοδο αυτή προήλθε κυρίως από λίγους κλάδους και έγινε εφικτή χάρη στην πιστωτική επέκταση και την υποστήριξη της δημοσιονομικής πολιτικής.

Τέσσερις ήταν οι κλάδοι που συνέβαλαν ιδιαίτερα στη μεγέθυνση του ΑΕΠ αυτής της περιόδου: το εμπόριο, οι κατασκευές, η ναυτιλία και ο χρηματοπιστωτικός τομέας [38]. Η σχετικά υψηλή ζήτηση για το προϊόν του εμπορίου και των κατασκευών τροφοδότησε και το πολύ υψηλό ποσοστό της ιδιωτικής δαπάνης για κατανάλωση και επενδύσεις σε κατοικίες στο συνολικό προϊόν – εξέλιξη η οποία υποστηρίχθηκε και από την πιστωτική επέκταση. Στο διάστημα 1996–2008 η ιδιωτική κατανάλωση αντιστοιχούσε στο 72% του ΑΕΠ και το άθροισμα της ιδιωτικής και της δημόσιας κατανάλωσης στο 89%, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά στη ζώνη του ευρώ ήταν 57% και 77%. Επίσης ο λόγος του υπολοίπου των καταναλωτικών δανείων προς το ΑΕΠ αυξήθηκε από περίπου 4% το 2000 σε 15% το 2008.

Παράλληλα για όλο το διάστημα μετά τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η ζήτηση συνεχώς υπερέβαινε την προσφορά, κατάσταση η οποία δεν μπορεί είναι διατηρήσιμη μεσο-μακροπρόθεσμα. Το δημοσιονομικό έλλειμμα και το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μαρτυρούν τις ανισορροπίες που έχουν δημιουργηθεί λόγω αυτής της συμπεριφοράς. Έτσι το περιβάλλον κρίσης ανέδειξε τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, ήτοι τα δίδυμα ελλείμματα, δημοσιονομικό και εξωτερικό. Τα συμπτώματα αυτά μαρτυρούν τις βαθύτερες παθογένειες της χαμηλής ανταγωνιστικότητας και του στρεβλού παραγωγικού προτύπου της ελληνικής οικονομίας. Η ίαση των στρεβλώσεων επιχειρείται μέσω της δραματικής σε μέγεθος δημοσιονομικής πολιτικής που επιβάλλει το Μνημόνιο. Παράλληλα, το Μνημόνιο εμμέσως πλην σαφώς και παρά τα αντιθέτως λεγόμενα επιβάλλει το πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορεί να αναπτυχθεί μελλοντικά η ελληνική οικονομία.

Το μόνο σίγουρο στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ότι με την επιβολή του Μνημονίου η ανάπτυξη θα είναι πολύ δυσχερής υπόθεση τα επόμενα έτη. Αυτό γιατί:

• οι βασικές κινητήριες δυνάμεις της ελληνικής οικονομίας (ιδιωτική πίστη και κατανάλωση, κατασκευές, ναυτιλία) δεν αναμένεται να ανακάμψουν εντυπωσιακά στο αμέσως προσεχές διάστημα. Το ίδιο συμβαίνει και με τον τουρισμό που επίσης έχει σημαντική συμμετοχή στη μεγέθυνση της οικονομίας·

• θα πρέπει να διαχωριστεί στο σημείο αυτό η ιδιαίτερη, βασική και πρωταρχική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού τομέα που αφορά την προμήθεια ρευστότητας στην οικονομία. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα για λόγους αντικειμενικούς αλλά και λόγους υποκειμενικούς (τρόπος λειτουργίας του συστήματος) δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται σε αυτή την υποχρέωσή του.

• Η μείωση της καθαρής δημόσιας δαπάνης κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ ετησίως περίπου για τα επόμενα τρία έτη, ώστε να επανέλθει το δημοσιονομικό έλλειμμα κάτω από το κατώφλι του 3% του ΑΕΠ.(Αυτό το ποσοστό δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι εξασφαλίζει τη μακροχρόνια διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών, απλώς εκπληρώνει τις επιταγές του Συμφώνου Σταθερότητας) συνεπάγεται μείωση της συνολικής ζήτησης και του ΑΕΠ. (Η ιστορική πολλαπλασιαστική επίδραση των καταναλωτικών δαπανών του δημοσίου είναι 0,7. Αυτό σημαίνει ότι μία μείωση αυτών των δαπανών κατά 1% μειώνει το ΑΕΠ κατά 0,7%).

Η αφαίρεση τόσο μεγάλων ποσών από τη συνολική ενεργό ζήτηση είναι δεδομένο ότι θα επιταχύνει τις υφεσιακές πιέσεις, δυνητικά ακυρώνοντας και τις όποιες προσπάθειες στήριξης του εισοδήματος των ασθενέστερων [39]. Η Κυβέρνηση Γ.Α. Παπανδρέου υποστηρίζει ότι η μείωση της ενεργού ζητήσεως η οποία θα προκύψει από τη δημοσιονομική προσαρμογή θα είναι περιορισμένη λόγω του ότι τα μέτρα θα είναι εστιασμένα στα υψηλότερα εισοδήματα, τα οποία έχουν μικρότερη ροπή προς κατανάλωση, και στη σύλληψη της παραοικονομίας, η οποία δεν έχει μεγάλη επίδραση στα επίσημα στατιστικά. Μέχρι σήμερα η πραγματικότητα διαψεύδει παταγωδώς αυτές τις προβλέψεις.

Όμως το κρίσιμο ερώτημα είναι με τι θα αντικαταστήσει το Υπουργείο Οικονομίας την αφαίρεση των δημόσιων δαπανών κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ ετησίως περίπου για τα επόμενα τρία έτη; Επί της ουσίας με τίποτε.

Η φιλοσοφία που διέπει το Μνημόνιο έχει καταστήσει πλέον σαφές ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να στηριχθεί στην ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης, και δη βασισμένης στην πιστωτική επέκταση. Οι κεϋνσιανού τύπου πολιτικές τόνωσης της ζήτησης είναι τελείως αναποτελεσματικές για λόγους χρέους προς ΑΕΠ μεγαλύτερους του 100%.

Αυτό σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Μνημονίου είναι εύλογο, καθότι το υψηλό χρέος πυροδοτεί την αύξηση του κινδύνου χώρας και άρα του κόστους δανεισμού, με αποτέλεσμα η όποια θετική επίδραση της δημοσιονομικής επέκτασης στη ζήτηση να υπεραντισταθμίζεται από την αύξηση των εκροών πόρων για πληρωμή τοκοχρεολυσίων του δημόσιου χρέους. Όταν η χώρα δεν μπορεί να δανειστεί από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, η αποφυγή λήψης περιοριστικών μέτρων με την ελπίδα ότι η ανάπτυξη θα παράξει –μεσοχρονίως– έσοδα, είναι μία πολύ επικίνδυνη πολιτική.

Σύμφωνα με τις συμβατικές οικονομικές αντιλήψεις (Υπουργείο Οικονομικών, Ελληνικές Τράπεζες, ΙΟΒΕ, Τράπεζα της Ελλάδος κ.τ.λ.), οι οποίες ακολουθούν την κυρίαρχη ακαδημαϊκή οικονομική σκέψη (Dynamic stochastic general equilibrium models – Ενδογενούς Μεγέθυνσης) [40], τα μόνα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι τα διαρθρωτικά μέτρα βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας ως προς την ποιότητα: καταπολέμηση του γραφειοκρατικού κόστους έναρξης και λειτουργίας επιχειρηματικής δραστηριότητας, κόστους διαφθοράς, κόστους ολιγοπωλιακών στρεβλώσεων στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και παραγωγικών συντελεστών (π.χ. άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων, κατάργηση συντεχνιακών προνομίων που συντηρούν τη δομική ανεργία, έλεγχος δεσποζουσών θέσεων και πρακτικών καρτέλ στην αγορά από εγχώριους και πολυεθνικούς ομίλους) και η ενθάρρυνση της μετακίνησης ανθρώπινου και υλικού κεφαλαίου από φθίνοντες προς δυναμικούς κλάδους. Εφόσον δεν υπάρχει πλέον καμία δυνατότητα επέκτασης της ζήτησης, η ανάπτυξη μπορεί να ενισχυθεί μόνο με τη μεταφορά πόρων προς δραστηριότητες με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία. Επίσης, υπογραμμίζεται το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα μέτρα δεν έχουν δημοσιονομικό κόστος, αντίθετα, κάποια συνεπάγονται και εξοικονομήσεις. Σε μία χώρα με πολύ χαμηλή (δομική) ανταγωνιστικότητα ως προς την ποιότητα, τέτοια μέτρα μπορεί να παράξουν τεράστια οφέλη για την ανάπτυξη. Είναι επιτακτική ανάγκη να επιταχυνθεί η εφαρμογή τους ώστε η Ελλάδα να αποφύγει τον αργό θάνατο της μακροχρόνιας στασιμότητας.

Είναι φανερό ότι υιοθετούνται τα οικονομικά της προσφοράς ως θεωρητικό πλαίσιο για την αναπτυξιακή διαδικασία μιας οικονομίας που βρίσκεται σε βαθειά ύφεση. Η οικονομία υποστηρίζεται ότι λειτουργεί σύμφωνα με τον νόμο του Say. Δεν επιθυμούμε να επαναφέρουμε ζητήματα που έχουν αντιμετωπισθεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια στο πλαίσιο της οικονομικής θεωρίας [41]. Ούτε να αναλωθούμε σε θεωρητικές συζητήσεις που αποτελούν υπό μιαν έννοια το περιεχόμενο της «οικονομικής επιστήμης» [42]. Η πλευρά της ζήτησης παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες.

Για μια πρώτη απάντηση σε όλα αυτά μπορούμε να παραθέσουμε ορισμένα απλά στοιχεία που ίσως να δείχνουν με χοντροκομμένο αλλά πραγματικό τρόπο με ποιο «καύσιμο» κινήθηκε η παγκόσμια οικονομία στην πραγματικότητα τα τελευταία 10 έτη, ανεξάρτητα με τις θεωρίες των ακαδημαϊκών οικονομολόγων. Στον πίνακα 22 παρουσιάζεται η εξέλιξη του Παγκόσμιου Δημόσιου Χρέους την περίοδο 1999–2010.

Πίνακας 22
Το συνολικό Παγκόσμιο Δημόσιο Χρέος (ως ποσοστό % του ΑΕΠ)

pinakas22

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον πίνακα 22, η αύξηση του ΔΧ σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες της Δύσης (Β. Αμερική, ΕΕ, Ιαπωνία, Αυστραλία) ως ποσοστό % του ΑΕΠ είναι σημαντικότατη. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες του πίνακα (ΒΙΡΚ, και υπόλοιπα κομβικά κράτη) όπου όχι μόνο δεν παρουσιάζεται αύξηση αλλά και σε πολλές περιπτώσεις έχουμε μείωση. Αυτό σημαίνει ότι η όποια μεγέθυνση του ΑΕΠ στις αναπτυγμένες χώρες και σε πλήρη αντίθεση με τις υποδείξεις των θεωρητικών υποδειγμάτων οφείλεται στην έντονη επεκτατική οικονομική πολιτική. Δηλαδή, στις αναπτυγμένες χώρες της Δύσης, οι οποίες έχουν λύσει σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα των βασικών υποδομών τους, λειτουργεί ο ανταγωνισμός σε μεγάλο βαθμό στις αγορές εμπορευμάτων, υπηρεσιών και χρήματος, υπάρχει αποδεκτή λειτουργία του δημοσίου, δεν υπάρχει φοροδιαφυγή, υπάρχει έρευνα και τεχνολογία σε υψηλό επίπεδο, υπάρχει αναπτυγμένη παραγωγική δομή κ.τ.λ., βασίζονται στην επεκτατική οικονομική πολιτική τι θα πρέπει να πράξουν οι χώρες που βρίσκονται σε χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης για να επιτύχουν βελτίωση του επιπέδου ευημερίας των πολιτών τους;

Η ανάπτυξη είναι μια διαδικασία στην οποία όλοι οι συμμετέχοντες πρέπει να συμμετέχουν απολύτως και απρόσκοπτα. Ο βασικός αναπτυξιακός μηχανισμός παρά τις πομφόλυγες που ακούγονται κυρίως από τα κυβερνητικά στελέχη, εξακολουθούν να είναι πρωταρχικά οι παραγωγικές επενδύσεις που αυξάνουν το φυσικό κεφάλαιο της χώρας. αλλά και όλες οι υπόλοιπες επενδύσεις.

Βασική προϋπόθεση για να γίνουν επενδύσεις είναι να δημιουργηθούν αντίστοιχες ευκαιρίες, αφού όμως προηγουμένως έχουν δημιουργηθεί οι απαραίτητες θετικές προσδοκίες ότι αυτές οι ευκαιρίες μπορεί να μετατραπούν σε επιτυχημένες πραγματώσεις.

Ποιος και πώς θα δημιουργήσει αυτές τις θετικές προσδοκίες εν μέσω ύφεσης και βαθειάς κρίσης; Για αυτό η μεγέθυνση της αποταμίευσης και των επενδύσεων έπονται της δημιουργίας θετικών προσδοκιών και όχι το αντίθετο. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ίσως θεωρητικά μας δείξει το δρόμο, ο οποίος όμως φράζεται αποφασιστικά από την εφαρμογή του Μνημονίου.

Οι διαφαινόμενες λύσεις στην ελληνική τραγωδία

Υπάρχει ένα σενάριο για τις μελλοντικές εξελίξεις το οποίο προκαλεί ρίγη τρόμου στην ελληνική κυβέρνηση, η οποία αποφεύγει οποιαδήποτε αναφορά σε αυτό όπως ο διάβολος το λιβάνι. Πρόκειται για το σενάριο που προβλέπει την αδυναμία αναχρηματοδότησης του ελληνικού χρέους όταν το 2012 η ελληνική κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να προσφύγει στις χρηματοπιστωτικές αγορές και συγκεκριμένα στις αγορές ομολόγων. Το συγκεκριμένο σενάριο μπορεί να συμβεί, κατ’ αρχάς, ανεξάρτητα από την επίτευξη ή όχι των στόχων του Μνημονίου. Παρότι όμως πλέον φαντάζει, εξ αντικειμένου, ως το πιθανότερο σενάριο, αυτό που προβλέπει την αδυναμία υλοποίησης των στόχων που έχουν τεθεί από το Μνημόνιο, εντούτοις το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης συνεχίζει να επιμένει σε μια αδιέξοδη και αναποτελεσματική οικονομική πολιτική. Για την αλήθεια των παραπάνω υπάρχουν πλήθος στοιχείων και μελετών που δείχνουν με αρκετή σαφήνεια ότι οι στόχοι του Μνημονίου είναι ανέφικτοι.

Όμως ας μην αναφερθούμε πάλι σε αυτά τα θέματα, αλλά να προχωρήσουμε λίγο και να δεχθούμε έστω ως υπόθεση εργασίας το παραπάνω σενάριο. Θα πρέπει να ειπωθεί ότι το πρόβλημα αφορά κατά κύριο λόγο την ελληνική κυβέρνηση, αλλά παράλληλα αφορά τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο ή και περισσότερο τις χώρες της ευρωζώνης και μεταξύ αυτών πρωτίστως τη Γερμανία. Ποιες είναι οι λύσεις σε μια τέτοια περίπτωση;

Οι λύσεις που υπάρχουν είναι οι ακόλουθες:

• Η χρονική επιμήκυνση του Μνημονίου (με νέους όρους και στόχους) και μετά το 2014. Είναι μια λύση που φαίνεται να προέρχεται κυρίως από το ΔΝΤ. Το θέμα τέθηκε όταν σε αλλεπάλληλες ερωτήσεις πολλών ξένων επενδυτών, που πήραν μέρος στα roadshows του υπουργού Οικονομικών, ρώτησαν επανειλημμένα τι θα γίνει με την εξυπηρέτηση του ελληνικού χρέους, η οποία φαντάζει δύσκολη. Η απάντηση ήρθε μόνο από την πλευρά του επικεφαλής του κλιμακίου του ΔΝΤ, κ. Πωλ Τόμσεν, ότι υπάρχει το ενδεχόμενο παράτασης της συμφωνίας ή και νέας συμφωνίας μεταξύ της Ελλάδας και του ΔΝΤ μόνο. Είναι γνωστό ότι εδώ και αρκετούς μήνες έχουν φανεί και επισήμως οι διαφωνίες στους κόλπους της τρόικας. Εδώ και μήνες το ΔΝΤ σιωπηρά προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από την έκβαση του Μνημονίου και έχει αρχίσει τις διαρροές περί «πνιξίματος» της ανάπτυξης από τη δύσκαμπτη δημοσιονομική λογική της ΕΕ, η οποία ενδιαφέρεται κατά τρόπο μονομανή με τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Σύμφωνα λοιπόν με τις υπάρχουσες πληροφορίες το ΔΝΤ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο επέκτασης της οικονομικής βοήθειας προς την Ελλάδα και πέραν του 2012, οπότε και λήγει το πακέτο διάσωσης των 110 δις ευρώ, αναφέρει σε δημοσίευμά της η Wall Street Journal. Παρά τη στήριξη που έχει λάβει η Ελλάδα μέχρι στιγμής, δεν αποκλείεται μελλοντική συνέχεια ή επιπρόσθετη συμφωνία με το ΔΝΤ μετά τη λήξη της τριετίας, αναφέρει πηγή της γνωστής αμερικανικής εφημερίδας.

Είναι φανερό ότι το ΔΝΤ, ως πολυμερής οργανισμός, δεν έχει ιδιαίτερη δυσκολία να προχωρήσει σε μια νέα συμφωνία με την Ελλάδα. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με την ΕΕ, η οποία βρίσκεται συνεχώς υπό πολιτική παρακολούθηση και όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται κάτω από συγκεκριμένο πολιτικό σκεπτικό εξυπηρέτησης των εθνικών συμφερόντων πρωτίστως των ισχυρών χωρών αλλά και της πίεσης που ασκείται από την κοινή γνώμη των κατοίκων τους. Η απάντηση σε αυτές τις «σκέψεις» του ΔΝΤ από την ΕΕ ήταν μια κατηγορηματική άρνηση. Σύμφωνα με δηλώσεις του αρμόδιου επιτρόπου κ. Όλι Ρεν η ΕΕ απορρίπτει τα σενάρια περί παράτασης του Μνημονίου μετά το 2014, διαψεύδοντας κατηγορηματικά τα δημοσιεύματα που θέλουν επιμήκυνση της συμφωνίας μετά τη λήξη της.

Φαίνεται λοιπόν ότι πολύ δύσκολα η ευρωζώνη θα συμφωνήσει για νέα δανειοδότηση από τη στιγμή όπου το σχέδιο έχει σαφή χρονοδιαγράμματα για την επιστροφή της χώρας στις αγορές. Η διάχυτη εντύπωση είναι ότι πολύ δύσκολα θα υπάρξει συναίνεση στους κόλπους των «16», και ιδιαίτερα της Γερμανίας, για νέο δανεισμό προς την Ελλάδα, κάτι που απέρριψε και η κ. Άγκελα Μέρκελ επισήμως, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της προηγούμενης εβδομάδας. Επίσης θεωρεί ότι το παράδειγμα της Σλοβακίας –η οποία αρνείται από τώρα να καταβάλει το μερίδιο του δανείου που της αναλογεί– ενδέχεται να ακολουθήσουν και άλλες χώρες των οποίων το αναλογούν μερίδιο είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό της Σλοβακίας. Η πολιτική της ΕΕ στην παρούσα φάση συνίσταται στην αύξηση των πιέσεων για επίσπευση των μεταρρυθμίσεων ώστε μέχρι τα μέσα του 2011 να υπάρχουν σαφή δείγματα γραφής για τις διαρθρωτικές αλλαγές, γιατί αυτές θα πείσουν τις αγορές να ρίξουν τα spreads. Η ΕΕ υποστηρίζει παράλληλα πως με τον μηχανισμό των 750 δις ευρώ, η ευρωζώνη κλείνει το θέμα χρηματοδότησης προβληματικών χωρών. Όμως όπως γίνεται κατανοητό η θέση αυτή της ΕΕ δεν απαντάει στο βασικό ερώτημα που τέθηκε μέσω της υπόθεσης εργασίας στο τι θα γίνει στην περίπτωση που οι χρηματοπιστωτικές αγορές δεν ανταποκριθούν στα αιτήματα αναχρηματοδότησης του ελληνικού χρέους το 2012. Θα επιτρέψει σε χώρα μέλος της ευρωζώνης να πτωχεύσει; Στην περίπτωση αυτή όμως τα προβλήματα της ευρωζώνης το πιθανότερο είναι να γίνουν πολλαπλάσια και αίτια μεγαλύτερων αρνητικών επιπτώσεων. Είναι δύσκολο να δεχθεί κανείς ως δεδομένη την άποψη της ΕΕ. Είναι σίγουρο ότι υπάρχει σχέδιο για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος. Αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει τη δεύτερη πιθανή λύση του ελληνικού προβλήματος.

Η δεύτερη λύση ονομάζεται «θεσμοθετημένη εθνική πτώχευση με τάξη».Πρόκειται για μια ελεγχόμενη πτώχευση μιας χώρας-μέλους της ευρωζώνης με έναν εύρυθμο τρόπο χωρίς να απειλούν ολόκληρη την ευρωζώνη. Το πρώτο και βασικό συμπέρασμα που συνάγεται από αυτή τη λύση είναι ότι δεν αποκλείονται στο μέλλον πτωχεύσεις χωρών της ευρωζώνης κάτι που φάνταζε αδιανόητο πριν λίγους μήνες.

Για να αποτρέψει μελλοντικά προβλήματα η γερμανική κυβέρνηση προτείνει ένα πακέτο αλλαγών το οποίο θα μπορούσε να σταθεροποιήσει με σημαντικούς τρόπους την δομή της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης. Όμως ακόμη και τότε, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ότι μερικές χώρες θα πτωχεύσουν στο μέλλον.

Η προσπάθεια είναι αναγκαία, διότι σημαντικά μέτρα ασφαλείας για να προστατεύσουν το κοινό νόμισμα δεν αποδίδουν. Η Συνθήκη Σταθερότητας και Ανάπτυξης, η οποία σκοπό είχε να κόψει τον υπερβολικό κρατικό δανεισμό από τη ρίζα του, αποδείχτηκε άχρηστη. Μερικές από τις πιο αυστηρές αρχές τις νομισματικής ένωσης πήγαν στην άκρη, συμπεριλαμβανομένης και της αρχής η οποία απαγορεύει κράτη-μέλη να βοηθούν άλλα σε οικονομικές δυσκολίες. Μόνο με πολιτικά τρικ αμφισβητούμενης νομιμότητας κατάφεραν οι χώρες της ευρωζώνης να αποτρέψουν την κρίση σε τόσο σύντομο διάστημα, η οποία όμως δεν ξεπεράστηκε. Ειδικά οι Γερμανοί φορολογούμενοι θα αντιμετωπίσουν τεράστια βάρη αν τα τωρινά μέτρα αποτύχουν. Βάσει των αρχών του πακέτου στήριξης η Γερμανία έχει υποσχεθεί 170 δις ευρώ.

Με το σχέδιο της για εύρυθμες εθνικές πτωχεύσεις, η Μέρκελ σκοπεύει να ακυρώσει αυτές τις αδυναμίες μέσα στην νομισματική ένωση. Ελπίζει να εγκαθιδρύσει μια διαδικασία υπό την οποίαν μια πτωχευμένη χώρα θα μπορεί να αναδιαρθρωθεί στο μέλλον. Επίσης, θέλει να αποτρέψει το πρόγραμμα σωτηρίας να γίνει μια μόνιμη κατάσταση στο μέλλον, και ως εκ τούτου μια μόνιμη απειλή για τον γερμανικό ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.

Η βασική σκέψη είναι να δομήσει τα σχέδια περισσότερο ως ανάπτυξη του πακέτου σωτηρίας, παρά ως εναλλακτικά σχέδια ως προς αυτό, για να μην μπορεί να θεωρηθούν ως ψήφος μη εμπιστοσύνης στο ήδη υπάρχον ευρωπαϊκό πακέτο διάσωσης των χωρών της ευρωζώνης. Έτσι επιχειρεί να εμφανίσει ως νομιμοποιημένες όλες τις διαδικασίες της ευρωζώνης κάτι που ευελπιστεί να λειτουργήσει κατευναστικά έναντι των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Επίσης σύμφωνα με υπάρχουσες πληροφορίες η Γερμανία βρήκε νομική φόρμουλα βάσει της οποίας η πρόταση για ελεγχόμενo default μιας χώρας-μέλους της ευρωζώνης δεν χρειάζεται να μπει στη Συνθήκη της Λισαβόνας, άρα να επικυρωθεί από τα 27 εθνικά κοινοβούλια της ΕΕ. Με αυτόν τον τρόπο η πρόταση θα μπορεί να περάσει με πολιτική συμφωνία από το Eurogroup (πιθανά το θέμα θα τεθεί και η όποια τελική απόφαση θα παρθεί στο συμβούλιο κορυφής του Οκτωβρίου).

Ποια είναι τα βασικά σημεία του σχεδίου για την ελεγχόμενη πτώχευση μιας χώρας μέλους της ευρωζώνης;

Σε μια περίπτωση όπου μια χώρα της ευρωζώνης δεν μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος της, το σχέδιο προτείνει «ένα κομμένο και ραμμένο συνδυασμό χρονικής επιμήκυνσης της λήξης και μια ταιριαστή μείωση της ονομαστικής αξίας ή του επιτοκίου» των ομολογιών υπό εξέταση. Με άλλα λόγια, οι πιστωτές παίρνουν λιγότερα λεφτά από ότι δικαιούνται, και πρέπει να περιμένουν περισσότερο χρόνο, μια διαδικασία η οποία αναφέρεται ως «κούρεμα».

Η χρεωμένη χώρα παίρνει το μεγαλύτερο κέρδος. Το οικονομικό της βάρος μειώνεται, έτσι ώστε η κυβέρνηση δεν λαμβάνει καινούργια δάνεια για να πληρώσει τα παλαιά. Αυτό μειώνει το βάρος των κυβερνητικών προϋπολογισμών, διότι η χώρα στην συγκεκριμένη συγκυρία θα μπορούσε να δανειστεί μόνον προσφέροντας υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου. Αν συνεχιστεί η διαδικασία δανεισμού με υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου, δημιουργεί νέες τρύπες στους προϋπολογισμούς των χωρών οδηγώντας σε φαύλο κύκλο υπερχρέωσης.

Αλλά και οι πιστωτές θα πρέπει να λάβουν ένα κίνητρο για να εξυπηρετήσουν ένα χρεωμένο κράτος. Με αντίκρισμα την αναίρεση ποσοστού των απαιτήσεων τους έχουν την εγγύηση της υπόλοιπης αξίας των ομολογιών τους η οποία δεν θα είναι περισσότερο από το ήμισυ της ονομαστικής αξίας. Το κέρδος τους είναι ότι δεν θα χρειαστεί να διαγράψουν ολόκληρο το ομόλογο. Το χρεωμένο κράτος πρέπει να πληρώσει ένα εγγυημένο ποσόν, το οποίο σημαίνει ότι και αυτό φέρει ένα μέρος του χρέους.

Επειδή σε μια διαδικασία κουρέματος το λιγότερο από το ήμισυ των χρεών «συγχωρείται», οι πτωχευμένες χώρες παραμένουν με ένα «αρχικό ρίσκο της χώρας». Αυτό το εναπομένον ποσόν λειτουργεί ως σήμα, διότι οι ομολογίες της χώρας συνεχίζουν να διαπραγματεύονται στην αγορά. Αν η πιστοληπτική τους αξιολόγηση τους μειώνεται τότε τα επιτόκια ανεβαίνουν. Με άλλα λόγια οι επενδυτές, κυβερνήσεις και οργανισμοί σωτηρίας είναι μονίμως εν γνώσει της αξιολόγησης της αγοράς.

Η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι τη διαδικασία μπορεί να αναλάβει ένα νέο θεσπισμένο Κλαμπ του Βερολίνου, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «διεθνής εγγυητής». Οι Γερμανοί ειδικοί βλέπουν αυτόν τον οργανισμό σαν «έναν απολιτικό και νομικά ανεξάρτητο οργανισμό».

Το ΔΝΤ θα εμπλακεί στην αναχρηματοδότηση από την αρχική φάση. Οι Γερμανοί ειδικοί βλέπουν το ΔΝΤ να παίζει καθοριστικό ρόλο. Εάν οι εκπρόσωποι του οργανισμού, ο οποίος εδρεύει στην Ουάσιγκτον, αποφασίσουν ότι κούρεμα και αναδιάρθρωση απέτυχαν, τότε αρχίζει η δεύτερη φάση της διαδικασίας.

Είναι πλέον πλήρης αναχρηματοδότηση. Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, «αυτό θα απαιτήσει περιορισμούς στις διακριτές εξουσίες εθνικής κυριαρχίας». Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση του κράτους δεν θα μπορεί να διαχειρίζεται πλήρως το ταμείο του.

Η κυβέρνηση θα αντικαθίσταται με «ένα άτομο ή ένα γκρουπ από άτομα, γνώστες των τοπικών χαρακτηριστικών του χρεωμένου κράτους», ο οποίος/το οποίο θα διασφαλίζει τα συμφέροντα του πτωχευμένου κράτους. Το Κλαμπ θα έχει την εξουσία να τοποθετήσει τέτοια άτομα.

Δυστυχώς ή ευτυχώς αυτές είναι οι λύσεις που αυτή τη στιγμή συζητούνται για το ελληνικό πρόβλημα. Βεβαίως οι λύσεις αυτές είναι από όλες τις πλευρές πολύ επώδυνες, χωρίς να είμαστε σήμερα σε θέση να εκτιμήσουμε προβλήματα και απώλειες που θα προκύψουν από την εφαρμογή τους. Το μέλλον φαντάζει αβέβαιο, φθάνει βεβαίως να υπάρχει… μέλλον.

Η ελληνική τραγωδία συνεχίζει να διαδραματίζεται μπροστά στα μάτια των Ελλήνων πολιτών και όλοι αναμένουν τον από μηχανής θεό που θα φέρει την κάθαρση στην διαπιστωμένη Ύβριν. Όμως τι είδους κάθαρση θα είναι; Στη συνέχεια της μελέτης μας θα επιχειρήσουμε μια λεπτομερέστερη αναφορά σε όλα αυτά τα αναδυόμενα προβλήματα.

Καθαρό μήνυμα των χρηματοπιστωτικών αγορών – Εύρυθμη αναδιάρθρωση του χρέους – Οι αναλύσεις για την ελληνική κρίση

«Η αξία των ευρωπαϊκών τραπεζών δείχνουν ότι η πτώχευση της Ελλάδας ίσως είναι θέμα χρόνου. Οι επενδυτές έχουν ήδη πιέσει προς τα κάτω την τιμή των μετοχών τους ώστε αυτό να συνεπάγεται τη “διάβρωση” την αξία τους από τις απώλειες οι οποίες θα επέλθουν από μια αναδιάρθρωση του χρέους Οι τιμές έχουν πέσει κατά 22%. Ένα πακέτο ενός τρις δολαρίων από την ΕΕ και το ΔΝΤ μπορεί να καθυστερήσει την πτώχευση της Ελλάδος και να δώσει το χρόνο στην Ισπανία, την Ιταλία και πιθανόν και στην Πορτογαλία να φτιάξουν τα οικονομικά τους αποφεύγοντας μία ευρύτερη μόλυνση», λένε οι αναλυτές Niklas Magnusson, Elena Logutenkova και Aaron Kirchfeld [43]. Επίσης αναφέρουμε δηλώσεις που συνάδουν με την κρισιμότητα της κατάστασης.

Οι απώλειες μετά από μια ελληνική πτώχευση θα είναι 200 δις δολάρια, λέει ο Jon Peace της Nomura. Παγκοσμίως, οι τράπεζες μπορεί να χάσουν 900 δις δολάρια εάν οι Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία πρέπει να αναδιαρθρώσουν το χρέος τους.

Από την πλευρά μιας και μόνον τράπεζας θα ήταν θαυμάσιο να ξεφορτωθεί το δημόσιο χρέος. Αλλά αν το έκαναν όλοι, η αγορά των κρατικών ομολόγων θα κατέρρεε και τότε θα ερχόταν η πτώχευση. Και στην περίπτωση αυτή το να μην έχεις δημόσιο χρέος δεν σε βοηθάει καθόλου.

Οι περισσότερες ευρωπαϊκές τράπεζες δεν έχουν εξαργυρώσει τα ελληνικά κρατικά ομόλογα στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ένας λόγος μπορεί να είναι ότι οι δανειστές είχαν αγοράσει ομόλογα όταν διαπραγματεύονταν 20% πάνω από την ονομαστική τους αξία.

Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση διεθνών επενδυτών από το Bloomberg, το73% είπαν ότι η Ελλάδα μάλλον θα κηρύξει πτώχευση. Το 35% είπαν το ίδιο για Πορτογαλία και Ισπανία. Η Ισπανία οφείλει 832 δις δολάρια και η Ιταλία 1,02 τρις σε ευρωπαϊκές τράπεζες.

Ο Dirk Becker στη Φρανκφούρτη είπε πως όλα βασίζονται στο αν θα έχουμε αναδιάρθρωση ή πτώχευση ή τίποτε από αυτά, αλλά η ΕΕ έδωσε ένα καθαρό μήνυμα και το ΔΝΤ είναι στην ίδια βάρκα και επιπροσθέτως έχουμε και μέτρα λιτότητας.

Ο καθηγητής Ρουμπινί υπέδειξε τη χρονική επιμήκυνση των ελληνικών ομολόγων για 5 ή 10 χρόνια, μειώνοντας το επιτόκιο κάτω της αγοράς και κρατώντας την ονομαστική αξία ίδια ώστε να μην γράψουν ζημίες οι τράπεζες. Είπε επίσης ότι η περαιτέρω πορεία του ευρώ πρέπει να είναι πτωτική για να βοηθηθούν οι ευρωπαϊκές οικονομίες.

Παραθέτουμε εδώ τον πίνακα 23 με τις προσδοκώμενες πιθανότητες πτώχευσης της Ελλάδας σε βραχύ, μέσο και μακρό χρονικό διάστημα ανά τρίμηνο εφέτος με τις αλλαγές προ και μετά Μνημονίου εποχής. Βλέπουμε ότι η αγορά μετά την 1η Σεπτεμβρίου 2010 έχει αυξήσει τις πιθανότητες για πτώχευση της χώρας από τον 4ο χρόνο μετά το Μνημόνιο. Αυτό και μόνον δείχνει ότι παρόλη τη συμφωνία των 111 δις, η αγορά προβλέπει την πτώχευση ως πολλή πιθανή – δεν πιστεύει δηλαδή όπως και εμείς ότι η συμφωνία είναι αρκετή για την αντιμετώπιση του ΔΧ.

Η μελέτη [44] αρχίζει να αναλύει τις πιθανότητες πτώχευσης πριν και μετά την ανακοίνωση του πακέτου στήριξης της Ελλάδας. Βεβαίως είναι βασισμένη σε ερωτήσεις ειδικών για την πιθανή πτώχευση σε διάστημα δέκα ετών και αυτό ενέχει μια γενικότερη αβεβαιότητα λόγω των συνεχών αλλαγών στις συνθήκες των αγορών.

Πίνακας 23

pinakas23

Την 1 Μαΐου όταν ανακοινώθηκε ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθεροποίησης, οι αγορές μείωσαν τις πιθανότητες για πτώχευση της Ελλάδας. Την 1η Σεπτεμβρίου η αγορά θεώρησε ότι η πιθανότητα για πτώχευση τα επόμενα δύο χρόνια μειώθηκε όταν είχε πια ανακοινωθεί ο ΕΜΣ αλλά υψηλότερη σε μεγαλύτερο χρονική ορίζοντα.

Σε άρθρο τους οι Financial Times στις 27 Σεπτεμβρίου 2010 γράφουν ότι η Ελλάδα δεν θα αποφύγει την χρεοκοπία:

«Όπως ένα χρηματοοικονομικό σουβλάκι, έτσι και η Ελλάδα στριμώχνεται στις αγορές ομολόγων. Αποδόσεις που υπερβαίνουν το 10% είναι αδύνατον να πληρωθούν από μία χώρα η οποία από τον Μάιο συντηρείται από τα δάνεια των 110 δις ευρώ της Ευρώπης και του ΔΝΤ. Σχεδόν όλοι πιστεύουν ότι η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να επιβιώσει χωρίς να προχωρήσει κάποια στιγμή σε αναδιάρθρωση των χρεών της – το ύψος των αποδόσεων δείχνει πιθανότητα χρεοκοπίας της τάξεως του 90% μέσα στην επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων των ΗΠΑ.

Βεβαίως, ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών, κ. Γιώργος Παπακωνσταντίνου, δεν συμφωνεί με αυτήν την εκτίμηση. Ο βρετανομαθής οικονομολόγος προσπαθεί να γοητεύσει τόσο τους Ευρωπαίους ομολόγους του όσο και τους υποψήφιους επενδυτές, επιμένοντας ότι δεν υπάρχει πιθανότητα χρεοκοπίας. Εκτός από όλα τα άλλα, υποστηρίζει, θα πυροδοτούσε μία ακόμη κρίση που θα συμπαρέσυρε την Πορτογαλία και την Ιρλανδία, προκαλώντας ανεπανόρθωτη ζημία στην ευρωζώνη.

Η υπονοούμενη απειλή του θα ήταν ακόμη πιο ανησυχητική εάν η Πορτογαλία και η Ιρλανδία δεν έχαναν από μόνες τους την αξιοπιστία τους. Οι επενδυτές ζητούν τώρα μεγαλύτερες αποδόσεις από αυτές πριν συμφωνηθεί το ευρωπαϊκό ταμείο διάσωσης των 750 δις ευρώ τον Μάιο. Τα CDSs της Ιρλανδίας είναι πλέον υψηλότερα απ’ ό,τι του Ντουμπάι ή του Λιβάνου.

Οι ζημίες των ομολόγων έχουν αφήσει βαθιές πληγές στον ψυχισμό των τοπικών επενδυτών. Προς το παρόν, τουλάχιστον, κανείς από τους διεθνείς επενδυτές ή τους αξιωματούχους δεν φαίνεται να έχει αντιληφθεί πλήρως τις επιπτώσεις.

Γεγονός είναι ότι έχει συζητηθεί αρκετά το πόσο ανόητη είναι η άποψη ότι τα ομόλογα που απολαμβάνουν υψηλή αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας δεν ενέχουν επενδυτικό κίνδυνο. Παρόλα αυτά, πολλά χαρτοφυλάκια εξακολουθούν να στηρίζονται σε χρηματοοικονομικές θεωρίες που βασίζονται σε αποδόσεις ομολόγων χωρίς επενδυτικό κίνδυνο.

Οι αξιωματούχοι φαίνεται πως έχουν μάθει ακόμη λιγότερα από τους επενδυτές. Πρώτα ήταν η φάρσα των stress tests των ευρωπαϊκών τραπεζών, τα οποία εξέτασαν τον αντίκτυπο του ελληνικού πανικού μόνο στα ομόλογα που διατηρούνται στα trading book των τραπεζών.

Έχει μετατραπεί σε κοινοτοπία, ενώ κανονικά θα έπρεπε να σοκάρει: οι τράπεζες μπορούν να έχουν όση δανειακή εξάρτηση θέλουν, αρκεί να τοποθετούν τα κεφάλαια σε κρατικά ομόλογα.

Είναι εύκολο να δεχτεί κανείς το επιχείρημα πως η κρατική χρεοκοπία είναι απίθανη: κανένα ανεπτυγμένο κράτος δεν έχει υπαναχωρήσει των υποχρεώσεών του μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον 19ο αιώνα όμως οι χρεοκοπίες ήταν πιο συχνές και τα κράτη πολλές φορές θεωρούνταν πιο επικίνδυνη τοποθέτηση χρημάτων απ’ ότι ο ιδιωτικός τομέας. Η Ισπανία, επί παραδείγματι, οδηγήθηκε σε χρεοκοπία 87 φορές τον 19ο αιώνα, ενώ η Ελλάδα τουλάχιστον 4 φορές.

Τι δείχνει λοιπόν η μεταπολεμική εμπειρία, πλήρη μεταστροφή από την τάση του παρελθόντος ή μήπως προσωρινή ανάπαυλα σε μία ευρύτερη τάση;

Κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι δεν πρόκειται για τίποτε από τα δύο. Οι ανεπτυγμένες χώρες με χαρά προχώρησαν σε χρεοκοπίες τα τελευταία 60 χρόνια, όμως χωρίς να φαίνεται, μέσω του πληθωρισμού και υποτιμήσεων.

Γι’ αυτόν το λόγο η προσοχή στρέφεται στην ευρωζώνη, όπου τα κράτη-μέλη δεν μπορούν να καταφύγουν ούτε στην υποτίμηση ούτε στο να τυπώσουν χρήμα για να λύσουν τα προβλήματά τους.

Οι επενδυτές άρχισαν αυτόν τον χρόνο να κάνουν κατηγοριοποιήσεις εντός της ευρωζώνης. Ακόμη και η Γαλλία είδε τα spreads των ομολόγων της να αυξάνονται σε σύγκριση με τους αντίστοιχους γερμανικούς τίτλους.

Σε διεθνές επίπεδο, η αποτίμηση της πιστοληπτικής αξιολόγησης των ανεπτυγμένων χωρών παραμένει τουλάχιστον θολή. Ο κ. Jerome Booth, επικεφαλής οικονομικής ανάλυσης της εταιρίας διαχείρισης κεφαλαίων Ashmore, δίνει έναν ουσιώδη ορισμό των αναδυόμενων αγορών: “Είναι οι αγορές όπου ο επενδυτικός κίνδυνος αποτιμάται σωστά”. Είναι αμφίβολο βεβαίως κατά πόσον αυτή η αποτίμηση είναι σωστή τώρα (βάσει των CDSs, η Κολομβία είναι πιο ασφαλής επενδυτικά σε σύγκριση με το Βέλγιο, επί παραδείγματι), αλλά είναι αληθές ότι ο κίνδυνος δεν αποτιμάται σχεδόν καθόλου στις ασφαλέστερες ανεπτυγμένες αγορές.

Ακόμη και στην ευρωζώνη, όπου οι επενδυτές αντιλαμβάνονται τους κινδύνους που θέτει η κρίση στο ιρλανδικό τραπεζικό σύστημα, ή το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδας λόγω του ελλείμματός της, τα ομόλογα αποτιμώνται βάσει της εκτίμησης ότι η Γερμανία δεν έχει κανέναν επενδυτικό κίνδυνο.

Όλα αυτά έχουν σημασία γιατί επιτρέπουν σε χώρες να θεωρούνται αρκετά ασφαλείς –όπως θεωρούνταν και η Ελλάδα μέχρι πέρυσι– ώστε να δανείζονται πολύ φθηνά. Δεν θα έπρεπε να προκύψει οικονομική κρίση για να θυμηθούμε ότι τα φθηνά δάνεια οδηγούν σε μη διατηρήσιμες δαπάνες.

Τα ανεπτυγμένα κράτη έχουν ήδη αρχίσει να υπαναχωρούν των υποσχέσεών τους καθώς προσπαθούν να θέσουν υπό έλεγχο τις δαπάνες τους. Προς το παρόν πάντως, έχουν επιλέξει να αναδιαρθρώσουν τις υποσχέσεις τους για δημόσιες δαπάνες –ειδικότερα για τις συντάξεις– αντί να πλήξουν τους πιστωτές τους. Όπως επισημαίνει και ο κ. Willem Buiter της Citigroup, η επιλογή αυτή είναι βιώσιμη μόνο εάν το πολιτικό κόστος είναι λιγότερο από αυτό που θα ακολουθούσε μία πτώχευση.

Για την Ελλάδα, όμως, η οποία αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει τουλάχιστον το 8% των φορολογικών της εσόδων για να εξυπηρετεί τα δάνειά της, σχεδόν για πάντα, η πιθανότητα χρεοκοπίας αναπόφευκτα θα γίνει πιο ελκυστική κάποια στιγμή.

Όταν η Αθήνα τελικά κηρύξει πτώχευση, τότε οι αγορές ομολόγων ίσως αρχίσουν να συμπεριφέρονται στα κράτη με τον τρόπο που είχε συστήσει και ο Ζορμπάς: “Ο άνδρας είναι ένα κτήνος”, είχε δηλώσει. “Εάν είσαι σκληρός μαζί του, σε σέβεται και σε φοβάται. Εάν είσαι καλός μαζί του, σου ξεριζώνει τα μάτια”».

Από τις παραπάνω αναλύσεις βγαίνουν αρκετά συμπεράσματα από τις απόψεις και θέσεις των αναλυτών πάνω στο ΔΧ της Ελλάδος. Όπως είναι κατανοητό, κανένα οικονομικό σχέδιο δεν είναι πλήρες γιατί υπόκειται στην τυχαιότητα. Κανένα οικονομικό ή κοινωνικό σχέδιο δεν είναι γραμμικό. Όταν κανείς συζητά ένα σχέδιο για τη σωτηρία της πατρίδος από την οικονομική και ηθική μέγγενη στην οποία βρίσκεται πρέπει να σταθμίσει τα υπέρ και τα κατά για να πάρει και την ευθύνη των λόγων του και της πιθανής υλοποίησής των.

Οι υπάρχοντες τρόποι αντιμετώπισης του προβλήματος

Από τις αρχές του 19ου αιώνα έχουμε εκατοντάδες πτωχεύσεις και αναχρηματοδοτήσεις χρεών. Στις περισσότερες φορές αυτό ήταν αποτέλεσμα ταραγμένων πολιτικών γεγονότων της εποχής: πόλεμοι, επαναστάσεις ή εμφύλιες συγκρούσεις, γεγονότα που καθιστούσαν τις κυβερνήσεις ανίκανες ή αρνητικές για να πληρώσουν, π.χ. Τουρκία, Βουλγαρία ή Αυστροουγγαρία σταμάτησαν τις πληρωμές σε πιστώτριες εχθρικές χώρες στις αρχές του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Το Μεξικό (1914), Ρωσία (1917), Κίνα (1949), Τσεχοσλοβακία (1952), Κούβα (1960) αρνήθηκαν τα χρέη τους μετά από επαναστάσεις κυρίως με την καθοδήγηση των κομμουνιστικών κομμάτων.

Μερικές χώρες, όπως η Αυστρία (1802, 1868) και η Ρωσία (1839) πτώχευσαν μετά από ήττες σε πολέμους, ενώ η Ισπανία (1831) και η Κίνα (1921) πτώχευσαν μετά από εμφύλιες συρράξεις. Σε μερικές από αυτές οι οικονομικές αιτίες έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην έκρηξη των πολιτικών γεγονότων τα οποία στη συνέχεια οδήγησαν σε πτώχευση. Πάντως οι πτωχεύσεις ή οι αρνήσεις πληρωμών ήταν επουσιώδεις συγκρινόμενες με τις πολιτικές και κοινωνικές αναστατώσεις με τις οποίες ήταν συνδεδεμένες, ενώ κάθε οικονομική αιτία ήταν πρωταρχικά εγχώρια.

Πριν από όλες τις πτωχεύσεις έχουν προηγηθεί μεγάλες πιστωτικές επεκτάσεις (υψηλή ροή δανειστικών κεφαλαίων) στη διεθνή ροή κεφαλαίου.

Από τις αρχές του 19ου αιώνα έχουν παρατηρηθεί εννέα δανειστικές εκρήξεις [45], στις οποίες ενεπλάκησαν τα παρακάτω κράτη:

• στις αρχές της δεκαετίας 1820: τα νέα ανεξάρτητα κράτη της Λ. Αμερικής και μερικά ευρωπαϊκά κράτη·

• στη δεκαετία του 1830: οι ΗΠΑ, Ισπανία, Πορτογαλία·

• από το 1860 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1870: οι χώρες της Λ. Αμερικής, οι ΗΠΑ, οι ευρωπαϊκές Χώρες, η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Αίγυπτος·

• από τα μέσα μέχρι το τέλος του 1880: οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, χώρες της Λ. Αμερικής·

• τη δεκαετία πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Ν. Αφρική, η Ρωσία, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι χώρες των Βαλκανίων και μερικές χώρες της Λ. Αμερικής·

• τη δεκαετία του 1920: η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Κούβα·

• στη δεκαετία του 1970: χώρες της Λ. Αμερικής, η Ισπανία, η Γιουγκοσλαβία, η Ρουμανία, η Πολωνία, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ινδονησία, διάφορες αφρικανικές χώρες·

• στη δεκαετία του 1990: οι χώρες της Λ. Αμερικής, της αναδυόμενης Ασίας, οι πρώην κομμουνιστικές χώρες·

• στη δεκαετία του 2010: η Αργεντινή, η Ουρουγουάη, το Εκουαδόρ, η Ρουμανία, η Ουγγαρία.

Οι κύριες πηγές αυτών των κεφαλαιακών ροών ήταν:

• η Μ. Βρετανία και η Γαλλία στο 19ο αιώνα·

• οι Μ. Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία και ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα·

• οι ΗΠΑ και η Μ. Βρετανία στο μεσοδιάστημα των δύο πολέμων·

• οι ΗΠΑ και μερικές χώρες της Δ. Ευρώπης στη δεκαετία του 1970·

• οι ΗΠΑ, μερικές χώρες της Δ. Ευρώπης και Ιαπωνία στη δεκαετία του 1990.

Σήμερα η Ελλάδα είναι ουσιαστικά μια χώρα που έχει χρεοκοπήσει, η οποία όμως τυπικά δεν μπορεί ή σωστότερα δεν της επιτρέπουν να χρεοκοπήσει. Το συμπέρασμα περί της ουσιαστικής χρεοκοπίας συνάγεται από σειρά παράγοντες και όχι μόνο από την άνοδο των ασφαλίστρων κινδύνου των ελληνικών ομολόγων όπως θα δούμε στη συνέχεια. Το συμπέρασμα της τυπικά αδυναμίας χρεοκοπίας συνάγεται από τις ρητές αποφάσεις του Συμβουλίου των Αρχηγών της ευρωζώνης (25 Μαρτίου 2010).

Πριν αναφερθούμε όμως σε αυτά τα σημαντικότατα ζητήματα θεωρούμε σκόπιμο να ανατρέξουμε στις προηγούμενες χρεοκοπίες του ελληνικού κράτους από την περίοδο της ελληνικής επαναστάσεως του1821.

Πίνακας 24
Οι χρεοκοπίες του ελληνικού κράτους

pinakas24

Πηγές: Αλογοσκούφης και Λαζαρέτου (2002), Πολυδώρου (2009), Μαλούχος (2009).

Η πρώτη εξ αυτών όπως φαίνεται από τον πίνακα 24 έγινε το 1827, δηλαδή ουσιαστικά πριν την ίδρυσή του ως ανεξάρτητο κράτος. Μάλιστα η ίδρυση της κρατικής οντότητας του ελληνικού έθνους συμβάδισε και με τη δυνατότητα καταλογισμού των χρεών.

Η προτελευταία έγινε 78 χρόνια από σήμερα επί Ε. Βενιζέλου. Η τελευταία είναι αυτή που ζούμε σήμερα με κυβέρνηση Γ.Α. Παπανδρέου.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία και σχολιασμό υπάρχουν τρεις πιθανοί τρόποι αντιμετώπισης του υπέρογκου ΔΧ γενικά και ειδικότερα του ελληνικού. Ο πρώτος είναι ο μέχρι σήμερα σχεδιασμός της ΕΕ/ΔΝΤ και της ελληνικής κυβέρνησης. Ο σχεδιασμός αυτός είναι βασισμένος στο περιώνυμο «Μνημόνιο» μεταξύ τριμερούς επιτροπής και ελληνικής κυβέρνησης. Με αυτό παρέχονται 110 δις ευρώ για τρία χρόνια για την πληρωμή των ληξιπροθέσμων δανείων της χώρας. Πέραν αυτού υπάρχει ένα πρόγραμμα λιτότητας στον δημόσιο τομέα, η μείωση των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού, μηδενισμός ελλειμμάτων ΔΕΚΟ, αλλαγή στο συνταξιοδοτικό, αύξηση φορολογίας και περιορισμός της φοροδιαφυγής, εξορθολογισμός του ΕΣΥ, συνταγογράφησης και όλων των υπηρεσιών του Δημοσίου. Σε αυτό το πρόγραμμα περιστέλλονται οι δαπάνες για δημόσιες επενδύσεις και βέβαια αναπόφευκτα με τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων μειώνονται τα έσοδα από την κατανάλωση. Ήδη ο δημόσιος τομέας ενώ έχει μειώσει τις πληρωμές του έχει αυξήσει τα έσοδά του μόνο κατά 5% έναντι προβλέψεων αύξησης της τάξης του 14%.

Η μέχρι σήμερα πορεία αυτού του προγράμματος δεν έχει φέρει ορατά θετικά αποτελέσματα. Έχει ανοίξει όμως τουλάχιστον μια δημόσια συζήτηση για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, τη δυσλειτουργία του δημόσιου τομέα, τις ανεπάρκειες του ιδιωτικού τομέα και την αποτυχία του πολιτικού συστήματος συλήβδην για την αντιμετώπιση της οικονομίας της χώρας.

Πολλοί ειδικοί συμφωνούν ότι το ελληνικό ΔΧ δεν μπορεί να αποπληρωθεί με τον τρόπο με τον οποίον η κυβέρνηση και η τρόικα έχουν οργανώσει την οικονομική διάσωση της Ελλάδας, αλλά και με τα επιτόκια με τα οποία δανείζεται η χώρα και με τον οικονομικό και διοικητικό τρόπο λειτουργίας του κράτους και της ιδιωτικής οικονομίας της Ελλάδας. Τα μαθηματικά για τον υπολογισμό της αύξησης ή μείωσης του μεγέθους του δημόσιου χρέους είναι η ακόλουθη εξίσωση [46].

exiswshΌ,τι βρίσκεται μέσα στην παρένθεση περιγράφει το λεγόμενο «φαινόμενο της χιονοστιβάδας». Όπως η χιονόμπαλα μεγαλώνει καθώς κυλάει έτσι και το ΔΧ αυξάνεται σε χιονοστιβάδα. Σε αυτήν την εξίσωση το D είναι το συνολικό χρέος, το Υ είναι το ΑΕΠ σε ονομαστικές τιμές, το PD είναι το έλλειμμα, το i είναι το ονομαστικό επιτόκιο, και το SF είναι η ρύθμιση του ελλείμματος-χρέους. Από αυτήν την εξίσωση βλέπουμε ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα για την ομαλή αποπληρωμή του χρέους με συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 4% για εφέτος και με ανεργία της τάξεως του 12%. Βεβαίως υπάρχει μια «μαύρη οικονομία της τάξης του 25% του ΑΕΠ (Economist, 16/8/2010). Επίσης, υπάρχουν 90 δις ευρώ καταθέσεις Ελλήνων υπηκόων σε τράπεζες του εξωτερικού (στοιχεία Εθνικής Τραπέζης). Αν όλα αυτά μπορούσαν να λειτουργήσουν σε βάθος χρόνου και με αποτελεσματικό τρόπο για νέες επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, τότε ίσως θα μπορούσε να υπάρχουν ορισμένες ελπίδες επιτυχίας μέσω της ανάπτυξης. Αυτήν τη χρονική περίοδο πάντως η κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει κανένα πρόγραμμα για ουσιαστικές επενδύσεις και αύξησης θέσεων εργασίας. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι υπό τις παρούσες συνθήκες και όπως αναλύθηκε πάρα πάνω μέσα στο όρια των ιστορικών στοιχείων της ελληνικής οικονομίας μαθηματικά το χρέος θα αυξάνεται με το φαινόμενο της χιονοστιβάδας και δεν μπορεί να αποπληρωθεί με βάση την υπάρχουσα δομή και λειτουργία της ελληνικής οικονομίας διότι οι προϋποθέσεις χαμηλών επιτοκίων, θεαματικής αύξησης του ΑΕΠ και παραγωγικής δομής της ελληνικής οικονομίας δεν υπάρχουν. Άρα το σχέδιο της ελληνικής κυβέρνησης δεν θα φέρει το ποθητό αποτέλεσμα για τη χώρα, την ΕΕ και το ΔΝΤ. Αναλύθηκε πιο πάνω με απόλυτα τεχνικό τρόπο το πόσο δύσκολο έως ανέφικτο είναι η μείωση του ελλείμματος για την ελληνική οικονομία, καθώς και η επίτευξη του στόχου της επιστροφής στις αγορές. Εδώ θα κάνουμε μια στοχευμένη αποτύπωση των συνθηκών «επί του εδάφους» της λειτουργίας της ελληνικής οικονομίας.Πρώτον, υπάρχει η εγγενής αδυναμία του ελληνικού Δημοσίου να εισπράξει φόρους και εργατικές εισφορές. Ο κρατικός αυτός μηχανισμός είναι ανοργάνωτος, ελλιπώς μηχανογραφημένος, διεφθαρμένος, ελεγχόμενος από κομματικούς συνδικαλιστικούς φορείς και ταυτόχρονα σπάταλος. Αυτός είναι και ο λόγος της αποτυχίας του να συλλέξει φόρους. Αυτή η συγκεκριμένη κατάσταση δεν μπορεί να βοηθήσει στην προσπάθεια αύξησης των δημόσιων εσόδων.Δεύτερον, υπάρχει ένα απηρχαιωμένο και χρονοβόρο σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Τα δικαστήρια λειτουργούν μόνον επτά μήνες το χρόνο με πλημμελή επάνδρωση γραμματειακής και ερευνητικής υποστήριξης και με ανύπαρκτη μηχανοργάνωση. Επίσης, η πολυνομία δημιουργεί μεγάλες αργοπορίες στην εκδίκαση των υποθέσεων, διοικητικών, ποινικών και αστικών. Υπάρχουν ήδη μισό εκατομμύριο υποθέσεις οι οποίες εκκρεμούν και εκατό σαράντα χιλιάδες νέες ετησίως. Μεγάλο μέρος αυτών των υποθέσεων είναι φορολογικές, με αποτέλεσμα το κράτος να μην μπορεί να εισπράξει τις απαιτήσεις του για πολλά χρόνια ίσως και μία δεκαετία. Το τρίτο πρόβλημα είναι η φιλοσοφία και ο τρόπος αντιμετώπισης των οποιωνδήποτε μεταρρυθμίσεων στην κατεύθυνση την οποίαν επιθυμεί το Μνημόνιο αλλά και πάγιες θέσεις της ΕΕ από εδώ και μία δεκαετία. Παράδειγμα, το πρόσφατο και σε εξέλιξη ζήτημα του ανοίγματος των εμπορευματικών μεταφορών. Το ίδιο συνέβη πριν μήνες με τους αγρότες. Το ίδιο μπορεί να συμβεί με άλλους τομείς της οικονομίας. Σε λίγο χρόνο το ίδιο θα συμβεί και στον τομέα της ενέργειας. Το πρόβλημα είναι η επί σειρά ετών υποχώρηση των κυβερνήσεων λόγω του πολιτικού κόστους σε σειρά αιτημάτων δίχως οικονομική ή νομική βάση. Η διατήρηση αυτής την νοοτροπίας και στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, είχε ως αποτέλεσμα της εκάστοτε μεγιστοποίηση των αιτημάτων, τα οποία δεν ξεκινούσαν σχεδόν ποτέ με την αρχή του συμβιβασμού. Ο μόνος ίσως τομέας ο οποίος είχε γενικά τις πιο μετριοπαθείς απαιτήσεις και παρουσίαζε συμβιβαστικές συμπεριφορές ήταν ο τομέας των εργατικών συνδικάτων και αυτό γιατί ήταν ο πιο αδύνατος τομέας να ασκήσει ουσιαστική πίεση ή εκβιασμό προς τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Για αυτό παρατηρούμε το φαινόμενο της χαμηλότερης αμοιβής σε αυτόν το χώρο από ότι στο δημόσιο ή στις ΔΕΚΟ.Γενικότερα, οι ποσοτικές μεταβολές οι οποίες απαιτούνται από το Μνημόνιο χρειάζονται τις ποιοτικές μεταβολές της διοικητικής μηχανής για να επιτευχθούν. Αυτό είναι ίσως πιο δύσκολο στην παρούσα περιρρέουσα ατμόσφαιρα πολιτικής και ηθικής αμφισβήτησης στην ελληνική κοινωνία. Η δεύτερη πρόταση για την αντιμετώπιση του ΔΧ είναι η πρόταση άρνησης του χρέους (repudiation of debt) και της αποπληρωμής του ως εργαλείο απελευθέρωσης από τα δεσμά μιας ύφεσης για χρόνια, μείωσης του εθνικού εισοδήματος με μείωση της προσφοράς, και μείωσης του εισοδήματος των εργαζομένων. Μια πρώτη κίνηση για να αρνηθεί κανείς το χρέος είναι να το ανακηρύξει και να προσπαθήσει να αναγνωρισθεί ως odious debt, δηλαδή ως επαχθές ή αισχρό χρέος. Πράγματι, μια ομάδα οικονομολόγων, Ελλήνων και ξένων, έχουν συζητήσει και προτείνει την άρνηση του χρέους. Θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε την έννοια, την ιστορία και τη διεθνή πρακτική πάνω σε αυτό το ζήτημα. Το αποτέλεσμα αυτής της ανάλυσης είναι ότι η άρνηση του χρέους είναι μια ανέφικτη νομική και οικονομική λύση.Οι πατέρες της πολιτικής οικονομίας Σμιθ και Ρικάρντο, αναφέρονται στο θέμα της άρνησης του χρέους. Πάντως, θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ιστορικά τα δημόσια χρέη δημιουργήθηκαν εν πολλοίς από την ανάγκη δανεισμού για την διεξαγωγή πολέμων. Ας μην ξεχνάμε παρεμπιπτόντως, ότι και ο Αδόλφος Χίτλερ αρνήθηκε την πληρωμή γερμανικών κρατικών και ιδιωτικών ομολόγων θεωρώντας ότι προέρχονταν από το χρέος της συνθήκης των Βερσαλλιών. Η γερμανική κυβέρνηση το 1952 αποδέχτηκε το χρέος και αποπλήρωσε τους ομολογιούχους έως το 1969 με μια αναδιαπραγμάτευση. Η θέση της άρνησης του χρέους έχει διάφορους εκφραστές, όπως θα δούμε πάρα κάτω, αλλά αυτό δεν χαρακτηρίζει κανέναν και με κανέναν τρόπο. Εδώ συζητάμε για ένα σχέδιο επί της σημερινής σκληρής πραγματικότητας για όλους.Ποια είναι η έννοια της άρνησης του χρέους; Είναι η μονομερής καταγγελία ενός συμβολαίου. Υπάρχει μια ολόκληρη θεωρία πολιτική (Ρουσσώ), νομική (θεωρία συμβολαίων) και θεσμική για την έννοια και την αξία του συμβολαίου. Πρακτικά λοιπόν, κάποιοι έχουν υπογράψει ένα συμβόλαιο και αργότερα κάτω από διαφορετικές συνθήκες το αρνούνται. Πρέπει λοιπόν να ξεκαθαρίσουμε πάνω σε ποια βάση μπορούμε ή όχι να αρνηθούμε το ελληνικό δημόσιο χρέος. Η άρνηση στηρίζεται πάνω στη θεωρητική βάση την οποία διατύπωσε πρώτος ο Αλέξανδρος Ναούμ Σακ το 1927, θεμελιώνοντας την έννοια του odious debt, του αισχρού ή επαχθούς χρέους. Το αισχρό χρέος κατά τον Σακ έπρεπε να ικανοποιεί τρία κριτήρια: πρώτον, να έχει συναφθεί από ένα δεσποτικό πολίτευμα· δεύτερον, να μην έχει χρησιμοποιηθεί για το συμφέρον ή για τις γενικές ανάγκες του λαού· και τρίτον, ο δανειστής ήταν εν γνώσει των δύο πρώτων. Η γενική αρχή των αισχρών δανείων βασίστηκε πάνω στο σκοπό και στη χρήση ενός συγκεκριμένου δανείου ή δανείων, αλλά αυτή η βάση διευρύνθηκε πάνω στη βάση των παρανόμων πολιτευμάτων [47]. Αυτή η διεύρυνση της έννοιας επικέντρωσε πρόσφατα την αρχική έννοια της άρνησης του χρέους στη βάση των πολιτευμάτων δίχως νομιμοποίηση κυρίως για χρέη του Τρίτου Κόσμου. Συνεχίζοντας την ιστορική αναδρομή του θέματος θα δούμε ότι οι πολιτείες του Μισισιπή, του Αρκάνσας, της Φλόριντας, του Μίσιγκαν και της Λουϊζιάνας αρνήθηκαν το 1840 την πληρωμή του χρέους τους. Από τότε μέχρι το 1988 όπου και πτώχευσε η Ένωση για τις απαιτήσεις των κατόχων ξένων ομολογιών του Λονδίνου, υπήρχε αυτή η διένεξη. Οι πολιτείες βέβαια ως μέλη των ΗΠΑ δεν ήταν απαραίτητο να δανειστούν από το εξωτερικό. Πάντως, όποτε η πολιτεία του Μισισιπή δανείστηκε, ποτέ δεν της προσέφεραν δάνειο από το Λονδίνο. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα θιασώτη της άρνησης του χρέους από την πλευρά των σκληρών μονεταριστών: 

Είναι ειρωνικό ότι ο Μόλντιν (αναλυτής ο οποίος πιστεύει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να σταματήσει τις πληρωμές αλλά εντός του ευρώ και να αναδιαπραγματευθεί το χρέος της) δεν υποστηρίζει [την άρνηση του χρέους] μια και ό ίδιος λέει ότι είναι οπαδός του φον Μίζες, του Χάγιεκ και του Ρόθμπαρντ. Από αυτούς, όλοι θα είχαν εξεγερθεί με την προοπτική της συνέχειας αυτής της απάτης στην Αθήνα. Ο Ρόθμπαρντ ειδικότερα υποστήριζε την άρνηση του δημόσιου χρέους, διότι το χρέος υπηρετεί τα συμφέροντα των πολιτικών και ιδιαίτερα συμφέροντα εις βάρος της κοινωνίας γενικότερα […] Οι πολιτικοί χρεώνονται για να το ξοδέψουν πέρα από ότι είναι φρόνιμο ή ηθικό, για να αγοράσουν ψήφους, κυρίως ψήφους των συνδικάτων. Αυτή είναι η περίπτωση της Ελλάδος, όπου επαναλαμβανόμενες απεργίες από καθηγητές, λιμενεργάτες, αγρότες και άλλους απαντήθηκαν με μεγαλύτερες αμοιβές και παροχές. Αυτό το σύστημα είναι μια απάτη και κλέβει τα χρήματα των φορολογουμένων. Γιατί πρέπει να αρπάζονται κέρδη γενεών (μην κάνετε λάθος η φορολογία είναι κλοπή, είναι η αρπαγή περιουσίας υπό τον φόβο της βίας) για να συνεχίζουν να υποστηρίζουν εγκληματίες, πολιτικούς, τραπεζίτες και συνδικαλιστές; Μια στάση πληρωμών θα κατέστρεφε τη δυνατότητα της κυβέρνησης να δανειστεί και έτσι θα σταματούσε την απάτη. Οι πολιτικοί δεν θα μπορούσαν να προσφέρουν κάτι για το τίποτε: αν ήθελαν να αυξήσουν τους μισθούς θα έπρεπε να αυξήσουν τους φόρους την ίδια ώρα αντί να το αφήσουν για κάποτε στο μέλλον μετά τις επόμενες εκλογές. Ναι, η στάση πληρωμών θα πείραζε μερικούς, τους ομολογιούχους. Μα, είναι απόλυτα δίκαιο εφόσον τα ελληνικά και τα ισπανικά και τα ιταλικά και τα πορτογαλικά ομόλογα και τα ιρλανδικά έχουν μεγαλύτερες αποδόσεις από τα γερμανικά ή τα ελβετικά. Αυτοί οι επενδυτές πήραν ένα ρίσκο όπως και εκείνοι οι οποίοι αγόρασαν παράγωγα για τη στάση πληρωμών για τέτοια χρέη. Τους πρέπει να χάσουν λεφτά και μάλιστα περισσότερο αυτοί οι οποίοι αγόρασαν παράγωγα για την ασφάλιση του κινδύνου. Στην πραγματικότητα, όπως το ξεκαθαρίζει ο Ρόθμπαρντ, οι πιστωτές είναι μέρος της ληστείας, ένοχοι για αποδοχή προϊόντων κλοπής. Βαρέθηκα να ακούω ανοησίες: ότι αν οι τράπεζες και οι επενδυτές χάσουν τα λεφτά τους θα έρθει το τέλος του κόσμου. Αυτό είναι ένα παραμύθι το οποίο ταΐζουν σε ένα ευκολόπιστο και αδαές κοινό ώστε να δικαιολογήσουν τη μεταφορά της περιουσίας [του κοινού] στις πιο ισχυρές τράπεζες. Ποιο είναι το τέλος του κόσμου; Ο Πόλεμος […] ή μια κρίση τραπεζών; Ο πόλεμος είναι [μια κρίση τραπεζών] δεν είναι τίποτε […] παραγωγικά μέσα αλλάζουν χέρια, αυτό είναι όλο. Δεν χρειάζεται κανείς να πεινάσει, και η ανεργία μπορεί να είναι σύντομη, εκτός αν η γραμμή της κυβέρνησης, εμποδίζει τις απαραίτητες στάσεις πληρωμών ώστε να μεταφερθούν πάγια στοιχεία σε παραγωγική ιδιοκτησία. Με το να μεταφέρουν τις ζημίες στο κοινό, τότε το κεφάλαιο σπαταλιέται, παραγωγικά μέσα μένουν άεργα και χάνονται δουλειές [48].

Από την άλλη μεριά ο Αυστραλός οικονομολόγος Keen, λέει:

Πρέπει να διαγράψουμε το χρέος, να πτωχεύσουμε τις τράπεζες, να εθνικοποιήσουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να αρχίσουμε ξανά από την αρχή. Χρειαζόμαστε ένα Ιωβηλαίο του εικοστού πρώτου αιώνα. [Οδηγούμεθα] σε μια ατελείωτη ύφεση εκτός αν απαρνηθούμε το χρέος, το οποίο δεν έπρεπε να έχει παραχωρηθεί από την αρχή. [Να μια σημαντική παρατήρηση, δεν έπρεπε να δοθούν ποτέ τόσα δανεικά.] Εάν διατηρήσουμε τον παρασιτικό τραπεζικό τομέα ζωντανό, η οικονομία πεθαίνει. Πρέπει να σκοτώσουμε τα παράσιτα και να δώσουμε την ευκαιρία στην πραγματική οικονομία να αναπτυχθεί ξανά και να σταματήσουμε τους χρηματιστές [απατεώνες] να ξανακάνουν το ίδιο το οποίο έκαναν ξανά.

Τοποθετούμε τον Keen στο χώρο των κλασσικών Πλατωνιστών, των αναθεωρητών οι οποίοι θέλουν να καθαρίσουν την επιφάνεια και να αρχίσουν από την αρχή.

Υπάρχει και μια άλλη άποψη για το θέμα της άρνησης του χρέους η οποία σημειώνεται από το οικολογικό κίνημα. Λέει:

Επίσης πολλοί ιδεαλιστές, αλλά όχι λιγότερο άνθρωποι με κοινή λογική, αισθάνονται την ευκαιρία να αρνηθούμε τη μη-διατηρήσιμη ανάπτυξη. Αυτό που φαίνεται το πιο εύσπλαχνο σύστημα [αναφέρεται στο μοντέλο Κέυνς και στην πλήρη απασχόληση] μπορεί να δημιουργήσει στο τέλος βαθύτερη εξάρτηση σε ένα άκαρδο σύστημα και αυτό το οποίο φαίνεται σκληρό και φοβερό [εννοεί την οικολογική πρόταση για από-ανάπτυξη] μπορεί να ανοίξει το δρόμο για μια πιο μικρή οικονομία και έναν περισσότερο ευχάριστο κόσμο. Τα κράτη έθνη είναι σημαντικά πιόνια στο παιγνίδι δύναμης και οικονομικής διαρπαγής του μοντέρνου κόσμου. Χωρίς αυτά δεν θα μπορούσαν να γίνουν αντικείμενα εκμετάλλευσης και ελέγχου οι άνθρωποι και οι φυσικοί πόροι… Χρειαζόμαστε οικολόγους και όχι οικονομολόγους [49].

Βλέπουμε λοιπόν ότι το θέμα της άρνησης του χρέους συζητείται και από τους κλασσικούς φιλελεύθερους, και από τους ριζοσπάστες· πώς να τους ονομάσω δημοκράτες σοσιαλιστές ίσως; Αλλά και από τους οικολόγους με την άποψη της απo-ανάπτυξης (de-growth) (Latouche).

Οι πρώτοι δεν θέλουν να βλέπουν δημόσιο χρέος για κανέναν λόγο· οι δεύτεροι θέλουν να το απαρνηθούν, αλλά τι θα κάνουν στη συνέχεια; Θα δημιουργήσουν δημόσιο χρέος με εσωτερικό δανεισμό ή θα δανείζονται από το εξωτερικό με έντιμο και λελογισμένο τρόπο; Οι τρίτοι θέλουν την καταστροφής της οικονομικής μέγα-μηχανής (όρος του Mumford που τον ετυμολογούσε και στις πόλεις τις οποίες εξοβελίζει κάθε συνεπής οικολογική άποψη), του έθνους-κράτους, επιζητούν από-ανάπτυξη (de-growth) και οικονομία προσαρμοσμένη στο περιβάλλον και τους περιορισμένους φυσικούς πόρους.

Παρατηρούμε λοιπόν ότι οι στόχοι και τα κίνητρα μιας τέτοιας αναθεωρητικής κίνησης είναι πολλοί και αντιφατικοί. Δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για το πού στοχεύουν τέτοιες προτάσεις και εμείς θα πρέπει να συζητήσουμε όλες τις απόψεις. Όλες έχουν την αξία τους, τα υπέρ και τα κατά. Η πρόταση του Κeen είναι προφανώς αυτή που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι ως κίνηση με ελληνική χροιά.

Φτάνοντας στο 2000 υπήρξε η ιδέα του λεγομένου «Ιωβηλαίου», του χρέους το οποίο κηρύχθηκε από την οργάνωση Χριστιανική Βοήθεια εκ μέρους της Καθολικής Εκκλησίας το οποίο επικεντρωνόταν στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Πράγματι, για τις χώρες αυτές, όπου τα δάνεια είχαν συναφθεί από δικτάτορες ή είχαν διοχετευθεί στο εξωτερικό από διεφθαρμένες ελίτ, η άρνηση του χρέους ήταν μια οικονομική επιταγή για να μπορέσουν οι χώρες αυτές να επιβιώσουν. Εδώ το ζήτημα παρουσιάζονταν κυρίως ως ηθικό.

Τα χρέη εγείρουν ένα ηθικό θέμα και για τους δανειστές και για τους δανειζόμενους. Θα προτείνουμε ότι με την αρχή του ωφελιμισμού (το μεγαλύτερο καλό για τους περισσότερους) η διαγραφή των χρεών ωφελεί τους περισσότερους, δηλαδή τους δανειζόμενους οι οποίοι είναι δέσμιοι των δανείων. Αυτό το οποίο δεν λύνεται με την εφαρμογή αυτής της ηθικής θεωρητικής βάσης είναι το πρόβλημα της επόμενης μέρας, δηλαδή της ανάγκης νέου δανεισμού. Οι λίγοι οι οποίοι θα υποστούν τη ζημία, οι δανειστές, δεν θα θελήσουν να δανείσουν πάλι τους διαγραφείς των χρεών. Για να εξετάσουμε λοιπόν το θέμα πρέπει να αρχίσουμε από τους δανειστές. Διαθέτουν αυτοί ένα ηθικό κριτήριο για την πράξη δανεισμού; Μέχρι σήμερα όχι. Το κριτήριο δανεισμού είναι η πιθανότητα επιστροφής των κεφαλαίων, η απόδοσή τους ή η πολιτική επιρροή του δανειστού, όταν πρόκειται για κράτη.

Θεωρητικά τα δάνεια πηγαίνουν για το καλό των πολλών. Αλλά αυτό είναι ένα θέμα του τρόπου χρήσης των δανείων και όχι του δανείου αυτού καθ’ αυτού. Αν ετίθετο θέμα χρήσης του δανείου, αυτό θα σήμαινε ότι οι δανειστές θα πρέπει να θέσουν όρους προς τους δανειολήπτες ex ante ως προς το σκοπό και τον τρόπο διάθεσης του δανείου. Αυτό θα ήταν η εφαρμογή του δεύτερου κριτήριου του Σακ. Εφόσον οι δανειστές θα το εφάρμοζαν ex ante, τότε θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να κατοχυρώσουν ότι τα δάνεια θα διατεθούν βάσει των κανόνων της χρηστής διοίκησης. Πρακτικά για να γίνει αυτό θα πρέπει να έχουν την εποπτεία της διάθεσης των δανείων και αυτό συνεπάγεται την εμπλοκή τους σε θέματα οικονομικής πολιτικής και ανάληψης μέρους της εθνικής κυριαρχίας του δανειολήπτη. Αυτό βέβαια έχει νομικές και πολιτικές παραμέτρους οι οποίες μέχρι σήμερα δεν έχουν γίνει συγκεκριμένες ούτε έχουν επιλυθεί.

Το πρώτο κριτήριο δανειοδότησης, η πολιτική, και κατά συνέπεια ηθική νομιμοποίηση του εκάστοτε καθεστώτος δημιουργεί άμεσα πολιτικά προβλήματα μεταξύ κρατών. Θέτει τη διαδικασία της δανειοδότησης ως κριτήριο νομιμοποίηση πολιτικών καθεστώτων πράγμα το οποίο αντιβαίνει την έννοια της ανεξαρτησίας και εθνικής κυριαρχίας, το οποίο είναι κατοχυρωμένο και από τον ΟΗΕ. Δηλαδή, μόνον όταν το καθεστώς έχει την πολιτική και ηθική νομιμοποίηση θα μπορεί να αποδεχθεί δάνεια τα οποία δεν θα εμπίπτουν στα κριτήρια του αισχρού χρέους.

Το 2007 δημοσιεύτηκε η μελέτη του ΟΗΕ για το πρόβλημα των αισχρών δανείων η οποία ανέλυε τη νομική βάση της διαπραγμάτευσης ενός τέτοιου θέματος [50]. Μέχρι σήμερα δεν έχει διαμορφωθεί μια τέτοια νομολογία ούτε ένα σώμα, ας πούμε όργανο του ΟΗΕ το οποίο θα αποφάσιζε ex ante, τον χαρακτηρισμό κάποιου δανείου και τη δικαιοδοσία των δανειστών να επιβλέπουν τη χρήση των.

Μετά από την παραπάνω ανάλυση, πώς θα μπορούσε να θέσει μια νέα ελληνική κυβέρνηση την άρνηση του χρέους; Ως χρέος μιας πρώην παράνομης κυβέρνησης ή ως χρέος το οποίο δεν χρησιμοποιήθηκε επ’ ωφελεία του λαού; Το πρώτο δεν μπορεί να τεθεί, εφόσον υπήρχε δημοκρατική κυβέρνηση τα τελευταία 36 χρόνια. Το δεύτερο θα ήταν ενδιαφέρον και θα είχε αντικείμενο. Η υπάρχουσα κατάσταση περιγράφεται ως εξής: «Υπάρχει νομική θεωρία για debt repudiation προερχόμενη από νομολογία και τις θέσεις Σακ, αλλά δεν υπάρχει ακόμη η νομική έννοια του όρου. Δεν έχει ακόμη γίνει καθαρό στην νομική επιστήμη σε τι ακριβώς αναφέρεται το επαχθές ή αισχρό χρέος όπως είναι ξεκάθαρη η έννοια του διαζυγίου, του δανείου, της κλοπής, της ιδιοκτησίας» [51]. Μια νέα ελληνική κυβέρνηση, δεν θα μπορούσε να θέσει καν θέμα άρνησης του χρέους με βάση νομικά κριτήρια. Ίσως να κάνουμε και λάθος, και θα θέλαμε όμως έναν αντίλογο πάνω σε αυτό.

Στο δημόσιο διεθνές δίκαιο είναι αποδεκτό ότι τα κράτη έχουν συνέχεια ασχέτως κυβερνήσεων ή πολιτικών συστημάτων. Μέχρι στιγμής η οποιαδήποτε άλλη νομική προσφυγή για το θέμα της άρνησης του χρέους με βάση τη μη αναγνώριση κυβερνήσεων θα είναι θέμα νομικής διένεξης, η οποία δεν θα έλυνε το πρόβλημα της άρνησης του χρέους.

Μπορεί να υπάρξει πολιτική αποσύνδεση ενός νέου πολιτικού συστήματος από ένα προηγούμενο, αλλά νομική αποσύνδεση από τη συνέχεια του κράτους δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί όπως είδαμε πιο πάνω. Εκτός αν μιλάμε για την κατάλυση του ελληνικού κράτους και την αντικατάστασή του από τι; Δεν πιστεύουμε ότι κάτι τέτοιο υπονοείται από κανέναν. Θα πρέπει το θέμα να αναλυθεί έτσι ώστε να ξέρουμε σε ποια βάση αρνούμεθα το χρέος και πιο υποκείμενο αποτελεί συνέχεια του παλαιού και απορριφθέντος.

Στη συνέχεια πολλοί προτείνουν πέραν της άρνησης του χρέους, την έξοδό μας από το ευρώ. Ούτε η μονομερής έξοδος από το ευρώ έχει νομική ισχύ. Μια νέα ελληνική κυβέρνηση, έστω και αν διαρρήξει μονομερώς τις νομικές δεσμεύσεις των προηγούμενων κυβερνήσεων, αυτό δεν συνεπάγεται την αυτόματη νομική θεμελίωση αυτής της μονομερούς κίνησης [52]. Άλλωστε η αποχώρηση από το ευρώ συνεπάγεται και την αποχώρησή μας από την ΕΕ.

Από τη μελέτη μάλιστα για την αμερικανική άρνηση του χρέους της Κούβας, συνάγεται ότι η άρνηση του χρέους βασίστηκε στο ότι το χρέος της Κούβας ήταν χρέος της Ισπανίας και άρα δεν μπορούσε να το οφείλει η Κούβα, η οποία ανακηρύχτηκε ανεξάρτητο κράτος μετά την εισβολή των ΗΠΑ το 1898. Σε μια άλλη περίπτωση, σε αυτή της Κόστα Ρίκα, εμφαίνεται ότι η χρήση των δανειακών κεφαλαίων ήταν για την προσωπική χρήση του Προέδρου και όχι για το κράτος. Ο δικαστής Ταφτς, κλασσικός συντηρητικός, απεφάνθη ότι η Καναδική Τράπεζα η οποία είχε χορηγήσει το δάνειο δεν είχε δικαίωμα να εισπράξει το δάνειο για αυτόν το λόγο και όχι γιατί το καθεστώς ήταν δικτατορικό [53].

Το τελευταίο επεισόδιο στο θέμα αυτό είναι η προσφυγή των ΗΠΑ για την άρνηση χρέους του Ιράκ, μετά την εισβολή των Αμερικανών. Η επιτροπή ακύρωσε ένα μεγάλο μέρος των χρεών του Ιράκ μια και οι χώρες οι οποίες χρηματοδότησαν το Ιράκ πιέστηκαν από τους Αμερικανούς να το απαλλάξουν από τα χρέη τα οποία είχαν συσσωρευτεί από τον Σαντάμ Χουσεΐν [54]. Γενικά, η πρόταση του αισχρού χρέους παίρνει τη χροιά της καταγγελίας ενός δικτάτορα των χωρών του Τρίτου Κόσμου, περιγραφή η οποία εγείρει ηθικά προτάγματα και συμπάθεια για την αποδοχή της άρνησης του χρέους από την κοινή γνώμη, η οποία πιέζει τους δανειστές προς την άποψη ότι τα δάνεια δεν χρησιμοποιήθηκαν για το λαό. Αλλά, ούτε και αυτό σημείο δεν είναι εύκολο να γίνει αποδεκτό γιατί μπορεί όντως δάνεια ή μέρος δανείων να πήγαν για νοσοκομεία, δρόμους σχολεία, γέφυρες [55]. Στην περίπτωση της Ελλάδας το θέμα της άρνησης του χρέους δεν βλέπουμε πως μπορεί να θεμελιωθεί νομικά έτσι ώστε να πείσουμε τους πιστωτές ότι έχουμε τουλάχιστον ένα ηθικό έρεισμα για να απαιτήσουμε τη διαγραφή του χρέους. Θα μπορούσε κανείς να προβάλει και να αποδείξει ότι η πολιτική ηγεσία διοχέτευσε τα χρήματα των δανείων στο εξωτερικό και δεν τα χρησιμοποίησε για τους πολλούς; Ακόμη και αν αποδείξουμε ότι ένα μέρος των δανείων πήγαν στις τσέπες πολιτικών και φίλων τους, και πάλι αυτό δεν θα μπορέσει να θεμελιώσει την απαίτησή μας να διαγραφούν τα χρέη ως αισχρά ex post.

Η διαδικασία αυτή θα μας απέκλειε από τις αγορές για δανεισμό και πιστώσεις. Η χώρα θα σέρνονταν στην ανυποληψία. Μην ξεχνάμε ότι η νέα κυβέρνηση της Σλοβακίας αρνήθηκε να δώσει τα χρήματα τα οποία είχε υπογράψει στο Μνημόνιο, γιατί θεώρησε ότι μια φτωχή χώρα όπως αυτή δεν μπορεί να δίνει χρήματα σε μια πλούσια, όπως η Ελλάδα η οποία σπατάλησε τα δάνειά της. Το επιχείρημα της Σλοβακίας δεν είναι μόνο οικονομικό (φτωχοί–πλούσιοι), αλλά και ηθικό (σπαταλήσαμε τα δάνεια). Δεν έχουμε το ηθικό πλεονέκτημα για να δηλώσουμε άρνηση του χρέους με βάση το δεύτερο κριτήριο του Σακ για το επαχθές χρέος. Η δε εσωτερική κριτική εναντίον του διεφθαρμένου πολιτικού κατεστημένου, δεν αρκεί για να θεμελιώσει μια γενική έννοια όπως ορίζεται από το πρώτο κριτήριο για να αποδεχθούν οι πιστωτές μας τη διαγραφή των χρεών.

Ας υποθέσουμε όμως ότι αυτό το σενάριο παίρνει σάρκα και οστά, και βέβαια αποχωρούμε από το ευρώ μονομερώς αλλά και από την ΕΕ και εκδίδουμε το δικό μας νόμισμα. Τι μπορεί να συμβεί;

Η νέα κυβέρνηση θα προσπαθήσει να δανειστεί ή θα κάνει εσωτερικό δανεισμό; Θα ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό; Θα μηδενίσει τα ελλείμματα; Δεν νομίζω ότι πιστεύει κανείς ότι θα μπορέσουμε να δανειστούμε, και ότι αν μπορέσουμε να δανειστούμε θα το πετύχουμε με λογικά επιτόκια. Όλα αυτά χρειάζονται απαντήσεις για το τι θέλουμε να κάνουμε μετά την άρνηση χρέους. Για αυτόν το λόγο το ζήτημα δεν μπορεί να εξαντληθεί έτσι απλά.

Πάντως, από την ιστορία οκτακοσίων ετών χρεών, πτωχεύσεων και αρνήσεων χρέους, ένα έργο των Reinhart και Rogoff [56], το συμπέρασμα είναι ότι πάρα πολλά κράτη χρεώθηκαν και πτώχευσαν. Άλλα αρνήθηκαν το χρέος με διάφορους τρόπους, αλλά όλα αυτά τα κράτη ξαναχρεώθηκαν. Ένα άλλο χρήσιμο συμπέρασμα από αυτήν την έρευνα είναι ότι μια μεγάλη προσφορά δανειακού χρήματος προηγείται πάντα των πτωχεύσεων. Αυτό είναι μια σημαντική παρατήρηση από τη μελέτη των στοιχείων. Πράγματι, το ελληνικό δημόσιο χρέος πέραν της δικής μας απίστευτης κακοδιαχείρισης και ληστείας διαφόρων ομάδων ήταν ένα χρέος το οποίο δημιουργήθηκε από την προσφορά φτηνού χρήματος από τις τράπεζες, δανειακό χρήμα το οποίο έθρεψε τη ζήτηση και όχι τις επενδύσεις στην παραγωγή. Οι τράπεζες είναι συνένοχες σε αυτήν τη διαδικασία υπερπροσφοράς φτηνού χρήματος το οποίο, δημόσιο και ιδιώτες δανείστηκαν αφειδώς και κατέληξαν σε αυτό το απίστευτο κατρακύλισμα. Σε αυτή την περίπτωση ο τραπεζίτης επιβεβαιώνει την εικόνα του ανθρώπου ο οποίος σου δανείζει μια ομπρέλα με ήλιο και στη ζητάει πίσω όταν βρέχει.

Θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε την τρίτη λύση ως το θέμα της επαναδιαπραγμάτευσης του χρέους, ως μέρος μιας πραγματικής αντίδρασης απέναντι σε ό,τι πραγματώθηκε από τις τράπεζες και ως μία πιθανή και ουσιαστική οικονομική διέξοδο από την ασφυξία του δημοσιονομικού χρέους της πατρίδας μας.

Αναδιαπραγμάτευση του χρέους: τα δύο βασικά κέντρα για αυτήν τη διαδικασία είναι τα Κλαμπ των Παρισίων και του Λονδίνου. Στο πρώτο διαπραγματεύονται τα χρέη κρατών προς κράτη, στο δεύτερο γίνεται η διαπραγμάτευση κρατών με τράπεζες και ιδιώτες ομολογιούχους. Πρόσφατα, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω η Γερμανία βρίσκεται στη διαδικασία δημιουργίας του Κλαμπ του Βερολίνου. Είναι το σημείο της διαπραγμάτευσης χρεών μεταξύ χωρών του ευρώ. Είναι ο θεσμός ο οποίος θα διαπραγματεύεται τις πιθανές πτωχεύσεις κρατών-μελών του ευρώ, όπως η Ελλάδα.

Οι συνήθεις πρακτικές αναχρηματοδοτήσεις είναι: το «κούρεμα» της ονομαστικής αξίας, η μέση μείωση του τοκομεριδίου, η χρονική επέκταση των περιόδων πληρωμών.

Σύμφωνα με τη μελέτη του Suter (1992) [57] που αναφέρεται στην αναπροσαρμογή του ΔΧ σε περιπτώσεις πτώχευσης κατά τη διάρκεια των περιόδων 1820–1870, 1871–1925 και 1926–1975 χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθοι τρόποι:

• η χρονική αναδιάρθρωση του χρέους·

• η μείωση του επιτοκίου δανεισμού· και

• η μείωση της ονομαστικής αξίας.

Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή οι διακανονισμοί που επιτεύχθηκαν ήσαν διαχρονικά σκληροί για τους δανειστές. Στην πρώτη περίοδο, οι μειώσεις της ονομαστικής αξίας ήταν πολύ σκληρές. Τα επιτόκια δανεισμού μειώθηκαν περίπου κατά 15% και το 81% των καθυστερημένων τόκων κεφαλαιοποιήθηκαν σε νέα ομόλογα (χωρίς σύνθετο ανατοκισμό). Στη δεύτερη περίοδο τα ποσοστά των καθυστερημένων τόκων κεφαλαιοποιήθηκαν κατά 72%, τα επιτόκια μειώθηκαν κατά 16% και η ονομαστική αξία κατά 23%.

Στην περίοδο μεταξύ των δύο παγκόσμιων πολέμων, οι πτωχεύσεις οδήγησαν σε μεγαλύτερες απώλειες μεταξύ των επενδυτών: μόνο το 35% των καθυστερημένων τόκων αναγνωρίστηκαν κατά μο. Οι τόκοι «κουρεύτηκαν» κατά 34% και η ονομαστική αξία κατά 23%, χωρίς καμία αντισταθμιστική υποσημείωση σε περιουσιακά στοιχεία.

Οι Jorgensen και Sachs [58] εξέτασαν τις απώλειες των ομολογιούχων σε τέσσερις μεγάλες περιπτώσεις πτωχεύσεων τη δεκαετία του 1930: Βολιβία, Χιλή, Κολομβία και Περού, συγκρίνοντας την Παρούσα Αξία (ΠΑ) των βασικών υποχρεώσεων πριν την πτώχευση με την αντίστοιχη μετά την πτώχευση και οι δύο προεξοφλούμενες με το τρέχον διεθνές επιτόκιο ισορροπίας. Σε όρους ΠΑ τα αποτελέσματα ήταν τα ακόλουθα: 37% για την Κολομβία, 61% για το Περού, 69% για τη Χιλή και 92,0% για τη Βολιβία.

Οι χρεοκοπίες συνήθως καθοδηγήθηκαν τουλάχιστον από έναν από τους παρακάτω λόγους:

• χειροτέρευση των όρων εμπορίου της δανειζόμενης χώρας·

• ύφεση στον πυρήνα των χωρών που προμήθευσαν τα κεφάλαια·

• αύξηση του κόστους του διεθνούς δανεισμού, η οποία προέρχεται από τις δανείστριες χώρες λόγω π.χ. εφαρμογής στενότερης νομισματικής πολιτικής·

• οικονομική κρίση στις μεγαλύτερες δανειζόμενες χώρες, η οποία μεταδίδεται διεθνώς διαμέσου χρηματοπιστωτικών και εμπορικών δεσμών.

Ως εκ τούτου γίνεται κατανοητό γιατί η Γερμανίδα πρωθυπουργός Μέρκελ έχει προτείνει τη δημιουργία ενός μηχανισμού για την αναδιαπραγμάτευση του ελληνικού ΔΧ [59].

Σύμφωνα λοιπόν με τα αναφερόμενα στο συγκεκριμένο άρθρο, η γερμανική κυβέρνηση, η οποία φοβάται ένα διαρκές βάρος για τους φορολογούμενους, προετοιμάζει ένα σύνολο κανόνων χρεοκοπίας για χώρες της ευρωζώνης. Θα απαιτήσει ιδιώτες επενδυτές να φέρουν μερικό από το οικονομικό βάρος και θα υποχρεώσουν τις χώρες οι οποίες θα επηρεαστούν να παραδώσουν την εθνική τους κυριαρχία. Το σχέδιο είναι βέβαιο ότι θα συναντήσει αντίσταση. Ο υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε σε πλήρη συμφωνία με την Μέρκελ, είπε: «Πρέπει να σκεφτούμε για το πώς σε μία ακραία περίπτωση, τα κράτη-μέλη θα πτωχεύουν με έναν εύρυθμο τρόπο χωρίς να απειλούν ολόκληρη την ευρωζώνη». Με το να εγκρίνουν το πακέτο άμεσης ανάγκης όλοι όσοι αναμείχθηκαν, συμπεριλαμβανομένης της Μέρκελ, του Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί, του Ευρωπαίου επιτρόπου Μπαρόσο και του Έλληνα πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου, απλά κερδίζουν χρόνο τον οποίον πρέπει να χρησιμοποιήσουν για να μειώσουν τα ελλείμματα. Αυτό είναι αληθινό ειδικά για την Ελλάδα η οποία θα έχει να αναδιαρθρώσει τον προϋπολογισμό της όταν το πακέτο διάσωσης λήξει το 2013, αλλά και για ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Από την άλλη πλευρά αυτές οι χώρες θα αναγκαστούν να διατηρήσουν το δείκτη αξιοπιστίας τους εάν ελπίζουν να συνεχίσουν να δανείζονται. Ο σκοπός της ανάπτυξης αυτού του σχεδίου των ειδικών της γερμανικής κυβέρνησης είναι να τακτοποιήσουν μια κατάσταση η οποία ξέφυγε, ανάμεσα στον ενθουσιασμό για το πρόγραμμα σωτηρίας. «Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να εμπλακεί στη διαδικασία, έτσι ώστε οι φορολογούμενοι να μην είναι οι μόνοι οι οποίοι θα φέρουν το οικονομικό βάρος», λέει το σχέδιο.

«Ο ομολογιούχος παίρνει ένα πρίμιουμ ρίσκου με το κουπόνι, έτσι λοιπόν θα πρέπει να φέρει και το ρίσκο». Η χρεωμένη χώρα παίρνει το μεγαλύτερο κέρδος. Το οικονομικό της βάρος μειώνεται, έτσι ώστε η κυβέρνηση δεν χρεώνεται καινούργια χρέη για να πληρώσει τα παλαιά. Αυτό μειώνει το βάρος των κυβερνητικών προϋπολογισμών, διότι η χώρα μπορεί να δανειστεί νέα κεφάλαια μόνον προσφέροντας υψηλότερα πρίμιουμ ρίσκου. Η κρίση αυτή της υπερχρέωσης πρίμιουμ ρίσκου δημιουργεί νέες τρύπες στους προϋπολογισμούς των χωρών, χειροτερεύοντας με αυτόν τον τρόπο την κρίση [60].

Το σκεπτικό σκληραίνει τη θέση, ειδικά απέναντι στους πιστωτές, αλλά επίσης και απέναντι στο υπερχρεωμένο κράτος. Εάν εφαρμοστεί θα σημαίνει τη θεσμοθετημένη απώλεια κυριαρχίας από την κυβέρνηση του υπερχρεωμένου κράτους από το ΔΝΤ και το νέο Κλαμπ του Βερολίνου, τουλάχιστον στην τελική φάση. Αυτή η προοπτική και μόνο θα είχε αποτέλεσμα πειθαρχίας σε χώρες οι οποίες δαπανούν υπέρμετρα. Σύμφωνα επίσης με ανταπόκριση του Γαλλικού Πρακτορείου [61] η Γαλλία στηρίζει το γερμανικό σχέδιο για να επιτραπεί η πτώχευση στην ΕΕ.

Το Βερολίνο και το Παρίσι πλησιάζουν σε μια συμφωνία για κανόνες πτώχευσης για χρεωμένες χώρες-μέλη του ευρώ. Γάλλοι αξιωματούχοι υπέδειξαν την υποστήριξή τους για τους κανόνες της γερμανικής κυβέρνησης για την κατάσταση πτώχευσης μιας χώρας-μέλους του ευρώ. Εξέφρασαν όμως τον σκεπτικισμό τους για την πρόταση δημιουργίας του νέου «Κλαμπ του Βερολίνου» για αυτό το σκοπό. Το ήδη υπάρχων «Κλαμπ των Παρισίων» για τις χώρες πιστωτές είναι αρκετό, λένε οι ίδιοι.

Παρόλα αυτά οι Γάλλοι επίσημοι αντέδρασαν στη γερμανική πρόταση να δημιουργηθεί ένα καινούργιος θεσμός με την ονομασία «Κλαμπ του Βερολίνου» για να διαχειρίζεται τα πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του χρέους. Υπέδειξαν αντίθετα ότι το υπάρχον Κλαμπ των Παρισίων μπορεί να διεκπεραιώσει τη δουλειά. Το Κλαμπ των Παρισίων είναι ένα μη τυπικό γκρουπ επισήμων από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, οι οποίοι συναντώνται για να διευθετήσουν αναδιαρθρώσεις χρεών για χρεωμένες χώρες.

Οι πτωχεύσεις μπορούν να οδηγήσουν σε διάφορα είδη αναδιαρθρώσεων τα οποία είναι δυνατόν να δεχτούν οι πιστωτές. Η υπόθεση της αναδιαπραγμάτευσης του χρέους δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Κατά μέσον όρο η διαδικασία αυτή για χώρες του Τρίτου Κόσμου διαρκούν 7,5 χρόνια [62]. Το πιο σημαντικό στοιχείο σε μια αναδιαπραγμάτευση είναι ο χρόνος. Μακρόσυρτες διαδικασίες έστω και με «κούρεμα» στο τέλος καταλήγουν ίσως και σε υψηλότερα χρέη. Προφανώς, οι υποστηρικτές της άρνησης του χρέους θα πουν ότι επιχειρηματολογούμε σε βάρος της θέσης μας. Όμως, η προσπάθεια την οποίαν κάνουμε είναι να δοθεί μια συνολική εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει και ποιες είναι οι πραγματικές πιθανότητες για κάθε λύση. Ζούμε σε έναν δύσκολο και πολύπλοκο κόσμο. Καμία λύση για την πατρίδα δεν είναι εύκολη. Δυστυχώς, παρόλο που η Anne Krueger, υψηλόβαθμο στέλεχος του ΔΝΤ από το 2001, έχει προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα διεθνές όργανο για την αντιμετώπιση των αναδιαπραγματεύσεων του δημόσιου χρέους, αυτό το σχέδιο δεν έχει προχωρήσει.

Καταρχάς ας δούμε μερικά στοιχεία για το τι εννοούμε με τον όρο «αναδιαπραγμάτευση». Έχει παρουσιαστεί [63] μια πολύ σοβαρή μελέτη για το δημόσιο χρέος της ευρωζώνης και της Ελλάδας, καθώς και ο υπολογισμός του «κουρέματος» του κεφαλαίου του δανείου για τις διάφορες χώρες της ευρωζώνης. Οι πίνακες τους οποίους παραθέτει ο Middleton προτείνουν πιθανό κούρεμα 30% για το άμεσο μέλλον και έως 47% το 2012 ανάλογα με το ποσοστό χρέους προς ΑΕΠ και ρυθμού αύξησης του χρέους.

Η ελληνική κυβέρνηση καθώς και η ΕΕ και το ΔΝΤ δεν θέλουν να ακούσουν για αναδιαπραγμάτευση. Οι λόγοι είναι πολλοί. Πρώτον, μια αναδιαπραγμάτευση εν αταξία θα δημιουργήσει προβλήματα στην Ελλάδα (θέμα χρόνου) και στην ΕΕ (θέμα εμπιστοσύνης στο ευρώ). Ο Thomas Mayer διευθυντής οικονομολόγος της Deutsche Bank είπε πρόσφατα: «Μόνον η μείωση του ελλείμματος δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα του χρέους […] σχεδόν κανένας από όσους ξέρω δεν πιστεύουν ότι μπορεί να λυθεί δίχως αναδιαπραγμάτευση». Ο C. Buiter, διευθυντής Οικονομικών Υπηρεσιών της Citicorp, στις 17 Ιουνίου 2010 σε ομιλία του, είπε χαρακτηριστικά:

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καθυστερούν την αναπόφευκτη αναδιαπραγμάτευση του ελληνικού χρέους γιατί είναι “δειλοί” [στην ουσία τους είπε “κατρουλήδες”] γιατί δεν θέλουν να σώσουν τις τράπεζές τους… Έχω νέα για αυτούς οι οποίοι έφτιαξαν αυτό το πρόγραμμα. Λογικά η στιγμή για να πτωχεύσει μια χώρα μονομερώς είναι η στιγμή που έχει μεγάλο χρέος και όχι έλλειμμα… Αυτό πρέπει να γίνει στην αρχή του επομένου έτους με κούρεμα 30%, ώστε η Ελλάδα να φτάσει σε ποσοστό 80% χρέους προς ΑΕΠ… Αν πάει ως το 2012 το κούρεμα θα φτάσει στο 40%… [αυτό περίπου το οποίο λέει η παραπάνω ανάλυση που παραθέσαμε]… Ο χρόνος τον οποίον χρειάζονται είναι ο χρόνος για τις ευρωπαϊκές τράπεζες –γερμανικές και γαλλικές– για να αυξήσουν τα κεφάλαιά τους [το ίδιο ισχύει και για τις ελληνικές οι οποίες έχουν μεγάλο αριθμό ομολόγων] ώστε να επιβιώσουν από το “κούρεμα” ή να αφαιρέσουν τα χρέη από τους ισολογισμούς τους….

Ερχόμαστε λοιπόν στο θέμα της αναδιαπραγμάτευσης με τάξη και οργάνωση. Στο νομικό κείμενο των Buchheit και Gulati, υπάρχει μια πλήρης νομική ανάλυση του θέματος [64]. Υπάρχουν και εδώ υπέρ και κατά, νομικά και κυρίως πολιτικά επιχειρήματα σε σχέση με τη θέση της ΕΕ, του ευρώ και της αξιοπιστίας του νομίσματος. Παρόλα αυτά οι δύο νομικοί θεωρούν ότι μια τέτοια διαδικασία, εφόσον έχει πολιτικά αποφασιστεί μπορεί να τελειώσει μέσα σε έξη μήνες. Αυτό είναι κεφαλαιώδες, γιατί μια αναδιαπραγμάτευση ετών θα καταλήξει σε καταστροφή όπως είπα πάρα πάνω.

Προσπαθήσαμε να παρουσιάσουμε το θέμα όσο πιο απλά γίνεται, αν και είναι σύνθετο και πολύπλοκο. Η πρώτη συνιστώσα της αναδιαπραγμάτευσης είναι η πολιτική βούληση η οποία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για ένα τέτοιο εγχείρημα. Η δεύτερη συνιστώσα είναι ο τομέας των διαπραγματεύσεων. Οι οικονομολόγοι έχουν κάνει μελέτες και έχουν κατασκευάσει μοντέλα τα οποία χρησιμοποιούν θεωρία παιγνίων όπως το «δίλλημα του φυλακισμένου» [65]. Προσπαθούν να αναλύσουν ποια θα ήταν η πιο κατάλληλη απόφαση για τους πιστωτές και τον δανειολήπτη σε μια διαπραγμάτευση. Πόση έκπτωση θα δεχτούν και πόση είναι απαραίτητη για τον δανειζόμενο να σταθεί οικονομικά στα πόδια του. Η τρίτη συνιστώσα σε μια αναδιαπραγμάτευση του χρέους είναι η νομική πλευρά. Αυτή η πλευρά είναι σημαντικότατη, γιατί το όλο θέμα βασίζεται στη νομοθεσία του κράτους χρεώστη και τη διεθνή νομοθεσία περί ομολόγων τα οποία υπόκεινται σε συλλογικές διαπραγματεύσεων, καθώς και στα νομικά πλαίσια της ΕΕ. Το σχέδιο της Γερμανίας είναι μια πρώτη θεσμική αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Πρόσφατα διέρρευσε η πληροφορία από τη γερμανική κυβέρνηση ότι βρέθηκε νομική φόρμουλα για τη δημιουργία του Κλαμπ του Βερολίνου δίχως την τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας [66].

Η Γερμανία στην πρόσφατή σύνοδο του Συμβουλίου πρότεινε αυτόματες κυρώσεις σε κράτη-μέλη τα οποία παραβιάζουν το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Αυτό το έκανε διότι μέχρι την πρόσφατη κρίση το σχέδιο αυτό αποδείχτηκε αναποτελεσματικό. Η αποτυχία του ήταν ότι κανείς δεν πρότεινε κυρώσεις για όσους είχαν παραβεί το ΣΤΑ, πράγμα το οποίο είχε κάνει και η ίδια η Γερμανία λόγω του κόστους επανενοποίησης της Γερμανίας.

Στις συναντήσεις Μέρκελ-Σαρκοζί, μόλις πριν λίγες μέρες, η Μέρκελ υπέκυψε στις πιέσεις Σαρκοζί να αποσύρει το σχέδιο, και να συμβιβαστεί με την «όπισθεν ψήφο», δηλαδή με την ψηφοφορία η οποία μια σταθμισμένη μειοψηφία δεν θα υποστήριζε την επιβολή κυρώσεων. Επίσης αποφασίστηκε η τροποποίηση των συνθηκών από τους 27. Αυτό σημαίνει με απλά λόγια ότι θα πάρει πολλά χρόνια για να εγκριθεί μια τέτοια αλλαγή, αν ποτέ εγκριθεί. Μέσα σε αυτόν το συμβιβασμό υπάρχει πιθανόν και η συμφωνία για μία αναδιάρθρωση των χρεών, όπως αυτών της Ελλάδας. «Εάν μια συμφωνία για μια εύρυθμη αναδιάρθρωση χωρών δεν περάσει, τότε οι ΗΠΑ θα γιορτάσουν. Αυτό θα σημάνει ότι η σταθερότητα του ευρώ θα απολυθεί», είπε ο πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών, Ζίμμερμαν [67]. Ο συμβιβασμός της Μέρκελ έγινε αρνητικά δεκτός στη Γερμανία. Το σημαντικότερο είναι ότι ο Τρισέ, πρόεδρος της ΕΚΤ, δεν προσυπέγραψε το ανακοινωθέν διότι είναι υπέρμαχος των αυτόματων κυρώσεων.

Είναι προφανές, ότι μετά από μια μεγάλη θύελλα, όπως η ελληνική, έρχεται, μια μικρή ανάπαυλα· οι κυβερνήσεις αρχίζουν να βλέπουν τα προβλήματα υπό το πρίσμα των συμβιβασμών και των λύσεων του μικρότερου κοινού παρονομαστή. Η συνέχεια της ΕΕ παίζεται σε κάθε απόφαση για αναθεώρηση λαθών και πραγματική απόφαση για κοινή οικονομική διακυβέρνηση.

Βλέπουμε λοιπόν ότι η πολιτική βούληση και της ελληνικής κυβέρνησης αλλά και της ΕΕ, σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητη προϋπόθεση και για την εύρυθμη αναδιάρθρωση του ελληνικού ΔΧ.

Η τρίτη λύση, η αναδιαπραγμάτευση του ΔΧ είναι τεχνικά δύσκολη, χρειάζεται τη θεσμική βάση της ΕΕ εφόσον η θέση μας είναι ότι αυτή πρέπει να γίνει μέσα στο πλαίσιο της ΕΕ και του ευρώ, αλλά νομίζουμε ότι είναι εφικτή. Αυτό άλλωστε είναι και το ουσιαστικό σημείο του γερμανικού σχεδίου εφόσον οι άλλες λύσεις δεν αποδώσουν. Και για την περίπτωση της Ελλάδος δεν φαίνεται να μπορούν να αποδώσουν. Στην ερώτηση γιατί οι τράπεζες και οι δανειστές μας να δεχτούν μια τέτοια λύση, απαντούμε ότι δεν θα μπορούν να κάνουν αλλιώς. Η απειλή της πτώχευσης, και η απώλεια όλων των χρημάτων τους θα τους κάνουν να δεχτούν τη μείωση του χρέους. Και αυτό βέβαια δεν είναι θέμα πολιτικής βούλησης μόνον, αλλά είναι ζήτημα οικονομικής ανάγκης.

Από το πακέτο των 80 δις η ΕΕ έφτασε να δημιουργήσει ένα πακέτο 750 δις. Αυτό μας δείχνει προς ποια κατεύθυνση οδεύει η ΕΕ, η οποία ακόμη προσπαθεί μαζί με άλλες αποφάσεις για το νόμισμα, τη δημοσιονομική σταθερότητα να οδεύσει προς την πολυπόθητη κοινή οικονομική πολιτική. Το σχέδιο της καγκελαρίου Μέρκελ εντάσσεται σε ένα γενικότερο σχέδιο για τη διαμόρφωση ενός ενιαίου συστήματος αντιμετώπισης των υπό πτώχευση κρατών. Οι κινήσεις αυτές δείχνουν προς την κατεύθυνση μιας προσπάθειας επιβίωσης της ΕΕ. Άλλωστε όπως έχουμε ήδη τονίσει στο πρόσφατο παρελθόν [68], η ελληνική κρίση χρέους αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα στην παρούσα διεθνή συγκυρία γιατί εμπεριέχει νέα προβλήματα οικονομικού και γεωπολιτικού ενδιαφέροντος τα οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν οι χώρες της Δύσης και κυρίως οι κυρίαρχες από αυτές. Παρότι από πρώτη άποψη φαίνεται ότι είναι ένα οικονομικό πρόβλημα που απασχολεί την ΕΕ και ως εκ τούτου κυρίως και πρωταρχικά τη Γερμανία στην πολύπλοκη σημερινή πλανητική πραγματικότητα, αποτελεί και ένα γεωπολιτικό πρόβλημα της Δύσης και ως εκ τούτου αφορά πρωτίστως την κυρίαρχη δύναμη αυτού του γεωπολιτικού χώρου, τις ΗΠΑ.

Κάθε απειλή για το ευρώ και τη συνοχή της ΕΕ αντιτίθεται στα συμφέροντα των ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον έχει υποστηρίξει σταθερά τη δημιουργία και τη διεύρυνση της ΕΕ –η οποία από τη δεκαετία του ’90 ακολουθεί σταθερά τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ– και η ελληνική κρίση μπορεί να ανακόψει αυτή τη διεύρυνση [69]. Ιδίως σε ό,τι αφορά το χώρο των Δυτικών Βαλκανίων, για την ένταξη των οποίων στους ευρωατλαντικούς θεσμούς επείγονται οι ΗΠΑ. Επιπρόσθετα, οι ενδοευρωπαϊκές διαμάχες για την ελληνική κρίση, μπορεί να κάνουν πιο δύσκολη τη διαμόρφωση κοινών ευρωπαϊκών θέσεων σε ζητήματα που θεωρούνται κρίσιμα για τα συμφέροντα των ΗΠΑ, όπως είναι η κλιματική αλλαγή και οι νέες ρυθμίσεις για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι ΗΠΑ έχουν αποδεχτεί τη γερμανική ηγεμονία της Γερμανίας στην ΕΕ και μάλιστα κατά τη δεκαετία του 1990 την έχουν δρομολογήσει και υποστηρίξει θεωρώντας ότι η ευρωπαϊκή πλευρά της Δύσης θα πρέπει να εκπροσωπείται από τον γαλλογερμανικό άξονα τυπικά, αλλά από τη Γερμανία ουσιαστικά. Προτιμούν και είναι απολύτως κατανοητό για αυτούς, να συνομιλούν με τον ηγέτη της ζώνης, ο οποίος έχει την ικανότητα να επιβάλλεται και να καθοδηγεί τους υπολοίπους. Σήμερα οι ΗΠΑ κατανοούν ότι ολόκληρο το οικοδόμημα της ΕΕ βρίσκεται σε κίνδυνο και με υπαιτιότητα της Γερμανίας. Με τα σημερινά δεδομένα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με καταστάσεις που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και στη διάλυση της ευρωζώνης γεγονός που αντιτίθεται στα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα. Η διαχείριση του χρέους πρωτίστως και ο τρόπος αντιμετώπισης της γενικότερης οικονομικής συγκυρίας δευτερευόντως αποτελούν σημαντικότατα προβλήματα σπρώχνοντας την ΕΕ στην ύφεση με τελικά αποτελέσματα κατ’ αρχάς τη μείωση της ευημερίας και του επιπέδου διαβίωσης των Ευρωπαίων πολιτών. Ο κίνδυνος απονομιμοποίησης της πολιτικής που ασκείται στην ευρωζώνη και μαζικών αντιδράσεων είναι πλέον ορατός. Για το λόγο αυτό οι ΗΠΑ θα πρέπει να αποκτήσουν ενεργότερη συμμετοχή στην προσπάθεια συνολικής διάσωσης της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό υπάρχει μια συγκεκριμένη κριτική στην πολιτική Ομπάμα σχετικά με τη σκοπιμότητα της ακύρωσης της συμμετοχής του στη σύνοδο ΗΠΑ–ΕΕ τον Μάιο. Πολλοί πιστεύουν ότι ο Ομπάμα πρέπει να παρευρεθεί στη Σύνοδο, να στηρίξει τους Ευρωπαίους –δείχνοντας παράλληλα ότι παρά τη στροφή των ΗΠΑ προς την Ασία, η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί μία πιο ισορροπημένη προσέγγιση, διατηρώντας ισχυρές σχέσεις με την Ευρώπη– και να προωθήσει ενεργά τα συμφέροντα των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή διαχείριση της κρίσης. Στην παρούσα φάση οι ΗΠΑ δεν θέλουν αποδυναμωμένη την κυβέρνηση Μέρκελ, γεγονός που μπορεί να συμβεί αν η γερμανική κυβέρνηση αψηφήσει τις εσωτερικές αντιδράσεις και χρηματοδοτήσει την ελληνική διάσωση. Οι ΗΠΑ συμπίπτουν με τη γερμανική κυβέρνηση για τη διατήρηση του ισχυρού ευρώ. Όμως η διάσωση της ευρωζώνης ιεραρχείται σε υψηλότερο επίπεδο στη σημερινή συγκυρία. Οι αντιφάσεις που γεννώνται στη διαχείριση της παρούσας κρίσης δεν είναι εύκολο να ξεπερασθούν. Έχουμε την γνώμη ότι οι αντιφάσεις προσεχώς θα οξυνθούν και το αποτέλεσμα θα είναι μη αναμενόμενα γεγονότα. Οι αντιφάσεις αυτές μπορεί να οξυνθούν από τις πρόσφατες ανακοινώσεις περί πολέμου νομισμάτων. Η πολιτική του «πτωχεύω το γείτονα για να μην πτωχεύσω εγώ» μέσω ενός πολέμου υποτιμήσεων νομισμάτων για κατάληψη καλύτερης θέσης στον τομέα των εξαγωγών μπορεί να επιφέρει μια διάσταση απόψεων ΗΠΑ–ΕΕ σχετικά με την αξία του ευρώ. Εδώ μπορεί να πει κανείς ότι σε έναν πόλεμο νομισμάτων η ΕΕ (δηλαδή η Γερμανία) προκειμένου να διαχειριστεί την αξία του ευρώ σύμφωνα με τα συμφέροντά της, μπορεί να δημιουργήσει παράπλευρες επιδράσεις που να έχουν σοβαρές συνέπειες στο ελληνικό πρόβλημα χρέους. Έτσι, π.χ. μπορεί να αφήσει την Ελλάδα να χρεοκοπήσει ή να την φέρει πιο γρήγορα σε μια εύρυθμη αναδιάρθρωση. Αν και αυτό είναι μάλλον ένα ευφάνταστο σενάριο, τίποτε δεν αποκλείεται σε έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων μέσω υποτιμήσεων ή και εμπορικού πολέμου. Βεβαίως μια τέτοια κατάληξη θα έχει μάλλον ως λύση της τραγωδίας κάποια επανακανονικοποίηση στους συσχετισμούς ισχύος. Εξάλλου, η εμπλοκή του ΔΝΤ, η οποία υποτίθεται ότι οφείλεται στην πολιτική μπλόφα του Έλληνα πρωθυπουργού και στην εμμονή στη συνέχεια της Γερμανίδας καγκελαρίου, νομίζουμε ότι μπορεί να διαβασθεί ως συγκεκριμένη παρέμβαση των ΗΠΑ για να επιτηρούν όχι μόνο το μηχανισμό διάσωσης της Ελλάδος και των άλλων ευρωπαϊκών χωρών που πιθανά θα βρεθούν σε παρόμοια θέση, αλλά και το γενικότερο πλαίσιο διάσωσης της ευρωζώνης τουλάχιστον στην παρούσα φάση. Οι ΗΠΑ αποδεικνύεται για ακόμη μια φορά όχι μόνο αποτελούν τον ηγεμόνα της Δύσης αλλά είναι και η μοναδική χώρα που διαθέτει ευκρινή στρατηγική για το προσεχές μέλλον.

Επαναλαμβάνουμε ότι οι παραλήψεις και τα λάθη της ΕΕ είναι πολλά από την εποχή της Συνθήκης του Μάαστριχτ και μετά. Πολλοί αναλυτές και διάσημοι οικονομολόγοι θεωρούν το χτίσιμο του ευρώ ένα μεγάλο λάθος από πλευράς δομής, δίχως κοινή οικονομική πολιτική και δίχως το εκδοτικό δικαίωμα μιας κάποιας κεντρικής κυβέρνησης [70]. Πέραν αυτών, οι ιδιομορφίες των οικονομιών της ΕΕ όπως της Γερμανίας και της Ελλάδας ή της Πορτογαλίας, ήταν μεγάλες σε σημείο η οικονομική σύγκλιση να είναι ανέφικτη με μόνο το κοινό νόμισμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ΕΕ έχει τελειώσει τον ιστορικό της κύκλο. Η τεράστια αυτή κρίση θεσμών και οικονομιών ίσως αποτελέσει μια ακόμη ευκαιρία να υπάρξει μια άλλη μορφή ενοποίησης της ΕΕ με εντελώς άλλη στόχευση και με εντελώς διαφορετικό τρόπο από αυτή των απλών ευχολογίων και λειτουργικών κινήσεων των τελευταίων είκοσι ετών. Μια αποτυχία της ΕΕ θα είναι και μια αποτυχία, όχι του καπιταλιστικού συστήματος. αλλά της ίδιας της Δύσης. Μια διάλυση της ΕΕ θα άρχιζε ένα νέο ιστορικό κύκλο, στον οποίον η Δύση θα είχε ένα μειωμένο ρόλο στην παγκόσμια σκακιέρα. Ίσως όμως εδώ να βρίσκεται η ιστορική αλήθεια. Ο ευροκεντρισμός έχει ήδη παραχωρήσει την πρωτοκαθεδρία στην πλανητική εποχή.

Υπάρχουν πολλές αναλύσεις οι οποίες θεωρούν ότι το ευρώ χτίστηκε με βάση και μόνον το γερμανικό όφελος, μια και η Γερμανία θα δημιουργούσε μια μεγάλη αγορά για τις εξαγωγές των προϊόντων της. Μια αγορά η οποία είχε μέλη της χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, χώρες οι οποίες βρίσκονταν σε άλλη φάση της παραγωγικής διαδικασίας και οι οποίες θα ήταν οι εισαγωγείς των γερμανικών προϊόντων. Με αυτόν τον τρόπο μετέφεραν πόρους από τον φτωχό Νότο στον βιομηχανικό Βορρά. Αν και αυτό συνέβη στην πραγματικότητα, εντούτοις δεν σημαίνει ότι η Γερμανία δεν θα μπορούσε να εξαπλωθεί και στην παγκόσμια αγορά. Επιπλέον, στο επιχείρημα που ακούγεται κατά κόρον και αφορά την ανάγκη επεκτατικής οικονομικής πολιτικής στη γερμανική οικονομία προκειμένου να αναδιανεμηθούν τα γερμανικά πλεονάσματα υπέρ των υπολοίπων ευρωπαϊκών οικονομιών της ζώνης του ευρώ, δεν είναι καθόλου βέβαιο αν αυτό θα επιβεβαιωθεί για χώρες όπως η Ελλάδα ή η Πορτογαλία με τη συγκεκριμένη παραγωγική βάση της οικονομίας τους. Πάντως και για αυτό το ζήτημα χρειάζεται μια συστηματική ανάλυση και όχι άσχετες ρητορίες.

Είναι προφανές ότι αναλύουμε μια λύση-πρόταση μέσα στο ευρώ και την ΕΕ. Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν πολλοί οι οποίοι θεωρούν το ευρώ καταστροφή, ανίκανο να εξελιχθεί σε νόμισμα όπως το δολάριο, και ότι η ΕΕ είναι μια αποτυχημένη προσπάθεια και μάλιστα καταστροφική ειδικά για τις Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Ιρλανδία και Ελλάδα. Σε αυτές τις κριτικές υπάρχουν μεγάλες δόσεις αλήθειας αλλά δεν συγκροτούν, σύμφωνα πάντα με τη δική μας γνώμη ένα ισχυρό επιχείρημα για να αποχωρήσουμε από την Ενωμένη Ευρώπη [71].

Η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους και οι ελληνικές τράπεζες

Ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα και ερωτηματικά για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους είναι η θέση των ελληνικών τραπεζών μετά από μια τέτοια κίνηση. Το θέμα της θέσης των ελληνικών τραπεζών μετά από μια μείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων κατά 30% τουλάχιστον σημαίνει ότι το χαρτοφυλάκιο των ελληνικών τραπεζών θα μειωθεί κατά το αντίστοιχο ποσόν. Παραθέτουμε εδώ αναλύσεις για την αύξηση των ιδίων κεφαλαίων της ΕΤΕ (ύψους 2,8 δις), η οποία έχει δημιουργήσει συζητήσεις για τους λόγους αυτής της αύξησης.

Η ΕΤΕ υποστηρίζει ότι η αύξηση θα δημιουργήσει ένα επιπλέον μαξιλάρι για να αντιμετωπίσει την μακροοικονομική κατάσταση στην Ελλάδα στο άμεσο και στο μεσο-μακροπρόθεσμο χρονικό διάστημα. Υπάρχει μια διαδεδομένη αντίληψη ότι η ΕΤΕ πραγματοποιεί τη συγκεκριμένη αύξηση για να καλύψει το «κούρεμα» σε κρατικά ομόλογα. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως πολύ πιθανόν. Ενώ ο Δ/Σ της ΕΤΕ δηλώνει ότι η Ελλάδα δεν θα πτωχεύσει, εντούτοις δεν λέει τίποτε για αναδιάρθρωση. Ως υπόμνηση η ΕΤΕ κρατά στο χαρτοφυλάκιό της ομόλογα με έκπτωση 10%. Σύμφωνα με τους αναλυτές μια αύξηση των 2,8 δις ευρώ θα κάλυπτε ένα 13% επιπλέον κούρεμα σε μια σοβαρή αναδιαπραγμάτευση του Δ.Χ. Ο αναλυτής M. Lewis [72] παρουσιάζεται βέβαιος για την αναδιάρθρωση του ελληνικού ΔΧ. Η άποψή του είναι ότι το κούρεμα θα είναι 25% και η αύξηση της ΕΤΕ γίνεται για να καλυφθεί η μείωση των κεφαλαίων της Τράπεζας μετά από ένα τέτοιο κούρεμα. Προφανώς το ίδιο θα συμβεί και για τις άλλες ελληνικές Τράπεζες. Το ερώτημα  κατά πόσον θα είναι ικανές να επιβιώσουν είναι ένας λόγος για να στηριχθούν με κάθε τρόπο. Μία κατάρρευση των τραπεζών θα είχε μια σοβαρή αρνητική επίπτωση στις προοπτικές της χώρας για ουσιαστική ανάκαμψη μετά από μια επιτυχή αναδιαπραγμάτευση του ΔΧ.

Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να γίνει και από την ΕΚΤ. Θα μπορούσε να αγοράσει τα ομόλογα τα οποία έχουν οι ελληνικές τράπεζες και να δώσει ρευστότητα στην αγορά. Ένας λόγος για τον οποίον δεν το έχει κάνει μέχρι σήμερα –αν και αγοράζει ελληνικά ομόλογα τα οποία βρίσκονται σε χαρτοφυλάκια ευρωπαϊκών τραπεζών– είναι πιθανόν οι επιφυλάξεις της για την κατάσταση των ιρλανδικών τραπεζών και των άλλων προβληματικών οικονομιών σε σχέση με τα κεφάλαια τα οποία απαιτούνται για την κάλυψη δικών τους αναγκών. Βεβαίως, υπάρχουν τα 750 δις ως κεφάλαια εκτάκτου ανάγκης για την κάλυψη τέτοιων αναγκών αλλά τα ποσά σε μια κρίση είναι άγνωστο πια θα είναι και ποια θα είναι η επίπτωση της αγοράς ομολόγων σε τέτοια ύψη στον πληθωρισμό. Ήδη, η Ιρλανδία βρίσκεται σε τέτοια θέση ώστε τα διαφορικά επιτόκια της βρίσκονται στο 4,62%. Τις τελευταίες ημέρες οι αναλυτές συζητούν ότι η Ιρλανδία πρέπει να μπει στο μηχανισμό στήριξης όπως και η Ελλάδα. Αυτό, κατά τη γνώμη μας, θα δώσει ένα αρνητικό σήμα στις αγορές για την κατάσταση του ΔΧ στην ευρωζώνη, όπως επίσης θα δημιουργήσει αρνητική αντίδραση σε κάθε αποτυχία εφαρμογής του Μνημονίου από την Ελλάδα. Επιπλέον θα δημιουργήσει αρνητική αντίδραση στην κοινή γνώμη της Γερμανίας έναντι των υποχρεώσεων της Γερμανίας να διασώσει το ευρώ. Ας μην ξεχνάμε ότι η περίπτωση της Ιρλανδίας δεν είναι ανάλογη της Ελλάδος. Τα χρέη των τραπεζών είναι τεράστια και αυτά πρέπει να καλύψει το ιρλανδικό δημόσιο με τον ορατό κίνδυνο να κηρύξει χρεοστάσιο. Μόνον η Aglo-Irish Βank έχει ανοίγματα 40 δις ευρώ. Σήμερα οι ελληνικές τράπεζες λόγω της αδυναμίας τους να δανειστούν από τη διατραπεζική αγορά παίρνουν ρευστότητα από την ΕΚΤ. Η ΕΚΤ, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, έχει δώσει ρευστότητα 93 δις ευρώ επί τη βάσει των ελληνικών κρατικών ομολόγων τα οποία έχουν χορηγηθεί σε αυτές.

Το ειδησεογραφικό πρακτορείο Bloomberg [73] ζήτησε από τις 32 τράπεζες οι οποίες λειτουργούν ως βασικοί διαπραγματευτές για τα γερμανικά ομόλογα τις προβλέψεις τους για τα διαφορικά επιτόκια για τα δεκαετή ομόλογα της Ελλάδος, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Ισπανίας σε σχέση με το βασικό επιτόκιο των γερμανικών. Δόθηκαν απαντήσεις από 15 τράπεζες υπό τον όρο ότι θα χρησιμοποιούντο συνολικά, διότι οι προβλέψεις δεν είχαν δημοσιευθεί. Ιδού τα αποτελέσματα των προβλέψεων για τα διαφορικά επιτόκια των δέκα πέντε τραπεζών.

Πίνακας 25
Προβλέψεις διαφορικών επιτοκίων

pinakas25Ο Ρόμπερτ Τάλμπουτ διευθυντής Διαχείρισης Κεφαλαίων στο Λονδίνο είπε ότι δεν έχουμε ξεπεράσει τον κίνδυνο σε σχέση με το δημόσιο χρέος. Αυτό θα παραμένει ένα διαρκές πρόβλημα για τις χρηματοπιστωτικές αγορές.Η Ελλάδα ακόμη είναι αντιμέτωπη με ένα «σημαντικό» κίνδυνο πτώχευσης καθώς η έλλειψη ρευστότητας αποτρέπει τη χώρα από το να πληρώνει το χρέος της όταν το πρόγραμμα σωτηρίας τελειώσει σε τρία χρόνια, είπε Andrew Bossomworth διοικητής του Pacific Investment Management Co., ενώ η J.P Morgan είπε ότι η Ελλάδα μπορεί να χρειαστεί να επιμηκύνει το σχέδιο σωτηρίας της ΕΕ και ΔΝΤ για άλλα τρία ή έξι χρόνια για να αποφύγει την πτώχευση.
Συμπέρασμα
Σε κάθε περίπτωση, επειδή ό,τι γράφτηκε πιο πάνω δεν είναι άμοιρο κριτικής και αντίκρουσης από πολλές πλευρές, καλό θα ήταν να σκεφτούμε όλοι με προσοχή ένα θέμα το οποίο θα διαγράψει το μέλλον μας για πολλά χρόνια. Ίσως μάλιστα με τον τρόπο με τον οποίον το αντιμετωπίσαμε μέχρι σήμερα έχει ήδη προδιαγράψει περίπου αυτό το μέλλον. Κάθε λανθασμένη κίνηση από πολλές πλευρές, αλλά κυρίως από την πλευρά της πολιτικής ελίτ, μπορεί να προδιαγράψει ένα πολύ χειρότερο μέλλον για τις επερχόμενες γενεές των Ελλήνων. Έχουμε τη γνώμη ότι μεγάλο μέρος της πολιτικής ελίτ δεν έχει αντιληφθεί πλήρως το ζωτικό ή ακόμη και υπαρξιακό πρόβλημα της πατρίδας μας. Πολλοί ειδικοί οικονομολόγοι ή αναλυτές και διανοούμενοι κάνουν πολύ καλά και φέρνουν καίρια ερωτήματα στην επιφάνεια, αλλά όλα αυτά και τυχόν προτάσεις είναι ανοικτά θέματα προς συζήτηση. Η συζήτηση όμως αυτή έχει πολύπλοκες νομικές, οικονομικές, εθνικές αλλά και διεθνείς πολιτικές συνιστώσες, καθώς και θέματα εθνικής ασφάλειας πάνω στις οποίες έπρεπε να είχαμε κάνει πριν πολλά χρόνια όχι μόνο συζήτηση, αλλά και να είχαμε βγάλει πρακτικά συμπεράσματα τα οποία έπρεπε να είχαν ήδη εφαρμοστεί. Δεν μπορούμε να κάνουμε ατελείωτη ψυχανάλυση σε θέματα οικονομίας και της επιβίωσης της πατρίδας και του ελληνικού έθνους. ΕπίλογοςΗ ανάγκη, σε οποιαδήποτε μορφή πείθεται διά του λόγου, ώστε να ξεπεράσουμε ή να καθοδηγήσουμε την κάθε μία προς μία δική μας έμφρονα κατεύθυνση. «Με αυτόν τον τρόπο συστήθηκε καταρχάς αυτό το παν». Μετά από 24 αιώνες μάθαμε, ότι ο λόγος δεν αποτελεί πλέον συστατικό της δημιουργίας αυτού του παντός αλλά η τυχαιότητα. Η περιδίνηση και το χάος της ύλης ήταν βέβαια πάντα πρόδηλα και στη σκέψη της αρχαιότητας. Αλλά η συνύπαρξης χάους και ορθού λόγου και η προτεραιότητα του τελευταίου έναντι του πρώτου ήταν το μεγάλο επίτευγμα εκείνης της σκέψης. Για εμάς, σήμερα, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε πού οδήγησε και να αναλογιζόμαστε πού μπορεί να οδηγήσει το ξεπέρασμα των ορίων του ορθού λόγου και του μέτρου.

http://www.monthlyreview.gr/antilogos/greek/periodiko/arxeio/article_fullstory_html?obj_path=docrep/docs/arthra/MR69_Melas_MpiniarisFS/gr/html/index

Posted in Ελλάδα | Με ετικέτα: , | Leave a Comment »

Οι Έλληνες θα δώσουν την μάχη των λαών απέναντι στο ΔΝΤ

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 6 Ιουλίου 2010

Τώρα στήνονται οι νέες “Θερμοπύλες”. “Εφιάλτες” προδίδουν την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό για ένα σχεδόν ανύπαρκτο χρέος. Αυτό, το οποίο σήμερα απειλεί τους Έλληνες με απόλυτη καταστροφή, δεν είναι το χρέος. Αυτό, το οποίο τους απειλεί, είναι η άγνοια. Οι Έλληνες αγνοούν τα πλέον βασικά πράγματα της οικονομίας και σ’ αυτήν την άγνοια στηρίζονται τόσο οι ξένοι, που τους λεηλατούν, όσο και οι δικοί τους «Εφιάλτες», που τους προδίδουν. Θα ξεκινήσουμε την ανάλυση με μια απλή ερώτηση και από αυτήν την απλή ερώτηση είμαστε βέβαιοι ότι ο αναγνώστης θα καταλάβει την πραγματική φύση του προβλήματος, που σήμερα απειλεί την Ελλάδα με καταστροφή και το οποίο είναι το χρέος της.
Ποια είναι η ερώτηση αυτή; Αν επενδύσει κάποιος στη νίκη ενός αλόγου, φταίει το άλογο αν δεν κερδίσει; Χρωστάει το άλογο αυτά, τα οποία επενδύθηκαν πάνω του; Έστω ότι κάποιος από εμάς έχει μια «καλή» ιδέα για να βγάλει χρήματα και απλά αυτή η ιδέα απαιτεί χρήμα για να υλοποιηθεί. Τι κάνεις σε μια τέτοια περίπτωση; Αναζητάς χρηματοδότη, για να σε στηρίξει στο εγχείρημά σου. Βρίσκεις δηλαδή κάποιον και του «υπόσχεσαι» κέρδη. Του λες, για παράδειγμα, δώσε μου 100.000 ευρώ και εγώ σε πέντε χρόνια θα σου δώσω πίσω 1.000.000 ευρώ. Του εξηγείς πώς θα το κάνεις αυτό και εκείνος κρίνει κι αποφασίζει. Γιατί τον συμφέρει να σε χρηματοδοτήσει; Γιατί κανένα δάνειο δεν δίνει τέτοια τεράστια «απόδοση». Τα δάνεια έχουν συγκεκριμένα επιτόκια, ενώ ένας τέτοιος συνεταιρισμός δεν έχει «ταβάνι». Ο χρηματοδότης κρίνει το ρίσκο και ο ίδιος αποφασίζει μόνος του το «επιτόκιο». Μπορεί να ζητήσει τη μερίδα του λέοντος των κερδών, χωρίς να κατηγορηθεί ποτέ για τοκογλυφία. Η λογική σε μια τέτοια περίπτωση είναι απλή. Όσο πιο μεγάλο το ρίσκο, τόσο πιο μεγάλη η «απαίτηση». Γιατί υπάρχει ρίσκο; Γιατί στηρίζεσαι αποκλειστικά πάνω στις ικανότητες αυτού, στον οποίο «επενδύεις». Αν είναι βλάκας ή ανίκανος ή άτυχος, υπάρχει πιθανότητα να μην πάρεις τίποτε πίσω. Αυτός, στον οποίο ποντάρεις, δεν σου «χρωστάει» τίποτε. Όχι απλά δεν σου χρωστάει αυτά που σου υποσχέθηκε, αλλά δεν σου χρωστάει ούτε καν αυτά που αποδεδειγμένα σου πήρε. ΜΟΝΟΝ ΑΝ κατορθώσει και βγάλει αυτά που σου υποσχέθηκε, μόνον τότε σου «οφείλει». ΑΝ δεν κατορθώσει να τα βγάλει, δεν σου «χρωστά» τίποτε. Σε περίπτωση αποτυχίας του κοινού πρότζεκτ, δεν έχεις κανένα νομικό δικαίωμα πάνω του ή πάνω στην περιουσία του. Μόνον γι’ αυτά που έχεις λάβει «υπόσχεση» έχεις δικαίωμα διεκδίκησης και εφόσον βέβαια αυτά υπάρχουν. Τίποτε άλλο. Αν δεν υπάρχουν, απλά το παίρνεις απόφαση ότι έχασες τα χρήματά σου σε κάτι που δεν άξιζε …όπως λανθασμένα νόμιζες. Αυτήν την απλή κατάσταση τη γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι. Είναι μια κατάσταση, η οποία διαδραματίζεται καθημερινά σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του Πλανήτη. Κάποιοι χρηματοδοτούν κάποιους άλλους και περιμένουν κέρδη. Δίνουν χρήματα σε άλλους να φτιάξουν εργοστάσια και περιμένουν μερίδιο από τα κέρδη. Δίνουν χρήματα σε άλλους να φτιάξουν καφετέριες και περιμένουν μερίδιο από τα κέρδη. Δίνουν χρήματα σε ανθρώπους, σκυλιά, άλογα, κόκορες και σε οποιονδήποτε άλλο, που με τις πράξεις του «υπόσχεται» κέρδη. Κάποιοι στο τέλος λαμβάνουν κέρδη και κάποιοι άλλοι όχι. Όσο φυσικό είναι το ένα, άλλο τόσο φυσικό είναι και το άλλο. Αυτό είναι το «παιχνίδι» της οικονομίας. Κάποιοι κερδίζουν και κάποιοι χάνουν. Κάποιοι παίρνουν αποδόσεις στις επενδύσεις τους και κάποιοι άλλοι όχι. Αν το καταλάβει αυτό το παράδειγμα ο αναγνώστης, θα αλλάξει ριζικά την άποψή του για τη σημερινή οικονομική κατάσταση της Ελλάδας. Θα πάψει να πέφτει θύμα της προπαγάνδας των τοκογλύφων. Την προπαγάνδα, που θέλει το ελληνικό κράτος να είναι υπερχρεωμένο. Στην πραγματικότητα το ελληνικό δημόσιο χρέος στο μεγαλύτερό του μέρος δεν είναι καν χρέος. Το ελληνικό δημόσιο χρέος σε ένα ποσοστό της τάξης του 60% είναι ομόλογα. Αν, δηλαδή, υποθέσουμε ότι το δημόσιο χρέος είναι 250 δις ευρώ, τα 150 δις είναι ομόλογα και άρα δεν είναι πραγματικό χρέος. Τι θέλουμε να πούμε μ’ αυτό; Θέλουμε να πούμε ότι με τα ομόλογα το ελληνικό κράτος φαινόταν ότι δανειζόταν χρήματα, αλλά στην πραγματικότητα δεν υπήρχε δάνειο. Το δάνειο ήταν εξ’ αρχής πληρωμένο, εφόσον το πλήρωναν οι «επενδυτές». Άρα, δεν ήταν δάνειο του ελληνικού κράτους και ό,τι αυτό συνεπάγεται στο θέμα των υποχρεώσεων. Η Ελλάδα απλά ζητούσε χρήματα με μια υπόσχεση κέρδους. Μια αφηρημένη υπόσχεση κέρδους. Έβγαινε στη διεθνή αγορά και ζητούσε χρήματα …»Επενδύστε» πάνω μου 1 δις ευρώ και σε δέκα χρόνια θα σας δώσω 1,5 δις …»Επενδύστε» στην ανάπτυξή μου …»Επενδύστε» στην οικονομία μου …»Επενδύστε» στις ανάγκες μου, που θα με ξαναφέρουν μπροστά σας. Κάποιοι την «άκουγαν» και αφού «πείθονταν», «επένδυαν» πάνω της. «Επένδυαν» όμως και δεν της δάνειζαν. Δεν υπέγραφε δάνειο η Ελλάδα, για να πάρει τα χρήματά τους. Δεν έβαζε υποθήκες, για να πάρει τα χρήματά τους. Η Ελλάδα απλά «τύπωνε» χαρτάκια, τα οποία έγραφαν πάνω …»Οφείλω να σου δώσω —δεν σου χρωστάω— εξαιτίας μιας υπόσχεσης». Αυτό δεν το έκανε από πονηριά. Κοινή συνεννόηση υπήρχε μεταξύ της Ελλάδας και των «επενδυτών». Συνέφερε τους τοκογλύφους να τους «οφείλει» και να μην τους «χρωστάει», γιατί σε μια τέτοια περίπτωση θα πήγαιναν φυλακή για τοκογλυφία. Θα πήγαιναν φυλακή τόσο οι τοκογλύφοι όσο και οι διεφθαρμένοι ηγέτες της Ελλάδας. Αυτό ήταν το παιχνίδι των κρατικών ομολόγων. Μια ενδιάμεση τράπεζα έδινε στην Ελλάδα τα χρήματα που «ζητούσε» από την αγορά και τα χρήματα που της έδινε τα έπαιρνε η τράπεζα αυτή από τους «επενδυτές». Οι «επενδυτές» αγόραζαν από την τράπεζα ομόλογα και περίμεναν κέρδη. Ήλπιζαν σε κέρδη. Δεν δάνειζαν στην Ελλάδα με τόκο. Περίμεναν αποδόσεις μεγάλων κερδών από τις ανάγκες της Ελλάδας. Άρα, ρίσκαραν, πιστεύοντας στις «υποσχέσεις» της. Τα ομόλογα, δηλαδή, είναι «ευκαιρίες», που έδωσε το ελληνικό κράτος σε «επενδυτές», για να κερδίσουν χρήματα, βασιζόμενοι στις δικές του δανειακές ανάγκες. Πληρώνουν οι «επενδυτές» τις προηγούμενες δανειακές του ανάγκες, για να ξεπληρωθούν από τις επόμενες. Δίνουν «νερό» σε ένα διψασμένο θηρίο, γιατί γνωρίζουν ότι θα ξαναγυρίσει να ζητήσει. Εκεί στην «πηγή» του χρήματος, δηλαδή, «περιμένουν» οι τοκογλύφοι τα κράτη, για να εξυπηρετήσουν τις προηγούμενες «υποσχέσεις» τους. Δεν έχει νέο «νερό», αν δεν πληρώσεις το προηγούμενο. Για να ξαναπάρουν χρήματα τα κράτη, θα πρέπει να πληρώσουν τις προηγούμενες «υποσχέσεις» τους. Θεωρητικά, για να ξαναπάρουν χρήματα τα κράτη, θα πρέπει να έχουν μια οικονομία-βιομηχανία, που θα παράγει κέρδη και θα τους επιτρέπει να ξαναδανείζονται. Λέμε θεωρητικά, γιατί αυτό ελάχιστα ενδιαφέρει τους τοκογλύφους. Οι τοκογλύφοι έχουν «κρυφές» σκέψεις, οι οποίες δεν φαίνονται στα χαρτιά. Αυτό είναι το τραπεζικό «προϊόν», που λέγεται «κρατικό ομόλογο». Υπόσχεται μεγάλα κέρδη και άρα δεν μπορεί από τη φύση του να είναι ασφαλές. Τα κράτη δέχονται να παριστάνουν τα «άλογα» και οι επενδυτές «στοιχηματίζουν» πάνω τους. Από εκεί και πέρα τα πάντα λειτουργούν με τη λογική του τζόγου. Υπάρχει μεγάλο ρίσκο όταν επενδύεις σε αδύναμα «άλογα», όπως είναι τα φτωχά κράτη. Ρίσκο, γιατί, ως επενδυτής, είσαι στον «αέρα». Τα κρατικά ομόλογα μοιάζουν με τις μετοχές μιας εταιρείας, οι οποίες διακινούνται στο χρηματιστήριο μεταξύ των επενδυτών και ερήμην της εταιρείας την οποία αφορούν. Μοιάζουν, γιατί αποδίδουν κέρδη ανάλογα με το ύψος της επένδυσης. Αν πάει καλά η εταιρεία, θα αποδώσει μέρισμα. Αν δεν πάει καλά, δεν θα αποδώσει. Αν πάει καλά η εταιρεία, οι μετοχές είναι χρήμα. Αν δεν πάει καλά, είναι «κομφετί». Τα κρατικά ομόλογα μάλιστα δεν έχουν καν τις ιδιότητες των συμβατικών μετοχών, γιατί ο επενδυτής δεν έχει κανένα νομικό δικαίωμα απέναντι στο κράτος που τα εξέδωσε. Δεν έχει κάνει την παραμικρή σύμβαση με αυτό και άρα δεν έχει μερίδιο από την περιουσία της. Έχει μερίδιο μόνον από τα κέρδη της, όπως τα αντιλαμβάνεται αυτός που του πούλησε το «προϊόν». Ο επενδυτής έχει νομικό «δικαίωμα» μόνον απέναντι στην τράπεζα που του πούλησε το «προϊόν», αλλά αυτό το δικαίωμα δεν έχει νόημα σε περίπτωση ζημιάς, όπως δεν έχει νόημα να διαμαρτύρεσαι στον «μπουκμέικερ» για το στοίχημα που έχασες. Γνωρίζεις τι πλήρωσες και τι πήρες. Μερίδιο και άρα «δικαίωμα» στην περιουσία του κράτους, που εξέδωσε τα ομόλογα, θεωρητικά έχει μόνον η ενδιάμεση τράπεζα που του έδωσε τα χρήματα, αλλά αυτή έχει πληρωθεί από τους επενδυτές και άρα πρακτικά δεν έχει κάποιο ουσιαστικό νόημα ένα τέτοιο δικαίωμα. Στην πραγματικότητα, δηλαδή, τα ομόλογα μοιάζουν με τα αποκόμματα των γραφείων στοιχημάτων. Το κράτος είναι ένα «άλογο», η ενδιάμεση τράπεζα είναι ο «μπουκμέικερ» και ο «επενδυτής» είναι ο τζογαδόρος, ο οποίος κρατάει το απόκομμα που έχει πληρώσει. Αυτός, ο οποίος έχει το απόκομμα αυτό, διεκδικεί κέρδη, αλλά χωρίς δικαιώματα πέρα από αυτά τα κέρδη. Όταν υπάρχουν κέρδη, τα αποκόμματα είναι νόμιμα και πανίσχυρα έγγραφα. Όταν δεν υπάρχουν τέτοια, είναι άχρηστα χαρτιά. Τι σημαίνουν πρακτικά αυτά τα οποία λέμε; Όταν ένα κράτος θέλει να πάρει χρήματα από την αγορά με τη διαδικασία των ομολόγων —και άρα ως «άλογο»-επένδυση—, τότε έχουν νόημα τα ομόλογα που κατέχει η αγορά, εφόσον αυτή θα το ξαναχρηματοδοτήσει και για να το κάνει αυτό, θα απαιτήσει τα προηγούμενα που δικαιούται. Αν όμως το κράτος δεν θέλει να ξαναπάρει χρήματα με αυτήν τη λογική, δεν έχουν κανένα νόημα τα ομόλογα που κρατάνε οι αγορές. Δεν έχει κανένα δικαίωμα ο κάτοχος του ομολογιακού «αποκόμματος», όπως δεν έχει κανένα δικαίωμα ένας «αλογομούρης», ο οποίος τζογάρισε άπειρα χρήματα σε ένα άλογο, που τσακίστηκε στον ιππόδρομο. Με τα χρήματά του μπορεί το άλογο να έφαγε και να προπονήθηκε, αλλά, όταν έχασε την «κούρσα», αυτά τα χρήματα πήγαν στον «κουβά». Πετάει τα «αποκόμματα» των «χρημάτων» ως σκουπίδια στις κερκίδες και δεν διεκδικεί ούτε τον στάβλο ούτε το τρέιλερ, που κουβαλά το άλογο. Το άλογο έκανε αυτό το οποίο έπρεπε να κάνει και τίποτε παραπάνω. Δεν «γνωρίζει» το άλογο ποιος «έπαιξε» πάνω του. Δεν θα έπαιρνε κέρδη από τα κέρδη του τζογαδόρου και δεν έχει λόγο να καλύψει με την περιουσία του τις ζημιές του. Στον «κουβά» κατευθείαν τα αποκόμματα του τζογαδόρου. Ας πρόσεχε. «Μάτια του παζάρια του» …όπως λέει ο λαός. Έξυπνος, αν έκανε τη σωστή επένδυση και επέλεξε τη σωστή εταιρεία και βλάκας, αν έκανε το αντίθετο. Η εταιρεία όμως δεν έχει καμία υποχρέωση απέναντί του. Το λέει άλλωστε και ο ίδιος ο ορισμός των ομολόγων. Δεν εγγυούνται μελλοντικά κέρδη, εξαιτίας των κερδών του παρελθόντος. Τα ανάλογα γίνονται με τα κράτη και τα ομόλογά τους. Οι τοκογλύφοι έχουν τέτοια «αποκόμματα» στην αναπτυξιακή «κούρσα» του ελληνικού κράτους και κανένα άλλο δικαίωμα. Στην προκειμένη περίπτωση έπαιξαν και έχασαν. Αυτοί έπαιξαν και άρα αυτοί κινδυνεύουν να χάσουν. Δεν κινδυνεύει η Ελλάδα, που ήταν το «άλογό» τους. Η Ελλάδα τα έφαγε τα χρήματα, γιατί τα «άλογα», για να τρέχουν, τρώνε «σανό» …είτε νικάνε είτε χάνουν. Γιατί πήραν αυτό το ρίσκο; Γιατί αυτό τους συνέφερε. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Ρίσκαραν, δίνοντας ομόλογα στο «αέρα», γιατί δεν τους συνέφερε να δίνουν νόμιμα δάνεια με υποθήκες. Δεν τους συνέφερε για δύο πολύ σοβαρούς λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι το νόμιμο δάνειο έχει περιορισμένο κέρδος. Κέρδος, το οποίο ελέγχεται και φορολογείται ανάλογα. Αυτοί αναζητούν κολοσσιαία κέρδη και γι’ αυτό επέλεξαν να «επενδύουν» και να διεκδικούν «αυθαίρετα» ό,τι τους βόλευε. Τα ομόλογα, επειδή ακριβώς είναι «επενδυτικές» προσπάθειες, δεν ελέγχονται στις αποδώσεις τους και επιπλέον φορολογούνται διαφορετικά. Γι’ αυτόν τον λόγο οι εμπορικές τράπεζες λειτουργούσαν με κέρδη 2% και 3%, ενώ οι τοκογλύφοι-ψευδοεπενδυτές λειτουργούσαν με κέρδη, τα οποία δεν είχαν «ταβάνι». Μπορούσαν να φτάσουν στο 50% ή και στο 60% μέσα από αλλεπάλληλες αναχρηματοδοτήσεις-επενδύσεις του ιδίου ομολόγου. Αυτός ήταν ο πρώτος λόγος. Ο δεύτερος λόγος ήταν άλλος. Όλοι αυτοί οι τοκογλύφοι είχαν βάλει στο στόχαστρό τους ολόκληρα κράτη και λαούς. Είχαν βάλει στο στόχαστρό τους μεγάλα «πακέτα». Τα δάνεια δεν τους συνέφεραν, γιατί δεν γινόταν «παιχνίδι». Τα δάνεια πρέπει να ξεπληρώνονται, γιατί φαίνονται ως τέτοια. Τα ομόλογα δεν χρειάζεται καν να ξεπληρωθούν. Τα ομόλογα χρειάζονται νέα ομόλογα για να αναχρηματοδοτηθούν. Από το πρώτο αναίτιο και άστοχο ομόλογο χτίζεται ένα τεράστιο χρέος. Γιατί; Γιατί από εκεί και πέρα όλα γίνονται με «αέρα» και όχι με πραγματικό χρήμα. Πες ότι με ξεπλήρωσες και πες ότι σου ξαναδάνεισα. Χρήματα δεν αλλάζουν χέρια, αλλά καταγράφονται κέρδη, που μοιράζονται στους επενδυτές. Οι τοκογλύφοι αυτά τα κέρδη διεκδικούσαν. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν τους συνέφεραν τα δάνεια. Δεν μπορούσαν ν’ ανταγωνιστούν τις μεγάλες εμπορικές τράπεζες. Δεν μπορούσαν να «ξεπλύνουν» χρήματα. Δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά παράνομα πράγματα. Όμως, το σημαντικότερο ήταν άλλο. Ο δανεισμός ενός κράτους είναι σοβαρή υπόθεση και οι κυβερνήσεις τον κάνουν με μεγάλη προσοχή και φόβο. Αυτό είναι το πρόβλημα με τα δάνεια και γι’ αυτό δεν συμφέρουν τους τοκογλύφους. Ελέγχονται οι κυβερνήσεις που τα συνάπτουν και οι τόκοι τους μπαίνουν στον τρέχοντα προϋπολογισμό, όπως «προσημειώνονται» και οι υποθήκες του κράτους. Μια κυβέρνηση, δηλαδή, δεν μπορεί να δανείζεται σε βαθμό «αυτοκτονικό», γιατί κρίνεται. Φαίνεται τι κάνει από την αρχή. Δεν χρειάζεται να σε φτάσει στον «γκρεμό», για να τη σταματήσεις. Τη σταματάς μόλις κάνει το πρώτο βήμα προς αυτόν. Όπως τρομοκρατείται μια οικογένεια, αν αρχίσει ο πατέρας να βάζει υποθήκες στα σπίτια της οικογένειας, έτσι παθαίνουν και οι λαοί. Η οικογένεια όμως δεν τρομάζει, όταν ο πατέρας βρίσκει «επενδυτές». Ο λαός δεν τρομάζει, όταν η κυβέρνηση βρίσκει «επενδυτές». Αυτό ακριβώς είναι το ομόλογο. Είναι κάτι, το οποίο δεν φαίνεται στα χαρτιά. «Μετακινεί» την υποχρέωση σε ένα μακρινό σημείο του μέλλοντος. Παίρνεις ως κυβέρνηση τα χρήματα των ομολόγων το 2010 και τα ξεπληρώνεις το 2020. Σ’ αυτό το διάστημα έχεις χρήματα να κάνεις σπατάλες και δεν φαίνεται τίποτε αρνητικό. Δεν φαίνονται τόκοι στον προϋπολογισμό και ούτε φαίνονται υποθήκες, που απειλούν τον λαό. Δέκα χρόνια είσαι ελεύθερος να κάνεις ό,τι θέλεις και όταν φτάσει η ώρα της πληρωμής ποιος ζει και ποιος πεθαίνει. Δεν σε αφορά ως κυβέρνηση, εφόσον το πιο πιθανό είναι να μην είσαι αυτός που θα το «φορτωθεί». Άλλοι θα κληθούν να βγάλουν το φίδι από την τρύπα. Εσύ, αν βρεις έναν μισθοφόρο Καρατζαφέρη, μπορείς να παριστάνεις και το εθνικό «κεφάλαιο». Αυτό έκανε ο «καταλληλότερος» Σημίτης. Το εθνικό μας «κεφάλαιο» …με βάση τα λόγια του μποντιμπιλντερά του ΛΑΟΣ. Αυτά, τα οποία σήμερα μας σπρώχνουν στη χρεοκοπία, είναι τα αποτελέσματα της δικής του «καταλληλότητας». Αυτός πήρε τα πρώτα χρήματα των ομολόγων πάνω στα οποία χτίστηκε το σημερινό μας χρέος. Τα χρήματα που πήρε ο Σημίτης αναχρηματοδοτούμε διαρκώς με νέα ομόλογα. Αυτός πήρε τα χρήματα χωρίς κανένα σχέδιο και απλά για να τα σπαταλά, γιατί αυτό συνέφερε τους τοκογλύφους. Με αυτά τα χρήματα ο Σημίτης έγινε «όμορφος». Με αυτά τα χρήματα έγιναν οι Ολυμπιακοί Αγώνες της σπατάλης. Με αυτά τα χρήματα έγιναν μεγιστάνες οι Μπόμπολες, που στήριζαν τον Σημίτη. Με αυτά τα χρήματα κονομούσαν οι Γερμανοί της Siemens. Με αυτά τα χρήματα πήραν επιδόματα οι δημόσιοι υπάλληλοι …ακόμα και για το επίτευγμά τους να στέκονται στα δύο τους πόδια. Με αυτά τα χρήματα πήραν αυξήσεις οι δικαστικοί, προκειμένου να μην «βλέπουν» τίποτε. Η απόλυτη ευτυχία των τοκογλύφων. Ένα κράτος έπαιρνε χρήματα από την αγορά των ομολόγων μόνο και μόνο για να σπαταλά και να ξεπληρώνει τα προηγούμενα ομόλογα. Κανένας δεν αντιδρούσε, γιατί, όσοι ήταν αρμόδιοι να το κάνουν αυτό, τα «έπαιρναν». Όμως, αυτό δεν ήταν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Παντού στον κόσμο τα ίδια έγιναν. Δεν είχε μόνον η Ελλάδα διεφθαρμένους και χαφιέδες Σημίτηδες. Όλα τα κράτη είχαν. Παντού ήταν απλωμένοι οι άνθρωποι των τοκογλύφων. Παντού έκαναν τα ίδια και η απόδειξη είναι ότι παντού σήμερα ακολουθείται η ίδια «αντί»-πολιτική για να αντιμετωπιστεί η κρίση του χρέους. Δεν υπάρχει κράτος αυτήν τη στιγμή στον κόσμο, που να μην αντιμετωπίζει προβλήματα με το υπερβολικό του δημόσιο χρέος. Δεν υπάρχει κράτος, που να μην έχει πρόβλημα με το δημόσιο έλλειμμά του, το οποίο οφείλεται κατά κύριο λόγο στην εξυπηρέτηση αυτού του χρέους. Οι πάντες περιορίζουν τη δημόσια σπατάλη, γιατί εκεί βρίσκεται το αίτιο της δημιουργίας του χρέους. Αυτό το χρέος οφείλεται στους τοκογλύφους και στα ομόλογά τους. Η μεθοδολογία των τοκογλύφων ήταν κοινή σε όλο τον κόσμο. Αυτοί έκαναν το εξής απλό: «Επενδυτές», όπως η Goldman Sachs, διέφθειραν ολόκληρες κυβερνήσεις, προκειμένου να «κρυφοδανείζονται» μέσω ομολόγων. Τις έπειθαν ότι τις συνέφερε πολιτικά να δανείζονται κρυφά, για να «ωραιοποιούν» την εικόνα τους και να εμφανίζονται σαν «πετυχημένες». Τα δάνεια δεν φαίνονται πουθενά και οι κυβερνήσεις φαίνονταν να κάνουν λαμπρό «κοινωνικό» και διαχειριστικό έργο. Πετούσαν οι «δείκτες» της ανάπτυξης, που στηρίζονταν στην κατανάλωση και άρα τους ευνοούσε η σπατάλη. Επειδή όμως οι τοκογλύφοι δεν μπορούσαν να στηριχθούν μόνον στην «πειθώ», συνήθως έκαναν και τους «χουβαρντάδες». Έδιναν και ποσοστά σ’ αυτούς που έπαιρναν αποφάσεις. Αυτές οι αποφάσεις τους ενδιέφεραν. Οι αποφάσεις για άνευ λόγου και αιτίας δανεισμό. Αναίτιο δανεισμό, που συνέφερε μόνον τους τοκογλύφους και τους διεφθαρμένους πολιτικούς, οι οποίοι έπαιρναν ποσοστά ανάλογα με τα ομόλογα που έπαιρναν. Ομόλογα-χρήματα χωρίς καμία επενδυτική προοπτική. Γιατί ενδιέφερε τους τοκογλύφους να πουλάνε αυτά τα δάνεια χωρίς προοπτική και άρα με προδιαγεγραμμένη την αποτυχία τους; Για να «πουλάνε» οι ίδιοι στους πελάτες τους «προϊόντα». Για να εμφανίζουν αποδόσεις. Από ένα τεράστιο πρώτο αναίτιο ομόλογο προέκυπτε μια «αλυσίδα» ομολόγων που το επαναχρηματοδοτούσε, εφόσον ήταν φύση αδύνατον το κράτος να το εξοφλήσει. Τα κράτη την πατούσαν όπως οι αφελείς καταναλωτές με τις πιστωτικές κάρτες. Έπαιρναν το πρώτο ομόλογο έτσι απλά —επειδή μπορούσαν— και χωρίς κάποιον σημαντικό λόγο και στη συνέχεια δεν είχαν τη δυνατότητα να το εξοφλήσουν. Δεν το εξοφλούσαν, αλλά το αναχρηματοδοτούσαν, σπρώχνοντάς το στο μέλλον και γιγαντώνοντάς το. Εδώ ακριβώς αρχίζουμε και υποπτευόμαστε τι συμβαίνει στο τέλος της διαδρομής. Αυτό δεν μπορεί να γίνεται έπ’ άπειρον. Γνώριζαν οι κυβερνήσεις ότι δεν θα είχαν ποτέ τη δυνατότητα να εξοφλήσουν τα ομόλογα, εφόσον γνώριζαν ότι ποτέ τα χρήματα των ομολόγων δεν επενδύθηκαν για να τα βγάλουν τα κέρδη τους, ώστε να πληρώσουν τις «υποσχέσεις» τους. Στη νεοταξική οικονομία δεν υπήρχε χώρος επένδυσης και υπήρχε μόνον σπατάλη χρημάτων. Αυτό όμως δεν το γνώριζαν μόνον οι κυβερνήσεις που τα σπαταλούσαν. Το γνώριζαν και οι τοκογλύφοι, οι οποίοι τους έδιναν τα χρήματα για να τα σπαταλούν. Γνώριζαν δηλαδή οι τοκογλύφοι ότι σε κάποια στιγμή τα χρήματα, τα οποία οι ίδιοι συνεχώς «ανακύκλωναν», θα «σκάσουν» σε κάποια χέρια. Αυτό το γνώριζαν. Πόνταραν όμως ότι θα «σκάσουν» στα χέρια των άλλων και όχι στα δικά τους. Βγαίνει τώρα η Moοdies και λέει ότι τα ελληνικά ομόλογα είναι σκουπίδια. Πολύ ωραία. Και ποιον αφορά αυτή η διαπίστωση; Ποιον απειλεί; Την Ελλάδα; Αν τα ελληνικά ομόλογα είναι «σκουπίδια», ποιον αφορά αυτό; Αυτόν που τα εξέδωσε και ξόδεψε τα χρήματα ή αυτόν που τα αγόρασε και τα έχει στα χέρια του; Αφορά δηλαδή την Ελλάδα, που βρήκε κορόιδα για να πουλήσει στα «σκουπίδια» της ή τους τοκογλύφους που τα αγόρασαν και οι οποίοι ανήκουν στην ίδια συμμορία με τη Moodies; Η Moodies στον Μπάφετ δεν ανήκει; Ο Μπάφετ δεν έχει στα χέρια του ελληνικά ομόλογα; Είναι δυνατόν η δική του εταιρεία να υποβαθμίζει την περιουσία του αφεντικού της; Άρα κάτι άλλο συμβαίνει. Αυτό που συμβαίνει είναι το εξής: Σήμερα οι τοκογλύφοι φοβούνται μήπως τα ομόλογα σκάσουν στα δικά τους χέρια. Φοβούνται μήπως οι λαοί αρνηθούν να τους πληρώσουν με όρους δανείων τον «αέρα» που τους πούλησαν. Ακριβώς, επειδή έχουν αυτόν τον φόβο και γνωρίζουν ότι δεν έχουν νομικά όπλα άμυνας, σχεδιάζουν την επόμενη ημέρα. Αυτοί σχεδιάζουν όλους τους δήθεν μηχανισμούς «στήριξης», για να μπορέσουν αλυσιδωτά να μετατρέψουν τα «άσφαιρα» ομόλογα των λαών σε επικίνδυνα χρέη. Γνωρίζουν δηλαδή ότι τα κράτη έφτασαν στα όρια τους και πριν αυτά προλάβουν να δηλώσουν αδυναμία πληρωμών, τα βάζουν ένα-ένα στον μηχανισμό «στήριξης». Διατηρούν τους «πεθαμένους» «ζωντανούς», μέχρι να έρθει η σειρά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο εξακολουθεί να μπορεί να δανείζεται η Πορτογαλία ή η Ιρλανδία, ενώ το «απαγορεύουν» στην Ελλάδα. Έβαλαν την Ελλάδα πρώτη στη «σειρά» και οι άλλοι θα περιμένουν να έρθει η δική τους. Ξεκινάνε λοιπόν από την Ελλάδα για πολλούς λόγους. Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα και μπορεί εύκολα να απειληθεί. Είναι μια μικρή χώρα, η οποία έχει ανοικτά πολλά εθνικά μέτωπα και άρα εύκολα εκβιάζεται. Είναι κατά τη γνώμη τους πολύ αδύναμη, για ν’ αντέξει την άμυνα απέναντι στην παγκόσμια συμμορία των τοκογλύφων. Είναι μια μικρή χώρα, για ν’ αντέξει το κόστος να στήσει «Θερμοπύλες», οι οποίες θα προστατεύσουν τον υπόλοιπο κόσμο. Ταυτόχρονα όμως η Ελλάδα τούς ευνοεί στο «ξεκίνημά» τους, γιατί, ακόμα κι αν θελήσει να στήσει «Θερμοπύλες», αυτοί έχουν εκ των προτέρων εξασφαλίσει τον «Εφιάλτη» τους. Εύκολα η Ελλάδα μπορεί να προδοθεί εκ των έσω, εφόσον η εβραϊκή συμμορία έχει τον δικό της Εβραίο Γιωργάκη να την κυβερνά και άρα να παίρνει αποφάσεις για το ελληνικό κράτος. Δεν είναι τυχαίο, που, ελάχιστες ημέρες μετά τη «νίκη» του Εβραίου Γιωργάκη, ο Εβραίος Μπλάκφεϊν —της εβραϊκής Goldman Sachs— συναντήθηκε μαζί του, προφανώς για να του δώσει οδηγίες. Οδηγίες για τη μεθοδολογία που θα ακολουθηθεί, ώστε αυτά τα «αέρινα» χρήματα των Εβραίων τοκογλύφων να γίνουν δάνεια με υποθήκες ανυπολόγιστης αξίας για τους Έλληνες. Όμως, για να τα καταφέρουν όλα αυτά, θα πρέπει να «στριμώξουν» την Ελλάδα. Να την απομονώσουν, ώστε να μην έχει διέξοδο διαφυγής πέρα από τη δική τους «πόρτα». Να εκμεταλλευτούν τις δανειακές της ανάγκες, ώστε να πέφτει μόνον πάνω τους. Να πέφτει πάνω στις «αγορές», όπως εύσχημα παρουσιάζονται οι τοκογλύφοι. Για να το επιτύχουν αυτό, θα πρέπει να μπορέσουν να τρομοκρατήσουν όχι μόνον την ίδια την Ελλάδα, αλλά και όλους τους πιθανούς δανειστές της. Όλους όσους θα μπορούσαν να της δανείσουν και δεν ανήκουν στη συμμορία της «αγοράς». Κατάλαβε ο αναγνώστης ποιος είναι ο στόχος τους. Προσπαθούν να την απομονώσουν σε συνθήκες οικονομικής ασφυξίας. Προσπαθούν να «πείσουν» την υπόλοιπη αγορά ότι η Ελλάδα είναι κάτι σαν «εταιρεία», της οποίας η «μετοχή» είναι σκουπίδι και άρα δεν έχει νόημα να χρηματοδοτηθεί με νέα δάνεια. Αυτό είναι ψέμα. Γιατί; Γιατί, αν τα ελληνικά ομόλογα είναι σκουπίδια, η Ελλάδα δεν έχει λόγο να τα αποπληρώσει και άρα να τα κάνει εκ νέου «χρυσάφι». Δεν τα πληρώνει και βελτιώνει αυτόματα την οικονομική της θέση. Γιατί να αγοράσει ένα σκουπίδι από το κορόιδο, που προηγουμένως κατάφερε να του το πουλήσει; Έχει δίκιο η εταιρεία του Μπάφετ. Τα ελληνικά ομόλογα είναι σκουπίδια. Ας τα κρατήσουν οι ίδιοι. Γιατί να αγοράσει η Ελλάδα τα ελληνικά σκουπίδια, που βρίσκονται στα χέρια του τοκογλύφου Μπάφετ και σήμερα τα πουλάει; Αυτός είναι ο απόλυτος εφιάλτης των τοκογλύφων. Να απαλλαγεί η Ελλάδα από το «βαρύδιο» των ομολόγων. Γιατί; Γιατί δεν μπορούν να την απειλούν με ασφυξία. Δεν μπορούν να την απειλούν με τα spreads, όπως τα διαμορφώνουν οι ίδιοι. Η Ελλάδα σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα βρεθεί σε αδιέξοδο, όπως προσπαθούν να μας πείσουν οι τοκογλύφοι και τα τσιράκια τους. Η Ελλάδα μπορεί να καλύψει τις δανειακές της ανάγκες με πραγματικά δάνεια και όχι με ομόλογα. Μπορεί να βγει στην αγορά για δάνεια από τις εμπορικές τράπεζες —και όχι για ομόλογα από τους τοκογλύφους— με το πλεονέκτημα των τρομερών δεικτών οικονομικής «υγείας». Μια χώρα με 240 δις ΑΕΠ και πραγματικό δημόσιο χρέος 100 δις, δανείζεται απ’ όποιον θέλει και με τους καλύτερους όρους. Δανείζεται ακόμα και από αυτούς που δεν έχουν. Μπορεί να καταφύγει μέχρι και σε εσωτερικό δανεισμό, εφόσον οι Έλληνες είναι από τους λαούς με τις υψηλότερες τραπεζικές καταθέσεις. Με δημόσιο χρέος τέτοιο, που να είναι το 41% του ΑΕΠ, αυτήν τη στιγμή ούτε η Γερμανία δεν είναι. Με δημόσιο έλλειμμα —χωρίς τις υποχρεώσεις των ομολόγων— να πέφτει κάτω ακόμα και από το 3%, αυτήν τη στιγμή ούτε το Λουξεμβούργο δεν είναι. Αν σ’ αυτό συνυπολογίσει κάποιος ότι η Ελλάδα είναι από τις χώρες που έχουν από τα μικρότερα ιδιωτικά χρέη και τη μεγαλύτερη δημόσια περιουσία στο κόσμο, τότε εύκολα καταλαβαίνει ότι στην πραγματικότητα είναι μια πραγματική «Ελβετία». Γι’ αυτόν τον λόγο η στάση πληρωμών δεν απειλεί την Ελλάδα με ασφυξία. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να δανειστεί από παντού. Αυτό το οποίο κάνει άλλωστε και σήμερα για λάθους λόγους, εφόσον το κάνει όχι για να καλύψει τις πραγματικές της ανάγκες, αλλά για να ξεπληρώσει τους τοκογλύφους. Μπορεί να δανειστεί από τους ίδιους τους Έλληνες, εκδίδοντας λαϊκό ομόλογο. Ακόμα και υποθήκη το δημόσιο κεφάλαιο να βάλει, δεν υπάρχει πρόβλημα, εφόσον σε Έλληνες θα καταλήξει και αυτό δεν είναι και τόσο απειλητικό για τον ελληνικό λαό. Αυτό είναι που τρομοκρατεί τους τοκογλύφους. Γι’ αυτόν τον λόγο απειλούν την Ελλάδα με όλους τους τρόπους και όλα τα μέσα. Τι μέσα; Τι κάνει ένας τοκογλύφος, όταν κινδυνεύει να μην πληρωθεί; Πληρώνει μπράβους να απειλήσουν και να τρομάξουν το θύμα. Το δέρνει εν ανάγκη, για να του αποδείξει ότι δεν αστειεύεται. Αυτό γίνεται και με την Ελλάδα. Την απειλούν οι τοκογλύφοι με «ξυλοδαρμό». Στην εβραϊκή συμμορία των τοκογλύφων πρέπει να αναζητήσει κάποιος τα αίτια, που τα τουρκικά πολεμικά «σουλατσάρουν» στο Αιγαίο. Στην ίδια συμμορία αναζητά κάποιος και τους χρηματοδότες των Σκοπιανών ή των Τσάμηδων. Τρομοκρατούν τον ελληνικό λαό, για να μην τους «πιστολιάσει» …όπως δικαιούται. Είναι τυχαίο που όλοι όσοι εμπλέκονται στα οικονομικά μας θέματα είναι της ίδιας καταγωγής με όλους όσους εμπλέκονται στα εθνικά μας θέματα —συν τον «Έλληνα» Πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών— και είναι Εβραίοι; Μπενράνκε, Σρος Καν, Τρισέ, Άκερμαν, Μπάφετ, Μπλακφέιν, Σόρος, Κίσινγκερ, Φρίντ, Νίμιτς, Μιλοβάνοβιτς, Giorgo Papandreou …οι πάντες είναι Εβραίοι. Οι πάντες έχουν προοπτικές είσπραξης προσωπικού κέρδους σε περίπτωση που η εβραϊκή συμμορία των τοκογλύφων κάνει εισπράξεις στην Ελλάδα …Οι πάντες κατά «σύμπτωση» είναι μέλη της Λέσχης Μπίλντεμπεργκ. Οι κατά τα άλλα «ασυναγώνιστοι» νεοταξίτες. Οι «λάτρεις» της ελεύθερης οικονομίας, την οποία θέλουν να ελέγχουν με σταλινικές μεθόδους. «Ακαταμάχητοι» μόνον όταν τους συμφέρει και με τα «όπλα» που τους συμφέρει. Αυτοί είναι τα σημερινά κτήνη της τοκογλυφίας, που απειλούν την Ελλάδα. Αυτοί θέλουν ελεύθερη αγορά μόνον για όσο διάστημα τους συμφέρει. Τώρα, που δεν τους συμφέρει η —πάντα πιθανή— «ζημιά» στην αγορά, απειλούν και εκβιάζουν. Μέχρι τώρα τους συνέφερε η σπατάλη της Ελλάδας και τη διέφθειραν, για να εκδίδει ομόλογα. Τώρα, που την έφτασαν στα όρια, δεν αναγνωρίζουν την περίπτωση στάσης πληρωμών και άρα «ζημιά». Θέλουν τα χρήματά τους πάση θυσία και γι’ αυτό τη βάζουν στη μηχανή του «κιμά». Τη βάζουν στο ΔΝΤ, για να μετατρέψουν τα «αποκόμματα» των στοιχημάτων τους σε «ενυπόθηκα» δάνεια. Μέχρι τώρα έξυπνοι τζογαδόροι και τώρα ένοπλοι «δανειστές». Γι’ αυτόν τον λόγο έχουν ανάγκη το ΔΝΤ. Αυτός είναι ο ρόλος του ΔΝΤ. Ο ρόλος του ΔΝΤ του Εβραίου Στρος Καν, ο οποίος είναι μέλος της συμμορίας των τοκογλύφων. Αυτός ο οργανισμός θα «υποθηκεύσει» ολόκληρη τη χώρα, μετατρέποντας τα άχρηστα ομόλογα των τοκογλύφων σε υπερπολύτιμα ενυπόθηκα δάνεια. Αυτός θα απειλήσει την εθνική ακεραιότητα της πατρίδας μας. Γιατί; Γιατί το ΔΝΤ είναι ένας «μετατροπέας» χρημάτων και υποχρεώσεων. Το ΔΝΤ μετατρέπει τα χρέη του κράτους απέναντι σε ιδιώτες —και μάλιστα απατεώνες— σε χρέη του κράτους απέναντι σε άλλα κράτη και διεθνείς οργανισμούς. Το ΔΝΤ μετατρέπει τα ακίνδυνα χρέη του ελληνικού κράτους απέναντι σε ιδιώτες σε επικίνδυνα χρέη απέναντι σε κράτη και λαούς. Βάζουν την Ελλάδα να «δανείζεται» από τους λαούς, για να ξεπληρώνει τους τοκογλύφους. Όταν θα τους ξεπληρώσει πλήρως, θα έχει μπροστά της ακόμα μεγαλύτερο χρέος, το οποίο όμως —δυστυχώς γι’ αυτήν— θα είναι πραγματικό χρέος απέναντι σε λαούς. Θα είναι πραγματικό χρέος με υποθήκες και όχι «αέρας» των «τζογαδόρων». Το «μοιραίο» της χρεοκοπίας δεν θα το αποφύγει, εφόσον εξακολουθεί να δανείζεται, χωρίς να παράγει, αλλά οι συνέπειες θα είναι πολύ χειρότερες, εφόσον απέναντί της θα στέκονται κράτη και λαοί και όχι τα λαμόγια της τοκογλυφίας. Οι τοκογλύφοι θα έχουν πάρει ήδη τα χρήματά τους και θα τα ξεκοκαλίζουν στα διάφορα σημεία του Πλανήτη. Στην Ελλάδα αυτήν τη στιγμή γίνεται η μεγαλύτερη «μάχη» του Πλανήτη. Οι τοκογλύφοι ξεκινάνε από την Ελλάδα, για να εφαρμόσουν πρακτικές, τις οποίες στη συνέχεια θα εφαρμόσουν και στις υπόλοιπες χώρες. Σε όλες τις χώρες, που τις ξεγέλασαν με τα «ανώδυνα» ομόλογα και στο μέλλον θα τους ζητήσουν να τα εξυπηρετήσουν με τον πιο «επώδυνο» τρόπο, σαν να ήταν πραγματικά δάνεια. Αν κατορθώσουν και μετατρέψουν —μέσω του μηχανισμού «στήριξης»— τα ελληνικά ομόλογα σε ελληνικά δάνεια, θα το κατορθώσουν σε όλες τις χώρες. Γι’ αυτόν τον λόγο γίνονται πρωτοφανή πράγματα στην πατρίδα μας. Πρώτη φορά στην ιστορία το ΔΝΤ μπαίνει σε μια χώρα πριν αυτή χρεοκοπήσει …υποτίθεται για να μην χρεοκοπήσει. Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα του υποτιθέμενου ανεπτυγμένου και ελεύθερου δυτικού κόσμου, στην οποία μπαίνει το ΔΝΤ με δικαίωμα «συγκυβέρνησης». Αν καταφέρει το ΔΝΤ και νικήσει την Ελλάδα, θα νικήσει και όλα τα υπόλοιπα κράτη. Αν καταφέρει το ΔΝΤ και «συγκυβερνήσει» την Ελλάδα, θα «συγκυβερνήσει» και όλα τα υπόλοιπα υπερχρεωμένα κράτη. Από την Ελλάδα θα πάει στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία κλπ.. Από την Ελλάδα η εβραϊκή «στρατιά» του ΔΝΤ θα ανοίξει την «πύλη», που θα κατακτήσει τον κόσμο ολόκληρο. Από την Ελλάδα θα επιχειρήσουν οι Εβραίοι να μετατραπούν από λαμόγια τοκογλύφοι σε πραγματικούς κυρίαρχους του Πλανήτη. Αν το καταφέρει αυτό η συμμορία των τραπεζιτών και των τοκογλύφων της Λέσχης Μπίλντεμπεργκ, τότε η παγκόσμια διακυβέρνηση, που ονειρεύεται το μέλος της Γιωργάκης, θα είναι γεγονός. Στην Ελλάδα λοιπόν για άλλη μια φορά στήνονται «Θερμοπύλες», από την άμυνα των οποίων εξαρτάται η πορεία όλου του κόσμου. Όπου όμως υπάρχουν «Θερμοπύλες» υπάρχουν και «Εφιάλτες». Οι Έλληνες τρομάζουν πολύ τους εχθρούς και ακόμα περισσότερο τους Εβραίους εχθρούς τους. Ποτέ αυτοί οι εχθροί δεν θέλουν να αναμετρώνται απευθείας με τους Έλληνες. Γι’ αυτόν τον λόγο χρειάζονται προδότη. Εδώ όμως είναι το δύσκολο. Ποιος θα βάλει έναν τέτοιο μηχανισμό μέσα στη χώρα; Ποιος «ηγέτης» της θα της έδινε αυτήν την «αυτοκτονική» συμπεριφορά; Ποιος ηγέτης θα ξεπουλούσε τη χώρα, για να δώσει τα «κέρδη» στους τοκογλύφους; Ποιος ηγέτης θα λειτουργούσε εις βάρος των συμφερόντων του λαού και υπέρ των τοκογλύφων, οι οποίοι δεν εννοούν να πιστέψουν ότι …αυτός, ο οποίος παίζει, μπορεί και να χάσει; Ποιος ηγέτης στην πραγματικότητα θα γινόταν «Εφιάλτης» και θα πρόδιδε την Ελλάδα στον υπερπάντων αγώνα της; Ποιος ιδιοκτήτης ή διαχειριστής «ίππου» θα μάζευε τα σκουπίδια των αποκομμάτων των στοιχημάτων των τζογαδόρων του ιππόδρομου, για να τα «αναγνωρίσει» επίσημα σαν δικά του χρέη; Σκεπτόμενος κάποιος απλά, εύκολα μπορεί να φτάσει σε μια άκρη. Ποιος ήταν αυτός, ο οποίος πρώτος ανέφερε τον όρο «ΔΝΤ»; Ο Γιώργος Παπανδρέου δεν ήταν αυτός; Αυτός, ο οποίος μέχρι τότε ήταν ο μόνος που «γνώριζε» πού βρίσκονταν τα «λεφτά». Αυτός ήταν ο πρώτος και ο μόνος που ανέφερε τον όρο «ΔΝΤ». Μέχρι τότε αυτός ο όρος δεν υπήρχε καν στην καθημερινή ορολογία του ελληνικού λαού. Το ΔΝΤ —μέχρι τη διακυβέρνηση του Γιώργου— ήταν ένας οργανισμός, ο οποίος αφορούσε τα κράτη της υποσαχάριας Αφρικής, τις Μπανανίες της Λατινικής Αμερικής, κάτι «πλημμυρισμένους» Ασιάτες και κανέναν άλλο. Ο Γιώργος λοιπόν ήταν αυτός, ο οποίος πρώτος απ’ όλους ανέφερε αυτόν τον όρο. Για ποιον λόγο μπήκαμε αναγκαστικά σ’ αυτόν τον μηχανισμό; Εξαιτίας της αδυναμίας δανεισμού μας. Μια αδυναμία, η οποία είναι προφανές ότι ήταν τεχνητή, εφόσον η κατάσταση της Ελλάδας δεν ήταν πολύ χειρότερη από αυτήν πολλών άλλων κρατών. Δεν ήταν η Ελλάδα σε πολύ χειρότερη κατάσταση από χώρες, οι οποίες εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να δανείζονται. Η αδυναμία δανεισμού της Ελλάδας έφερε το ΔΝΤ στην «αυλή» της. Το πρόβλημα του δανεισμού της Ελλάδας οφειλόταν στην κατάρρευση της αξίας των ελληνικών κρατικών ομολόγων. Γιατί όμως έγινε αυτό, μόλις την εξουσία την ανέλαβε ο Γιώργος. Τι σχέση έχει η Τράπεζα της Ελλάδας, που βρίσκεται υπό την εξουσία του Γιώργου; Γιατί άλλαξαν εσωτερικοί κανονισμοί της λειτουργίας της την επομένη της νίκης του Γιώργου στις εκλογές; Ο Γιώργος, λοιπόν, δεν ήταν μόνον αυτός, ο οποίος πρώτος «ονειρεύτηκε» το ΔΝΤ, αλλά εξαιτίας του είδαμε και εμείς το «όνειρό» του να παίρνει σάρκα και οστά. Ο Γιώργος δεν είναι απλά Εβραίος, αλλά έφερε και τους Εβραίους στην πατρίδα μας. Δεν είναι απλά μέλος της Λέσχης Μπίλντεμπεργκ, αλλά παρέδωσε τη χώρα στα χέρια της. Τα πράγματα θα πήγαιναν γι’ αυτούς πολύ καλά και η θυσία των Ελλήνων θα ήταν σχεδόν αναπόφευκτη, αν δεν άλλαζαν άρδην και αιφνιδιαστικά κάποια πράγματα. Οι Εβραίοι επιτίθενται στους στριμωγμένους και χωρίς επιλογές Έλληνες, αλλά από χθες —1η Ιουλίου 2010—δεν έχουν και οι ίδιοι πλέον επιλογές. Κανένας από τους δύο μονομάχους δεν έχει πλέον δεύτερη επιλογή πέρα από τη νίκη. Όποιος νικήσει επιβιώνει και τα κερδίζει όλα και όποιος χάσει τα χάνει όλα. Κανένας δεν μπορεί πλέον να υποχωρήσει. Αυτό είναι το στοιχείο που προστέθηκε και αφορά μόνον τους Εβραίους. Πρέπει να νικήσουν στην Ελλάδα, γιατί, αν δεν το καταφέρουν, δεν θα επιβιώσουν πουθενά. Χθες ψηφίστηκε ένας νόμος στις ΗΠΑ, ο οποίος αλλάζει τις συνθήκες στη Wall Street. Αλλάζει τις συνθήκες, που επέτρεψαν στις εβραϊκές «επενδυτικές» τράπεζες να γίνουν θηριώδεις. Ένας νόμος, που το σίγουρο είναι ότι θα βάλει τέλος στην εβραϊκή τοκογλυφική συμμορία που λυμαίνεται τον Πλανήτη. Οι τράπεζες αυτές χάνουν τις «πλάτες» του αμερικανικού δημοσίου. Χάνουν την «εγγύηση» του αμερικανικού δημοσίου. Χάνουν τη δυνατότητα, κάθε φορά που κινδυνεύουν, να παραγγέλνουν από την εβραϊκή FED μια «καραβιά» δολάρια. Χάνουν τη δυνατότητα να διατηρούν τον τεράστιο «όγκο» τους χάρη στα χρήματα των Αμερικανών καταθετών. Αν η Ελλάδα αυτήν τη στιγμή κηρύξει στάση πληρωμών, θα «κλονίσει» απόλυτα τη συμμορία των Εβραίων. Αν αρνηθεί να τους ξεπληρώσει τα ομόλογα και άρα να ξαναγοράσει η ίδια τα δικά της «σκουπίδια», τότε απλά τελείωσαν. Αν η κουκίδα, που λέγεται Ντουμπάι, όταν απειλήθηκε με χρεοκοπία, «κλόνισε» το σύστημά τους, τότε μια ενδεχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας θα τους «ανατινάξει» στην κυριολεξία με το μέγεθός της. Θα τους οδηγήσει στη χρεοκοπία, εφόσον τα μεγέθη της είναι πολύ πιο μεγάλα από του Ντουμπάι και ταυτόχρονα δεν προβλέπεται πλέον —εξαιτίας του Ομπάμα— έξωθεν «βοήθεια». Θα καταρρεύσουν οι εβραϊκές επενδυτικές τράπεζες των τοκογλύφων όπως οι «δίδυμοι» την 11η Σεπτεμβρίου. Ταυτόχρονα η Ελλάδα με μια τέτοια ενέργειά της μπορεί ν’ ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για όλες τις εταιρείες των τοκογλύφων και των κερδοσκόπων. Μπορεί όχι μόνον να τις ρίξει κάτω, αλλά να τους δώσει και τη χαριστική βολή. Γιατί; Γιατί οι εταιρείες αυτές συνδέονται μεταξύ τους στο σύνολό τους, εφόσον λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Έχουν επενδύσει στο «ισχύς εν τη ενώσει» και ο ένας χρηματοδοτεί τον άλλο και συνήθως ο ένας «ποντάρει» στο «στοίχημα» του άλλου. Εταιρίες όπως η Goldman Sachs, η JP Morgan, η Morgan Stanley, η Lazard, που είναι στο σύνολό τους εβραϊκές, συνδέονται με δεκάδες τοκογλυφικά —επίσης εβραϊκά— funds. Αυτό το δίκτυο εταιρειών, όπως στο παρελθόν μοιράζονταν μεταξύ τους τα κέρδη, έτσι μπορούν να μοιραστούν και τις ζημιές. Η Ελλάδα, με μια στάση πληρωμών, αυτήν τη ζημιά αυτή μπορεί να την κάνει τεράστια. Τόσο τεράστια, που να τις πάρει όλες με τη σειρά σαν ντόμινο. Γιατί μπορεί να υπάρξει αυτό το ντόμινο; Γιατί η Ελλάδα με τη στάση της μπορεί να δώσει απτές αποδείξεις στους πελάτες τους ότι τους εξαπάτησαν. Υπάρχει απάτη, όταν η ίδια εταιρεία, που έβαζε τους πελάτες της να αγοράζουν ελληνικά ομόλογα, ήταν η ίδια που επένδυε σε CDS σε πιθανή χρεοκοπία της Ελλάδας. Υπάρχει απάτη, όταν βάζεις τους πελάτες σου να αγοράσουν με «χρυσάφι» αυτό, το οποίο στη συνέχεια εσύ ο ίδιος αποκαλείς «σκουπίδι» και «τζογάρεις» εις βάρος του. Για όσο διάστημα οι κερδοσκόποι έπειθαν τους πελάτες τους ότι έχουν τον τρόπο —μέσω ΔΝΤ— να πάρουν τα χρήματά τους από την Ελλάδα, δεν κινδύνευαν με αγωγές και μηνύσεις. Ήταν συνένοχοι μεταξύ τους και όλοι μαζί προσέβλεπαν στην ίδια «λεία». Αν η Ελλάδα αρνηθεί να τους δώσει αυτά τα κέρδη, θα διχάσει αυτήν τη συμμορία. Όλοι αυτοί οι τοκογλύφοι πελάτες τους θα στραφούν εναντίον των τοκογλυφικών εταιρειών για αποζημιώσεις. Κατάλαβε ο αναγνώστης τι λέμε; Μια «κανονιά» της Ελλάδας θα παρασύρει στην ολοκληρωτική πτώση ολόκληρη την εβραϊκή συμμορία, που νόμισε ότι με χρωματιστές «δολαριοπορδές» μπορούσε να κατακτήσει τον κόσμο. Μια «τόγκα» —σύμφωνα με την αργκό της οικονομικής πιάτσας— της Ελλάδας θα τους κάνει να δακρύσουν μέχρι θανάτου. Μόνον με αυτήν τη γνώση μπορεί να καταλάβει κάποιος γιατί οι μεγιστάνες αυτού του κόσμου ασχολούνται με την Ελλάδα. Μόνον έτσι εξηγείται γιατί το πρόβλημα όλων είναι η Ελλάδα. Γιατί ολόκληρος Πλανητάρχης μιλάει στο τηλέφωνο με την Καγκελάριο της Γερμανίας για την Ελλάδα. Την Ελλάδα τη φοβούνται, όπως ο διάολος το λιβάνι. Τη φοβούνται, όπως ένας γίγαντας έναν μικροσκοπικό ιό. Τη φοβούνται, γιατί μπορεί να τους καταστρέψει. Αν μέχρι τώρα μιλούσαν συνέχεια για την Ελλάδα, από τώρα και στο εξής θα τη βλέπουν και στον ύπνο τους …Εξαιτίας της θα πάνε στο διάολο. Η εβραϊκή Goldman Sachs θα έχει πολύ σύντομα το ακαριαίο και ολοκληρωτικό τέλος τής πρώην ανταγωνίστριάς της Lehman Bros. Η εβραϊκή Citibank δεν θα ξανασωθεί από τα χρήματα των Αμερικανών πολιτών, για να προστατεύει τα κέρδη των τοκογλύφων. Η εβραϊκή FED θα πάψει να τυπώνει χρήματα, για να δανείζει φτηνά στους τοκογλύφους και στους κερδοσκόπους «χρηματοδότες» ομολόγων. Η εβραϊκή Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα θα πάψει να μπορεί ν’ αγοράζει τα ευρωπαϊκά ομόλογα, τυπώνοντας χρωματιστά χαρτιά με τον τόνο. Θα πάψει να τα αγοράζει με αφανή στόχο να επιβαρύνει τα ευρωπαϊκά κράτη με νέες οφειλές, για να μπορεί να τα σπρώχνει στη «μέγγενη» του εβραϊκού ΔΝΤ. Στη «μέγγενη» του «μετατροπέα», ο οποίος θα μετατρέψει τις πέτσινες οφειλές σε πραγματικά χρέη. Η ανθρωπότητα σύντομα θα βγει από τον εφιάλτη. Τον εφιάλτη, που της προκάλεσαν τα κτήνη της κερδοσκοπίας. Τον εφιάλτη, που προκάλεσε στον παγκόσμιο πληθυσμό μια ολιγομελής εβραϊκή συμμορία τοκογλύφων. Τον εφιάλτη με τους γύφτους, που ήθελαν να γίνουν βαρόνοι. Η Λέσχη Μπίλντεμπεργκ —πολύ πιο σύντομα απ’ όσο νομίζουν τα μέλη της— ίσως αποκτήσει μόνιμη έδρα σε κάποιο άγνωστο σημείο της Σιβηρίας. Αυτήν τη φορά δεν προβλέπεται καυτή έρημος για τους Εβραίους. Άλλαξε το πρόγραμμα της εκδρομής με «δαπάνη» …Θεού. Παγωμένες στέπες έχει το πρόγραμμα. Εκεί υπάρχει χώρος άφθονος και θα μπορούν μέρα και νύχτα να «σχεδιάζουν» απρόσκοπτα το μέλλον του κόσμου. Θα τους στείλουμε και μερικούς αυθεντικούς «Ναπολέοντες» και «Χίτλερ» από διάφορα ψυχιατρικά ιδρύματα, για να «δέσει» το γλυκό …Για να πάρουν μια δεύτερη γνώμη από αυθεντικούς «τρελούς». Παπανδρέου, Πάγκαλος, Παπακωνσταντίνου και Διαμαντοπούλου θα έχουν ολόκληρη «πτέρυγα» δική τους. Λάθος ώρα χτύπησαν τη λάθος πόρτα και θα το πληρώσουν. Ακόμα κι αν προλάβουν να «νικήσουν» την Ελλάδα, από την Ελλάδα θα βγει το «φαρμάκι», που θα τους «δηλητηριάσει». Ακόμα κι αν την πατήσουν στο «κεφάλι», θα τους «δαγκώσει» στη «φτέρνα». Δεν θα προλάβουν να πάνε μακριά. Εξαιτίας της Ελλάδας θα τη «φάνε» την «πιστολιά». Αυτή η πρώτη «πιστολιά», που θα φάνε από τον οποιονδήποτε στον κόσμο, θα είναι και η τελευταία. Η πρώτη «τόγκα» που θα φάνε, θα γονατίσει τη γύφτικη συμμορία. Αν δεν είναι η Ελλάδα, θα είναι η Πορτογαλία ή η Ισπανία και πάντως κάποιος θα είναι. Η γνώση σήμερα κινείται με ταχύτητες του φωτός και οι λαοί ενημερώνονται άμεσα για τα όσα τους ενδιαφέρουν και κυρίως για όσα τους συμφέρουν. Πάλι θα φύγει μήνυμα από τις Θερμοπύλες των Ελλήνων, για να ενημερωθούν οι υπόλοιποι λαοί. Είναι θέμα χρόνου να μάθουν οι Έλληνες «Λακεδαιμονείς», αλλά και όλοι οι υπόλοιποι λαοί του κόσμου ότι …»ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ ΤΟ ΝΑ ΜΗΝ ΠΛΗΡΩΣΕΙΣ ΤΑ ΟΜΟΛΟΓΑ ΤΩΝ ΤΟΚΟΓΛΥΦΩΝ …ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙΣ ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΣΟΥ». Άλλο το ένα …και άλλο το άλλο. Όσο πιο γρήγορα το κατανοήσουν οι λαοί, τόσο το καλύτερο για τους ίδιους. Σύντομα θα δουν οι Εβραίοι σε ποιους δείχνει το «δάκτυλό» της η Αφροδίτη.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΡΑΪΑΝΟΥ Δημιουργός της θεωρίας του ΥΔΡΟΧΟΟΥ και πρόεδρος του ΕΑΜ Β’

 http://www.ydrohoos.gr http://www.eamb.gr http://eambydrohoos.blogspot.com

Posted in Ελλάδα, Κοινωνία - Οικονομία - Περιβάλλον | Με ετικέτα: , | Leave a Comment »

Δεν παράγουμε τίποτα; … λέτε; … ή μήπως όχι;

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 1 Ιουλίου 2010

αναρτήθηκε στο http://grsail.blogspot.com

Οι ψεύτες οι κλέφτες και γενικά αυτοί που «διαλάθουν», έχουν συμφέρον να υποβαθμίζουν το περιβάλλον και τους ανθρώπους γύρω τους ώστε να μπορούν να επιβιώνουν φέρνοντας τα πράγματα στα μέτρα τους.Την ίδια πρακτική ακολουθεί τελευταία και μία καθόλου συμπαθής ομάδα ανθρώπων που λειτουργούν ως παπαγάλοι και που δεν χάνουν ευκαιρία να μας πληροφορήσουν ότι οι «Έλληνες φταίμε», διότι «είμαστε άχρηστοι», είμαστε «ανοργάνωτοι» και «δεν παράγουμε τίποτα».
Συνήθως οι τύποι αυτοί – πρωταθλητές της ημιμάθειας – υποστηρίζουν τέτοιες θέσεις είτε για να ακολουθήσουν κατάπτυστες κομματικές γραμμές και θέσεις (κατά το «όσα δεν φτάνει η αλεπού») είτε διότι είναι τυφλά και κουφά θύματα της σχετικής προπαγάνδας των ημερών, είτε γιατί έτσι βρίσκουν έναν τρόπο να ξεσπάσουν προβάλλοντας την μιζέρια του εαυτού τους προς τα έξω.
Σημειώνω έναν κατάλογο που απέχει πάρα μα πάρα πολύ από το να είναι πλήρης με τις βιομηχανικές δραστηριότητες που υπάρχουν την στιγμή αυτή στην χώρα
Τρόφιμα Προϊόντα ξύλου Πλαστικά Μεταλλουργία Μηχανές (όχι ηλεκτρικές) Κλωστοϋφαντουργία Κλάδος χάρτου Προϊόντα μέταλλων Δέρμα – Γούνα Χημική βιομηχανία Οικοδομικά υλικά Ηλεκτρονικά και ηλεκτρικές συσκευές Χημικά Μεταλλουργία Τρόφιμα Μηχανές Πετρέλαια Δέρμα Ένδυση Κλωστοϋφαντουργία … κλπ
Θα προσέξατε ότι δεν ανέφερα κάμποσα πράγματα όπως τις κατασκευές, την ναυτιλία, την φαρμακοβιομηχανία, τις ανανεώσιμες πηγές, την παραγωγή λογισμικού κλπ κλπ
Επειδή όμως τα λόγια πολλές φορές δεν πείθουν παραθέτω και δύο πολύ ενδιαφέροντα διαγράμματα της Eurostat:

Στο παραπάνω διάγραμμα φαίνεται η διάρθρωση της οικονομίας της ΕΕ κατά τομείς με τα ποσοστά συμμετοχής τους ως προστιθέμενη αξία στο σύνολο.



Στο παραπάνω διάγραμμα φαίνεται η διάρθρωση των οικονομιών των χωρών μελών της ΕΕ. Είναι εύκολο να συνάγει κανείς τα ποσοστά συμμετοχής στο ΑΕΠ των διαφόρων κλάδων από το ύψος της στήλης χρώματος κάθε δραστηριότητας συγκρινόμενη με την κλίμακα του αριστερού άξονα του διαγράμματος.
Για παράδειγμα φαίνεται ότι η συμμετοχή της Ελληνικής Βιομηχανίας ως προστιθέμενη αξία (χωρίς τις κατασκευές) είναι περίπου 17%, ότι η συμμετοχή του Αγροτικού τομέα είναι της τάξης του 3%, συμβατή δηλαδή με την γενική εικόνα της ΕΕ αλλά και των άλλων χωρών, ότι η συμμετοχή του εμπορίου και των μεταφορών μαζί με τηλεπικοινωνίες είναι σχεδόν 33% αλλά και ότι η γενική εικόνα της Ελληνικής οικονομίας δεν διαφέρει τόσο δραματικά από τις άλλες Ευρωπαϊκές οικονομίες όσο κάποιοι θέλουν να μας πείσουν.
Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται στον τόμο, έκδοση της Eurostat: European Economic Statistics, σελίδες 27 και 28. European Economic Statistics ISBN 978-92-79-12608-6 DOI 10.2785/27266 Cat. No. KS-31-09-001-EN-C

Posted in Κοινωνία - Οικονομία - Περιβάλλον | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

ΔΥΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΝ ΟΨΕΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΑΔΙΕΞΟΔΟΥ

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 18 Ιουνίου 2010

Βόρειοι κατά Νοτίων

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

«Στις αρχές Ιανουαρίου, η ελληνική κυβέρνηση συγκαλεί κατεπειγόντως σύσκεψη κορυφαίων οικονομικών ειδικών. Μεταξύ αυτών, ένας αξιωματούχος του ΔΝΤ εξηγεί ξερά στον Πρωθυπουργό ότι πρέπει να διαλύσει το κράτος πρόνοιας. ‘Ενας άλλος σύμβουλος, που ανήκει στον ΟΟΣΑ, πετάει, με έναν τόνο ιλαρότητας: “μια απόφαση που προκαλεί φρίκη σε όλους, περιλαμβανομένων των οπαδών σας, δεν μπορεί παρά να είναι καλή”»

Την περιγραφή της σύσκεψης χρωστάμε σε έναν πολύ γνωστό οικονομολόγο, φίλο του κ. Παπανδρέου, τον Γκαλμπρέιθ, καθηγητή πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, γιο ενός από τα μεγαλύτερα ονόματα των οικονομικών του 20ού αιώνα.

Χάος στην Ευρώπη

Μερικές μέρες πριν από μία από τις κρισιμότερες συνόδους της ΕΕ, αρκεί μια επιπόλαιη ματιά στον ευρωπαϊκό τύπο για να διαπιστώσει κανείς εύκολα το χάος μεταξύ των Ευρωπαίων ιθυνόντων ως προς τις κεντρικές στρατηγικές επιδιώξεις τους. «Να σώσουμε το Ευρώ» παραμένει βέβαια ο κεντρικός άξονας του mainstream προβληματισμού (αν και εκεί ακόμα σημειώνονται διαφοροποιήσεις). Αλλά στο πως θα το σώσουμε διατυπώνονται κάθε είδους αλληλοαποκλειόμενες και σε κάθε περίπτωση όχι πολύ επεξεργασμένες γνώμες.

Στο περιβάλλον αυτό διατυπώνονται και αρκετές γνώμες για αλλαγή της σύνθεσης της ευρωζώνης. «Μια πολύ διαδεδομένη θέση είναι η ανάδυση δύο νομισματικών ζωνών στην Ευρώπη», υπογραμμίζει ο Klaus Abberger του IFO στη Monde, αποφεύγοντας να προσδιορίσει σε ποια ζώνη θα τοποθετούσε τη Γαλλία. Ο Γάλλος συνάδελφός του Jean-Pierre Vesperini, προτείνει την έξοδο της Γερμανίας από μια ευρωζώνη, που «δεν είναι βιώσιμη στη σημερινή μορφή της», ως «λιγότερο κακή λύση». Για τον Michel Aglietta, μεγάλο όνομα διεθνώς, «η επιβολή μιας συντριπτικής λιτότητας στην Ελλάδα…ισοδυναμεί με… ωρολογιακή βόμβα που μπορεί να στοιχίσει πολύ ακριβά στην Ευρώπη». Θα ήταν, λέει, πιο φρόνιμο να αναγνωρισθεί η ανάγκη αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους.

Στην κακοφωνία πρέπει να προστεθεί η όλο και μεγαλύτερη δυσκολία συνεννόησης μεταξύ της πολιτικής «καρδιάς» της ‘Ενωσης, του Παρισιού, και ενός Βερολίνου που μοιάζει να συγκινείται μόνο από ισολογισμούς τραπεζών και εμπορικά πλεονάσματα. Η Ευρώπη δύσκολα όμως θα επιβιώσει «συμπτυσσόμενη» στο εμπορικό κέντρο της Sony, που έχτισαν οι Γερμανοί στη θέση του Τείχους. Μια Ευρώπη, ένα κόσμος που στηρίζεται στο «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», στην απαγόρευση της αλληλεγγύης, μοιάζει καταδικασμένος. Μόλις την περασμένη βδομάδα, οι γερμανικές τράπεζες κατηγόρησαν δια του Σπήγκελ τις γαλλικές ότι «ξεφορτώνονται» στην ΕΚΤ ελληνικό χρέος, ενώ οι ίδιες υποσχέθηκαν στον Σόιμπλε να μην πουλάνε ελληνικά ομόλογα.

Πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συμπέραναν ήδη από την εμπειρία των τελευταίων μηνών ότι υπάρχουν κρίσιμα προβλήματα στη λειτουργία της ευρωζώνης που μπορεί να την οδηγήσουν σε διάλυση. Τα εργαλεία, οι λειτουργίες που αφαιρέθηκαν από τα κράτη-μέλη δεν επανεμφανίσθηκαν σε υπερεθνικό επίπεδο, αλλά μεταφέρθηκαν στις «αγορές», πάσης φύσεως χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και κατόχους χρηματιστικού κεφαλαίου. Η κρίση χρέους μετατρέπεται σε κρίση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Το λένε ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στο άρθρο της γαλλικής Monde Diplomatique με τον προκλητικά ενδεικτικό (και αδιανόητο προ τριμήνου) τίτλο: «Πρέπει πραγματικά να σώσουμε το ενιαίο νόμισμα;». Αλλά το λένε ανωνύμως, καταδεικνύοντας πόσο δύσκολη είναι η αντιμετώπιση των προβλημάτων, αφού ούτε καλά καλά ανοιχτή συζήτηση δεν μπορεί να γίνει.

Η λύση του ΔΝΤ και η λύση του «μεγαλο-κράτους»

Απέναντι στην κρίση προτείνονται ουσιαστικά δύο λύσεις, αμφότερες πολύ ριζοσπαστικές, αμφότερες με βαθιές, ιστορικές επιπτώσεις στο μέλλον της Ευρώπης. Από τη μια, ο ριζοσπαστισμός των αγορών, η απόλυτη, αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία, που υποστηρίζουν Μέρκελ, ΔΝΤ και, λιγότερο, Τρισέ με την ΕΚΤ. Από την άλλη, η πρόταση δημιουργίας ενός «μεγάλο-κράτους» που να μπορεί να αντισταθεί στους οίκους αξιολόγησης και τις αγορές των CDS και να οργανώσει την ευρωπαϊκή ανάπτυξη. Στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ των δύο προτάσεων, υπάρχουν όσοι επιδιώκουν μεταβολή στη σύνθεση της ευρωζώνης, ενδεχόμενη δημιουργία βόρειας και νότιας ευρωζώνης, ή σκέπτονται ακόμα και τη διάλυσή της. Μια διάλυση όμως που θα αφαιρέσει ζήτηση, θα ξαναδημιουργήσει τα προβλήματα σε άλλο επίπεδο και θα οδηγήσει σε άγριους ενδοευρωπαϊκούς ανταγωνισμούς.

Οι συγκρούσεις στο εσωτερικό της ευρωζώνης αντανακλούν τις συγκρούσεις στους G-20. Οι πλεονασματικές Γερμανία και Κίνα, όπως και οι μεγάλες διεθνείς τράπεζες, οι «πρίγκηπες» της Wall Street και του City, αντιδρούν αποφασιστικά σε κάθε πρόταση που συνεπάγεται να ρίξουν τα πλεονάσματά τους στην αγορά για να τονώσουν τη ζήτηση ή να θέσουν σε κίνδυνο την αξία των χρημάτων τους με πληθωριστικές, αντικυκλικές πολιτικές. Οι τράπεζες δεν θέλουν ούτε να ακούσουν για έστω περιορισμένη επιστροφή των κολοσσιαίων κεφαλαίων που κινητοποιήθηκαν για τη διάσωσή τους μετά το 2007, αναγκάζοντας τον Ομπάμα να καυτηριάσει πρόσφατα τις «ορδές από λομπίστες». Επιπλέον, ανησυχούν για την κρίση χρέους γιατί αντιλαμβάνονται ότι πλησιάζει σε σημείο που κινδυνεύει να διαγραφεί τουλάχιστο μέρος του. Πιέζουν αφόρητα για αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία, συντριπτική συμπίεση κόστους εργασίας, κατάργηση του θεσμού συντάξεων και του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Το ΔΝΤ, ενεργώντας ως συλλογικός εκφραστής τους, προέβη προ ημερών στην πρωτοφανή ενέργεια να στείλει επιστολή ζητώντας τη θεσμοποίηση και αυστηροποίηση των μηχανισμών δημοσιονομικής πειθαρχίας στους Υπουργούς της ΕΕ!

Ο τραπεζικός και γερμανικός «μονεταριστικός φονταμενταλισμός» έχει ενοχλήσει τους Γάλλους και όσους εμφορούνται ακόμα από ευρωπαϊκή πολιτική φιλοσοφία. Είναι ενδιαφέρον ότι ο ίδιος ο πρόεδρος του Eurogroup Γιουνκέρ (που είχε προ καιρού καλέσει τη Μέρκελ να μην ανοίγει το στόμα της!), δια δηλώσεων ανωνύμων προσκείμενων κύκλων του στη Monde Diplomatique, υπογράμμισε ότι ο κ. Τρισέ υπέκυψε στις τραπεζικές πιέσεις για το «σχέδιο σωτηρίας», αλλά δεν είχε υποκύψει ποτέ μέχρι τότε στους πολιτικούς που τούλεγαν να είναι πιο ελαστικός με τα επιτόκια και να θέτει σε προτεραιότητα την ανάπτυξη.

Το υπονοούμενο του κ. Γιουνκέρ είναι σαφές: το πρόγραμμα σωτηρίας είναι περισσότερο σωτηρίας των τραπεζών παρά των χωρών. ‘Εγινε δυνατό, αφήνει να εννοηθεί η Monde Diplomatique χάρη στη γνωστή πλέον κερδοσκοπική «επίθεση της Παρασκευής» (8.5). Να υπενθυμίσουμε στο σημείο αυτό ότι οι Financial Times έγραψαν επίσης την Παρασκευή 8.5, παραμονή της συνεδρίασης των Ευρωπαίων, για επιστολή 47 τραπεζών προς τον κ. Τρισέ, με την οποία ζητούσαν από την ΕΚΤ να υποκαταστήσει τη διατραπεζική αγορά και να αγοράσει κρατικά χρεώγραφα.

Η Μέρκελ προτείνει ουσιαστικά στους Ευρωπαίους να επιβάλουν εκείνοι στον εαυτό τους αυτό που θα τους κάνουν οι αγορές αν συνεχίσουν με τα ελλείμματα. Η δραστική όμως συμπίεση αμοιβών της εργασίας και κοινωνικού κράτους κινδυνεύει να οδηγήσει σε κοινωνικές εκρήξεις, να ρίξει την Ευρώπη σε περαιτέρω ύφεση και απόκλιση νοτίων και βορείων οικονομιών. Σπουδαίοι κοινωνικοί επιστήμονες και οικονομολόγοι, όπως ο Τοντ ή ο Αμίν στη Γαλλία, προειδοποιούν επίσης για τον κίνδυνο δικτατοριών, ολοκληρωτισμών ή ακροδεξιών λύσεων, που θα κληθούν να διαχειρισθούν ένα τέτοιο οικονομικό πρόγραμμα.

Στην άλλη άκρη του πολιτικού φάσματος, Ευρωπαίοι σοσιαλιστές, συνδικάτα, ριζοσπαστική αριστερά αναπτύσσουν ένα διεκδικητικό λόγο, που, όμως, αφενός δεν είναι συντονισμένος σε ευρωπαϊκή κλίμακα, αφετέρου δεν προβάλλει ένα συνεκτικό όραμα μιας διαφορετικής Ευρώπης, που να μπορεί να στηρίξει τις διεκδικήσεις τους.

Είναι χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής αμηχανίας, αλλά και του συντηρητισμού που διακρίνει την εποχή, ότι δεν είναι τόσο Ευρωπαίοι, όσο Αμερικανοί πολιτικοί και διανοητές που εκφράζουν με τη μεγαλύτερη σαφήνεια τις διαφορετικές εναλλακτικές της Ευρώπης. Αν το ΔΝΤ επιχειρεί να συγκροτήσει την απάντηση των αγορών στην κρίση, τον αντίστροφο ριζοσπαστισμό επιχειρεί να εκφράσει ένας Αμερικανός όπως ο Γκαλμπρέιθ, στον οποίο αναγκάζεται να καταφύγει η Monde Diplomatique, για να περιγράψει στο πρωτοσέλιδο του τελευταίου φύλλου της πως μπορεί ενδεχομένως να οργανωθεί μια διαφορετική Ευρώπη. Μια Ευρώπη που θα συμπληρώσει το «κενό» ενός μηχανισμού μακροοικονομικής ανάκαμψης, στηριζόμενη στις κοινωνικές δυνάμεις που έφτιαξαν το ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας και που, ο διάσημος οικονομολόγος, καλεί να «εξεγερθούν» για να το σώσουν.

Η ΕΕ, υποστηρίζει ο Γκαλμπρέιθ, χρειάζεται ολοκληρωμένο φορολογικό καθεστώς, κεντρική τράπεζα αφοσιωμένη στην ευημερία, χρηματοπιστωτικό τομέα που να μην μπορεί να τη βλάψει». Η Ευρώπη πρέπει να γίνει «μεγάλο-κράτος» ικανό να ελέγχει τις τράπεζες, αντί να ελέγχεται από αυτές. Η επιβίωση του πολιτισμού θα κριθεί από τηn μάχη με τις αγορές.

Δημοσιεύτηκε στον Κόσμο του Επενδυτή, 12.6.2010
Konstantakopoulos.blogspot.com

Posted in Ευρώπη | Με ετικέτα: | 1 Comment »

Ελληνική κρίση & περίεργες συμπτώσεις : Goldman Sachs, Fitch, Moody’s, S&P, ΧΑ

Posted by βιβλιοπωλείο "χωρίς όνομα" στο 10 Ιουνίου 2010

Στο διεθνές τραπεζοκεντρικό οικονομικό σύστημα, τα κράτη, μάλλον, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μάθουν καλά τη διάκριση μεταξύ χρηματιστηριακής και πραγματικής οικονομίας αλλά και τους πολύπλοκους τρόπους που αυτές οι δύο συνδέονται μεταξύ τους. Η Ελλάδα προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε αυτό το διφυές σύστημα από ιδρύσεως του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, το 1821 και το πετυχαίνει άλλοτε με μεγαλύτερη και άλλοτε με μικρότερη επιτυχία. Το μυστικό έγκειται στην αναγνώριση και την κατανόηση των αδυναμιών του συστήματος ώστε να μπορέσει να γίνει όσο το δυνατόν σωστότερη εκμετάλλευση τους αλλά και στη συνειδητοποίηση της εγγενούς αδυναμίας των κρατών, τουλάχιστον των περισσότερων εξ αυτών, να κινηθούν εναντίον του είτε να προσπαθήσουν να το παρακάμψουν. Όσο περισσότερο πλησιάζουμε στο σήμερα τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάπτυξη της χρηματιστηριακής οικονομίας και η επιρροή της στην πραγματική οικονομία. Και όπως και στην μία έτσι και στην άλλη, υπάρχουν μονοπώλια, ολιγοπώλια  και καρτέλ, δηλαδή συσσωματώσεις δυνάμεων που προσπαθούν, πάση θυσία, να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα τους.

Goldman Sachs – Loyd Blankfein – Ελλάδα

 Μία από τις ναυαρχίδες του διεθνούς τραπεζοκεντρικού συστήματος είναι η Goldman Sachs, εταιρία η οποία αποτελεί σύμβουλο πολλών κρατών ως προς το πώς θα κινηθούν μέσα στη χρηματιστηριακή οικονομία, με έναν από τους πελάτες της να είναι και η Ελλάδα. Ο Διοικητής της Goldman, Loyn Blankfein, είναι στενός φίλος του νυν διοικητή της FED Ben Bernanke,  ο οποίος υπήρξε μέντορας και επιβλέποντας καθηγητής στη διδακτορική του διατριβή στο Harvard ενώ και οι δύο είναι μέλη της  λέσχης Bilderberg. Η δήλωση του σε συνέντευξη του το 2010 πως όταν κερδοσκοπεί ‘επιτελεί το έργο του Θεού’ προκάλεσε ποικίλα σχόλια στα μεγαλύτερα διεθνή ΜΜΕ.

 Το 2000 η Ελλάδα με τη βοήθεια της Goldman, συμφώνησε σε ένα πρόγραμμα χρηματιστηριακής δανειοδότησης  (‘Αριάδνη’), το οποίο ανανεώθηκε με νέους όρους το 2001 και κατέληξε σε ένα δεύτερο πρόγραμμα (‘Αίολος’) που εξασφάλιζε χρήματα για την χώρα με αντάλλαγμα την παραχώρηση δικαιωμάτων από τη χρήση αεροδρομίων και τυχερών παιχνιδιών. Η φύση του χρηματιστηριακού αυτού προϊόντος δανεισμού ήταν τέτοια, που παρουσίαζε το δανεισμό ως πώληση κάνοντας εφικτή την αποφυγή του συνυπολογισμού του δανείου στα κρατικά έξοδα και επιτρέποντας την εμφάνιση μικρότερου κρατικού ελλείμματος από το πραγματικό. Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στη χώρα να παρακάμψει το βασικό κριτήριο του Μάαστριχ για μέγιστο ποσοστό ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ, επιτρέποντας, έτσι, την είσοδο της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ (παρά το γεγονός ότι δεν πληρούνταν το δεύτερο κριτήριο ένταξης που έθετε το 60% ως όριο χρέους ως προς ποσοστό του ΑΕΠ αφού αυτό ξεπερνούσε το 100% στην περίπτωση της Ελλάδας). Παρόμοια προϊόντα χρησιμοποίησε και η Ιταλία και πιθανόν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

 Η συμφωνία Ελλάδας – Goldman ήταν νόμιμη όταν συνήφθη αλλά ένας ευρωπαϊκός νόμος που ψηφίστηκε το 2004 την έκανε, στην πορεία, εν δυνάμει παράνομη με βάση το Κοινοτικό Δίκαιο. Το 2005 η Goldman πούλησε αυτό το χρηματιστηριακό προϊόν στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας η οποία το κράτησε μέχρι το 2008 όταν η διεθνής κρίση οδήγησε στην κατακόρυφη μείωση της ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα, κάνοντας την ΕΤΕ να αναζητήσει τρόπο να το χρησιμοποιήσει ως ενέχυρο προκειμένου να δανειστεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Με τη βοήθεια της Goldman ιδρύθηκε μία εταιρία (‘Τίτλος’) στην οποία μεταφέρθηκε το προϊόν και η ΕΤΕ εξασφάλισε τα ομόλογα που εξέδωσε η Τίτλος, τα οποία και παραχώρησε στην ΕΚΤ αντλώντας σε αντάλλαγμα δανειακά κεφάλαια.

 Το ναυάγιο της πρότασης για νέα συμφωνία

 Στα μέσα του Οκτωβρίου του 2009  η Goldman πρότεινε στην Ελλάδα τη χρήση ενός νέου χρηματιστηριακού προϊόντος το οποίο θα διευκόλυνε, σε σημαντικό βαθμό, την κάλυψη των τεράστιων δανειακών της αναγκών για το υπόλοιπο του 2009 και για το 2010, δεδομένου ότι στο διάστημα αυτό έληγαν παλαιότερα ομόλογα πολύ μεγάλης αξίας. Ωστόσο η πρόταση Goldman δε βρήκε θερμή ανταπόκριση από την ελληνική πλευρά (πληροφορίες από αξιόπιστη ελληνική πηγή). Λίγες ημέρες αργότερα η εταιρία πιστοληπτικής αξιολόγησης Fitch, υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας σε Α- από Α, σπρώχνοντας την στα όρια της εξόδου της από την ‘Α εθνική’ κατηγορία πιστοληπτικής βαθμολογίας. Παράλληλα, στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης καταγράφηκαν μαζικές πωλήσεις της μετοχής της ΕΤΕ οι οποίες μεταφέρθηκαν και στο ΧΑ, οδηγώντας το σε σημαντική πτώση ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκαν οι τιμές των ελληνικών CDS, μειώθηκαν οι τιμές των ελληνικών ομολόγων και αυξήθηκε το επιτόκιο και κατά συνέπεια το κόστος δανεισμού της Ελλάδας. 

 Στις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου μία αποστολή της Goldman έφτασε στην Αθήνα με σκοπό να μεταπείσει την ελληνική πλευρά και να κλείσει τη νέα συμφωνία χρηματιστηριακού δανεισμού, στην οποία περιλαμβάνονταν πρόταση για λήψη κεφαλαίων από την Τράπεζα της Κίνας με αντάλλαγμα μερίδιο στην ΕΤΕ αλλά και τον ΟΣΕ (πληροφορίες από Financial Times και Der Spiegel και από αξιόπιστες πηγές σε Ελλάδα και εξωτερικό). Όσο οι διαπραγματεύσεις ήταν σε εξέλιξη η τιμή της ΕΤΕ στη Νέα Υόρκη άρχισε να αυξάνεται προκαλώντας άνοδο και στο ελληνικό χρηματιστήριο. Ταυτόχρονα σταμάτησε και η πίεση στην αγορά ομολόγων και CDS. Οι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν σε συμφωνία με την ελληνική πλευρά να απορρίπτει την πρόταση Goldman οριστικά.

 Χρηματιστηριακός / χρηματοπιστωτικός πόλεμος εναντίον της Ελλάδας

 Την επομένη, σχεδόν, της απόρριψης της συμφωνίας καταγράφηκαν αθρόες πωλήσεις μετοχών της ΕΤΕ στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης αλλά και μετοχών της ALPHA, της Eurobank και τελικά συνολικά του τραπεζικού κλάδου του ΧΑ, ενώ οι τιμές των CDS απογειώθηκαν, οι τιμές των ελληνικών ομολόγων βούλιαξαν και τα επιτόκια δανεισμού πήραν την ανιούσα οδηγώντας την Ελλάδα όλο και πιο κοντά στην αδυναμία αναχρηματοδότησης του χρέους της.

 Στις 12 Δεκεμβρίου η Fitch προχώρησε σε νέα υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας βαθμολογώντας την με BBB+ και οδηγώντας την έτσι εκτός  Α εθνικής κατηγορίας στην αγορά ομολόγων, ενώ το χτύπημα έγινε ακόμη πιο σημαντικό καθώς η Fitch δήλωσε πως επόμενες υποβαθμίσεις ήταν πιθανές. Στο χορό των υποβαθμίσεων μπήκαν οι άλλοι δύο γίγαντες πιστοληπτικής αξιολόγησης, S&P και Moody’s, υποβαθμίζοντας την Ελλάδα μέσα στο Δεκέμβριο και προκαλώντας έτσι ένα γενικό ξεπούλημα των κρατικών ομολόγων της και πυροδοτώντας την απογείωση του κόστους δανεισμού της.

 Ακολούθησε νέα υποβάθμιση της Ελλάδας, τον Απρίλιο του 2010, σε BBB- από τη Fitch, η οποία σήμανε και τυπικά τη χρηματοπιστωτική πτώχευση της χώρας προκαλώντας ένα νέο, βάναυσο, γύρο πωλήσεων των ελληνικών ομολόγων από επενδυτικά ταμεία σε ολόκληρο τον κόσμο αλλά και την κλιμάκωση του κερδοσκοπικού παιχνιδιού εις βάρος της.

 Neuberger Berman – Goldman – XA – αγορά CDS – αγορά ομολόγων

 Μία από τις πρώτες εταιρίες που ξεπούλησαν την ΕΤΕ στο τελευταίο τρίμηνο του 2009 ήταν Neuberger Berman, (συμφερόντων Rothschild), η οποία πούλησε 1,7 εκ μετοχές από τον Οκτώβριο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του έτους.

 Στο ίδιο διάστημα του 2009 αλλά και κατά τη διάρκεια του 1ου τριμήνου του 2010,  η Goldman, επένδυε στο ενδεχόμενο πτώχευσης της Ελλάδας τόσο μέσω της αγοράς ομολόγων όσο και μέσω της αγοράς CDS (πληροφορίες από διεθνή και γαλλικό τύπο και από συνέντευξη γάλλου τραπεζίτη στον κλάδο επενδύσεων).

 Σύμφωνα με στοιχεία για την αγορά CDS σε πολλές περιπτώσεις το 75% του όγκου συναλλαγών σε αυτά, στο κρίσιμο διάστημα Οκτωβρίου 2009 – Απριλίου 2010,  γινόταν μέσω 6 μεγάλων παικτών με τον μεγαλύτερο αυτών να είναι η Goldman Sacks.

 Οι 2 μεγαλύτεροι διεθνείς επενδυτές στο ΧΑ – οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης – Goldman

 Black Rock

 Κύρια μέτοχος στην Goldman είναι η Black Rock, επενδυτική εταιρία του ομίλου Blackstone, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της οποίας μέχρι τις 14 Ιουλίου 2008 ήταν ο Lord Nathaniel Charles Jacob Rothschild ο οποίος παραιτήθηκε αφήνοντας ως διευθύνοντα σύμβουλο στην εταιρία τον Randall Rothschild. Με υπό διαχείριση κεφάλαια που αγγίζουν τα 3,5 τρις δολάρια και με το ύψος του χαρτοφυλακίου για το οποίο παρέχει επενδυτικές συμβουλές να ξεπερνά τα 9 τρις δολάρια, πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες, (αν όχι τη μεγαλύτερη) διεθνείς επενδυτικές εταιρίες.

 Η Black Rock τυχαίνει να είναι και ο 2ος μεγαλύτερος διεθνής επενδυτής στο ΧΑ με θέσεις στην Τράπεζα της Ελλάδας, στην ΕΤΕ, την EFG Eurobank Ergasias και την Εμπορική.

 Τυχαίνει, επίσης, να είναι βασικός μέτοχος στους οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης Moody’s και S&P. Ακόμη, αξιωματούχοι της κατείχαν υψηλά αξιώματα ή ήταν συνδεδεμένοι με τους τρεις βασικούς οίκους αξιολόγησης με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Richard H. Jenrette, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Blackstone (μητρικής της Black Rock) και πρώην διευθυντής της The McGraw-Hill Companies, μητρικής του οίκου Standard & Poor’s.

 Έτσι, η Black Rock είναι παράλληλα:

 – ο δεύτερος μεγαλύτερος διεθνής επενδυτής στο ΧΑ

– βασικός μέτοχος στη Goldman Sachs

– βασικός μέτοχος στους οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης Moody’s και S&P

 Norges Bank Investment

 Πρόκειται για επενδυτικό σχήμα της Κεντρικής Τράπεζας της Νορβηγίας, το οποίο είναι ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο και ο μεγαλύτερος διεθνής επενδυτής στο ΧΑ με θέσεις σε 41 ελληνικές εταιρίες μεταξύ των οποίων η Πειραιώς, η Alpha, η ΔΕΗ και η EFG Eurobank Ergasias, ενώ είναι από τους μεγαλύτερους μετόχους της ΕΤΕ. Επενδυτικός σύμβουλος της εταιρίας είναι η La Compagnie Benjamin De Rothschild S.A. Το επενδυτικό αυτό σχήμα της Norges είναι από τα πλέον αμφιλεγόμενα καθώς έχει επενδύσεις, μεταξύ άλλων, σε εταιρίες όπλων, πυρηνικών κλπ. Πρόσφατα και μετά από σκάνδαλο εξαιρέθηκαν από το χαρτοφυλάκιο του μερικές εταιρίες,  κυρίως τσιγάρων, ωστόσο παρέμειναν πολλές που το διατηρούν στην κατηγορία των αμφιλεγόμενων κεφαλαίων.

 Η Norges Bank Investment τυχαίνει να είναι παράλληλα:

 – ο μεγαλύτερος διεθνής επενδυτής του ΧΑ

– σημαντικός μέτοχος της Goldman

– μεγαλομέτοχος της εταιρίας πιστοληπτικής αξιολόγησης Fitch.

 Fidelity

 H Fidelity είναι ένας από τους μεγαλύτερους (αν όχι ο μεγαλύτερος) μέτοχος της εταιρίας πιστοληπτικής αξιολόγησης Moody’s. Ο  Bill Rothschild είναι ο senior vice president της Fidelity.

 Αποφάσεις των οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης & εσωτερική πληροφόρηση

 Έτσι οι νο1 και νο2 διεθνείς επενδυτές στο ΧΑ τυχαίνει να είναι παράλληλα και μεγαλομέτοχοι στη Goldman αλλά και μεγαλομέτοχοι στους 3 βασικούς οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης, ενώ έχουν ισχυρούς δεσμούς με την τραπεζική δυναστεία Rothschild. Επιπλέον, ένας από τους μεγαλύτερους μετόχους της Moody’s, η εταιρία Fidelity, έχει στον τιμόνι της ένα μέλος της οικογένειας Rothschild.

 Από τα παραπάνω συνεπάγεται πως οι Goldman, Black Rock, Norges και Rothschild είναι πολύ πιθανό να είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν για τις υποβαθμίσεις της Ελλάδας πριν αυτές δημοσιευτούν και μπορούσαν, έτσι, να εκμεταλλευτούν αυτή την εσωτερική πληροφόρηση κερδοσκοπώντας στο ΧΑ και στην αγορά CDS και ομολόγων. Αν κάτι τέτοιο συνέβη, που είναι πολύ πιθανό, τότε πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στη χρηματιστηριακή ιστορία.

 Ακόμη, οι παραπάνω δεσμοί δίνουν στην πρόταση της Goldman στην Ελλάδα μία άλλη διάσταση, καθώς φαίνεται η Goldman να είχε τη δυνατότητα να προσφέρει ένα ολοκληρωμένο ‘πακέτο’ προστασίας της χώρας από την κρίση, με τη δύναμη να στηρίξει το χρηματιστήριο και την αγορά ομολόγων, να επηρεάσει τις βαθμολογίες των οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης αλλά και να καλύψει τις δανειακές ανάγκες της χώρας. Με τον ίδιο τρόπο, ωστόσο, φαίνεται να είχε και τη δύναμη να προκαλέσει μία πανίσχυρη χρηματιστηριακή / χρηματοπιστωτική επίθεση εναντίον της Ελλάδας, η οποία και κατέληξε στη χρηματοπιστωτική της πτώχευση με τις συνέπειες που όλοι γνωρίζουμε.

 Οι εταιρίες πιστοληπτικής αξιολόγησης κατηγορούμενες σε Ευρώπη και ΗΠΑ – η Goldman στο εδώλιο στις ΗΠΑ

 Είναι, επίσης, ενδιαφέρον, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στραφεί εναντίον των εταιριών πιστοληπτικής αξιολόγησης επιδιώκοντας τη δημιουργία ενός αντίστοιχου ευρωπαϊκού οργανισμού, θεωρώντας πως η αξιοπιστία τους έχει βλαφθεί ανεπανόρθωτα τα τελευταία χρόνια, ενώ την ίδια στιγμή στις ΗΠΑ, οι εταιρίες κατηγορούνται για το ρόλο τους στην κρίση της αγοράς κατοικίας που οδήγησε στην κατάρρευση της αλλά και στη δημιουργία της διεθνούς τραπεζικής κρίσης, καθώς μέχρι τελευταία στιγμή βαθμολογούσαν τα τοξικά ομόλογα με άριστη τιμή επιτρέποντας σε εταιρίες όπως η Goldman να πουλήσουν εκατοντάδες χιλιάδες από αυτά σε ανυποψίαστους επενδυτές κερδίζοντας δισεκατομμύρια δολάρια.

 Ακόμη οι εταιρίες πιστοληπτικής αξιολόγησης ταλανίζονται από μία σειρά σκανδάλων και κατηγοριών, οι οποίες ξεκινούν από εσκεμμένες παραλείψεις δημοσίευσης κρίσιμων για το κοινό πληροφοριών για διάφορες εταιρίες και φτάνουν μέχρι της κατηγορίες για εκβιασμό. Τέλος, το Μάιο του 2010 οι εταιρίες ελέγχονται από την χρηματιστηριακή επιτροπή ελέγχου των ΗΠΑ ως προς το ρόλο τους στην κρίση ενώ ένα νέο σκάνδαλο είναι εν τη γενέσει του, το οποίο έχει να κάνει με την ευνοϊκή αξιολόγηση δήμων και πολιτειών των ΗΠΑ που στην πραγματικότητα βρίσκονται στα όρια της πτώχευσης.

 

Την ίδια στιγμή ένα νέο σκάνδαλο που συνδέει την Goldman με τον Paulson (ένας από τους 4 βασικούς υπόπτους για την επίθεση στο ευρώ, σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ) έχει οδηγήσει την εταιρία στο εδώλιο του κατηγορουμένου στις ΗΠΑ, φανερώνοντας σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αυτή και οι συνεργάτες της προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα τους.

 Πάνος Παναγιώτου – διευθυντής ΕΚΤΑ – 3FVIP.com

Posted in Γεωπολιτική -Γεωοικονομία | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

 
Αρέσει σε %d bloggers: